Güney Sibirya’daki 2.800 yıllık bir İskit mezarından 1.000’den fazla kenevir tohumu çıkarıldı. Aynı mezarda korunmuş insan saçında kenevirle ilişkili kimyasal izlere de rastlandı. Araştırmacılar, bu iki bulgunun birlikte, insanların bitkinin psikoaktif etkilerine maruz kaldığına dair şimdiye kadarki en eski doğrudan kanıtı sunduğunu söylüyor. Yine de bulgular, kenevirin nasıl tüketildiğini veya mezardaki rolünü kesin olarak göstermiyor.
3
6
9
Tohumların ötesindeki ipucu: insan saçı
Bulgular, Rusya’ya bağlı Tuva Cumhuriyeti’ndeki Uyuk Vadisi’nde bulunan anıtsal Tunnug 1 mezar höyüğünden geliyor. Gino Caspari liderliğindeki uluslararası ekipte kazılar 2017’de başladı.
4
18
Bir mezarda kenevir tohumu bulunması, bitkinin orada olduğunu gösterir; ancak insanların onu sarhoş edici etkisi için kullandığını tek başına kanıtlamaz. Kenevir, örneğin lif veya yağ elde etmek gibi başka amaçlarla da değer görmüş olabilir. Araştırmacıların dikkatini çeken ek bulgu, korunmuş insan saçındaki kimyasal izler.
1
2
Raporlara göre incelenen saç örneklerinde kannabinol (CBN) izleri belirgindi; ayrıca kenevirin başlıca sarhoş edici bileşiği THC ile uyumlu başka sinyaller de saptandı. THC zamanla parçalanırken CBN oluşabildiğinden, araştırmacılar bu sonuçları psikoaktif kenevire maruz kalmanın işareti olarak yorumluyor.
15
19
Bulgular neyi gösteriyor, neyi göstermiyor?
Araştırmacıların yorumu, psikoaktif kenevir kullanımına dair bilinen kanıtların tarihini, komşu Çin’den bildirilen önceki bulgulardan en az 300 yıl geriye götürüyor.
10
Ancak saç analizi tüketilen miktarı belirleyemiyor; haberlerde THC yoğunluğunun sayısal olarak ölçülemediği de aktarılıyor. Kenevirin solunarak mı yoksa yenerek mi alındığı da bu bulgulardan anlaşılamıyor. Bazı haberlerde içilerek kullanıldığı öne sürülse de araştırmacı Caspari’nin aktarımına göre tüketim yolu belirsizliğini koruyor.
8
18
23
24
Analizin ne kadar güçlü kanıt sunduğu konusunda da görüş ayrılığı var. Adli toksikolog Volker Auwaerter, saç analizini eleştirdi ve gömülme sonrasında bulaşma ihtimalinin dışlanamadığını belirtti. Bu nedenle bulgular, antik dönemde kenevir kullanımına ilişkin önemli fakat tartışmaya açık bir kanıt çizgisi olarak görülmeli; tüm soruları yanıtlayan kesin bir sonuç olarak değil.
21
30
Ritüel ihtimali var, kesinlik yok
Tohumlar bir mezar bağlamında bulunduğu için araştırmacılar bunların defin ritüelleriyle bağlantılı olabileceğini değerlendiriyor. Bazı haberlerde kenevirin kurban törenlerine katılan kişileri sakinleştirmek için kullanılmış olabileceği ihtimali de gündeme getirildi. Ancak bulgular kenevirin bu amaçla kullanıldığını göstermiyor; belirli bir şamanistik inancı ya da töreni de kanıtlamıyor.
6
7
17
En temkinli sonuç şu: Tunnug 1, insanların yaklaşık 2.800 yıl önce psikoaktif kenevire maruz kalmış olabileceğine dair alışılmadık derecede eski bir kanıt sunuyor. Tohumlarla saç kimyasının aynı bağlamda bulunması, bulguyu yalnızca tohumlara dayanan bir iddiadan daha güçlü kılıyor. Buna karşılık bulaşma ihtimali, tüketim biçimi ve kullanım amacı konusundaki belirsizlikler sürüyor.
3
9
18