Tayvan, yüksek teknoloji çalışanlarını yasa dışı transfer ettikleri şüphesiyle 17 Çinli şirketi soruşturuyor

Tayvan Adalet Bakanlığı’na bağlı Soruşturma Bürosu, yarı iletkenler, entegre devre tasarımı, yapay zekâ, batarya ve diğer yüksek teknoloji alanlarında Tayvanlı çalışanları yasa dışı biçimde işe aldığı şüphesi bulunan 17 Çinli şirket hakkında işlem başlatıldığını açıkladı. Yetkililer, soruşturmanın sınır ötesi işe alımın kendisini hedeflemediğini; asıl odağın Çinli mülkiyetin gizlenmesi, Tayvan’da onaysız faaliyet yürütülmesi ve yetenek avcılığında yetkisiz kanalların kullanılması olduğunu söyledi.

Operasyon ne zaman ve nasıl yapıldı?

Soruşturma Bürosu, çalışmanın Nisan 2026’da planlanmaya başladığını bildirdi. Altı farklı yargı bölgesindeki savcıların koordinasyonunda yürütülen operasyon ise 13 Temmuz-4 Ağustos tarihleri arasında gerçekleştirildi. Dokuz saha biriminin katıldığı çalışmada 330’dan fazla görevli görevlendirmesi yapