EUROPA ne inşa edecek? Avrupa’nın 400 milyar parametreli yapay zekâ planı

Projenin teknik çerçevesi

• Model ölçeği: 400 milyardan fazla parametre. Yarışma, en az 400 milyar parametreye eşdeğer hesaplama kapasitesine sahip bir model hedefliyordu .
• Dil kapsamı: 24 resmî AB dilinin tamamı. Bu kapsam, daha küçük konuşur topluluklarına sahip ve yapay zekâ eğitim verisi açısından daha az kaynak bulunan dilleri de içeriyor .
• Erişim modeli: Modelin açık kaynaklı ve kamuya açık olması planlanıyor. Ancak “açık” ifadesinin model ağırlıklarını, eğitim kodunu ve verileri kapsayıp kapsamayacağı henüz net değil .
• Süper bilgisayar erişimi: EUROPA konsorsiyumu, bir yıla kadar EuroHPC Ortak Girişimi’nin toplam hesaplama kapasitesinin yüzde 2,5’ine erişebilecek. Bu oran, yarışma koşullarında tek finanse edilen proje için öngörülen üst sınır olarak yer alıyor .
• Finansman biçimi: Grand Challenge’ın temel desteği doğrudan nakit hibe yerine hesaplama kaynaklarına erişim sağlıyor. Nakit eş finansman ise AI-BOOST kapsamındaki ayrı AB dijital programı çağrıları üzerinden mümkün .
• Çok kipli hedef: Avrupa Komisyonu’nun COM(2026)502 belgesi, “Grand Challenge 3: Frontier AI” başlığı altında yeni nesil çok kipli modelleri; ileri akıl yürütme, farklı veri türlerini birlikte anlama ve aracı gibi hareket edebilme yetenekleriyle ilişkilendiriyor .

Avrupa neden şimdi egemen yapay zekâya yatırım yapıyor?

EUROPA’nın zamanlaması, Avrupa’nın gelişmiş yapay zekâ çipleri ve modelleri konusunda dışa bağımlılık kaygısının arttığı bir döneme denk geliyor. İki ABD ihracat kontrolü kararı bu tartışmayı özellikle hızlandırdı.

Ocak 2025: Yapay zekâ çiplerine ihracat kısıtlamaları

Görev süresinin son dönemindeki Biden yönetimi, Ocak 2025’te gelişmiş yapay zekâ çiplerinin ihracatına kısıtlamalar getirdi. AB üyesi ülkeler farklı kategorilere ayrılırken bazı ülkelerin çiplere erişimi sınırlandı. Avrupa Parlamentosu, 10 Şubat 2025’teki genel kurul görüşmesinde bu kararın AB tek pazarının işleyişi, ekonomik dayanıklılık ve teknolojik egemenlik açısından “önemli bir meydan okuma” olduğunu belirtti .

Bu gelişme, Avrupa’nın yalnızca model geliştirme becerilerine değil, modelleri eğitmek için gereken çip, süper bilgisayar ve veri altyapısına da sahip olması gerektiği yönündeki görüşleri güçlendirdi.

Haziran 2026: Anthropic modellerine erişim krizi

12 Haziran 2026’da ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu, Anthropic’in Fable 5 ve Mythos 5 modellerine yabancı uyrukluların erişimini askıya almasını gerektiren bir ihracat kontrolü talimatı yayımladı. Anthropic, kullanıcıların uyruklarını güvenilir biçimde tarayamadığı için iki modele erişimi küresel olarak devre dışı bıraktı .

Avrupa Komisyonu kısa süre sonra kararın “gerçek dünyadaki etkilerini değerlendirdiğini” açıkladı ve alınacak adımların ortakları “haksız biçimde dezavantajlı duruma düşürmemesi” gerektiği uyarısında bulundu . EUROPA’nın duyurusu bu olaydan yalnızca bir hafta sonra geldi.

Komisyon Üyesi Henna Virkkunen, projeyi Avrupa’nın yapay zekânın geleceğini “açıklık, güven ve stratejik özerklik” temelinde şekillendirme kapasitesini güçlendirme girişimi olarak çerçeveledi . Bu nedenle EUROPA, yalnızca yeni bir dil modeli projesi değil; Avrupa’nın kritik yapay zekâ yeteneklerine erişiminin başka ülkelerde alınan kararlara bağlı kalmaması için atılmış kurumsal bir adım olarak görülüyor.

EUROPA, Avrupa’nın daha geniş yapay zekâ planının neresinde?

EUROPA tek başına yürütülen bir girişim değil. Proje, Avrupa’nın araştırma, sanayi, süper bilgisayar ve düzenleme alanlarını birlikte geliştirmeye çalıştığı daha geniş bir yapının en iddialı sanayi ayağını oluşturuyor.

RAISE: Akademik araştırma için sanal enstitü

RAISE (Resource for AI Science in Europe), Ekim 2025’te açıklanan Avrupa Yapay Zekâ ve Bilim Stratejisi kapsamında tasarlanan sanal bir Avrupa araştırma enstitüsü. Girişim; hesaplama gücünü, veriyi, yetenekleri ve araştırma fonlarını Avrupa’daki araştırmacıların kullanımına açmayı amaçlıyor .

RAISE, daha çok bilimsel araştırma ve akademik iş birliğine odaklanan paralel bir yapı. EUROPA ise sanayi konsorsiyumu liderliğinde, küresel ölçekte rekabet etmesi hedeflenen bir model geliştirmeye yöneliyor. RAISE’in sanal araştırma enstitüsü olarak tanımlandığını, EUROPA’nın ise belirli bir özel şirketin liderlik ettiği endüstriyel bir proje olduğunu ayırmak önemli; mevcut kaynaklar RAISE’i doğrudan “kâr amacı gütmeyen bir laboratuvar” olarak tanımlamıyor .

Önceki modeller ve altyapı yatırımları

AB, daha önce de çok dilli açık kaynaklı modelleri destekledi. Bunlar arasında LUMI süper bilgisayarında eğitilen 30 milyar parametreli TildeOpen LLM ve 24 AB dilini hedefleyen EuroLLM-22B bulunuyor . EUROPA, bu çizgiyi çok daha büyük, öncü ölçekli bir modele taşımayı amaçlıyor.

Bunun yanında AI Factories ağı ile önerilen Cloud and AI Development Act (CADA), Avrupa’nın hesaplama altyapısını ve egemen yapay zekâ için gerekli düzenleyici çerçeveyi tamamlamayı hedefliyor . Özetle Avrupa’nın portföyü şu katmanlardan oluşuyor:

• Daha küçük ve araştırma odaklı çok dilli modeller,
• Bilimsel çalışmaları bir araya getirecek RAISE yapısı,
• EUROPA gibi sanayi ölçeğinde öncü model projeleri,
• AI Factories ve CADA gibi altyapı ve düzenleme girişimleri.

En önemli belirsizlikler: “Açık kaynak” tam olarak ne demek?

19 Haziran 2026’daki seçim duyurusu, projenin hedeflerini açıklasa da uygulama açısından kritik ayrıntıların çoğunu henüz netleştirmedi.

Hangi lisans kullanılacak?

Komisyon, EUROPA modelinin “açıkça erişilebilir” ve “açık kaynaklı” olacağını belirtiyor; ancak kullanılacak açık kaynak lisansının türünü açıklamıyor . Apache 2.0, MIT, değiştirilmiş bir RAIL lisansı veya AB’ye özgü başka bir lisansın tercih edilip edilmeyeceği bilinmiyor.

Ayrıca şu sorular da yanıtsız:

• Model ağırlıkları yayımlanacak mı?
• Eğitim kodu ve çıkarım kodunun tamamı paylaşılacak mı?
• Eğitim verilerinin bir bölümü erişilebilir olacak mı?
• Ticari kullanım ve yeniden dağıtım konusunda kısıtlamalar bulunacak mı?

Güvenlik testleri nasıl yapılacak?

Duyuruda modelin yayımlanmadan önce hangi güvenlik değerlendirme çerçevesinden geçeceği belirtilmedi. Bağımsız kırmızı takım testlerinin veya AB Yapay Zekâ Yasası kapsamında bir uygunluk değerlendirmesinin zorunlu olup olmadığı da açıklanmış değil .

Modelin genel amaçlı yapay zekâ sistemlerine yönelik şeffaflık, telif hakkı politikası ve sistemik risk değerlendirmesi gibi yükümlülüklere nasıl tabi olacağı, şu aşamada projenin önceden belirlenmiş bir çıktısından çok uygulama sonrasında ele alınacak bir mevzuat konusu gibi görünüyor.

Pratikte ne kadar açık olacak?

“Açıkça erişilebilir” ifadesi, herkesin model ağırlıklarını indirip kendi donanımında çalıştırabildiği bir sistemden, koşullu erişim sunan bir API’ye kadar geniş bir aralığı kapsayabilir. Gerçek kapsam, konsorsiyum lisans ve erişim planını yayımladığında anlaşılacak.

Bunun yanında eğitim verilerinin bileşimi, veri yönetişimi ve modelin sıfırdan yeniden üretilebilir olup olmayacağı hakkında da bilgi bulunmuyor . Açık kaynak taahhüdüne rağmen, Domyn’in liderlik ettiği konsorsiyumun modelin geliştirilmesi ve yönetişimi üzerinde fiilî kontrol kurup kurmayacağı da ayrı bir soru olarak duruyor.

Konsorsiyumun yönetişim yapısı, modelin ne zaman yayımlanacağına, hangi yetenek eşiğinin hedefleneceğine ve güvenlik önlemlerinin nasıl belirleneceğine kimin karar vereceği henüz açıklanmadı.

Sonuç: Büyük bir hedef, henüz tamamlanmamış bir şartname

EUROPA, Avrupa’nın çok dilli ve egemen yapay zekâ hedefi için şimdiye kadarki en iddialı sanayi projelerinden biri. 400 milyardan fazla parametre, 24 resmî AB dili ve EuroHPC kaynaklarına erişim, projeyi Avrupa’nın önceki açık modellerinden ölçek bakımından ayırıyor .

Ancak 19 Haziran 2026’daki duyuru bir tamamlanmış ürün lansmanı değil, kazanan konsorsiyumun seçildiğini ilan eden başlangıç noktası. Lisansın kapsamı, model ağırlıklarının paylaşımı, eğitim verileri, bağımsız güvenlik testleri ve yönetişim kuralları açıklanmadan EUROPA’nın “açıklık” ve “stratejik özerklik” hedeflerini pratikte ne ölçüde karşılayacağı kesinleşmiş sayılmayacak.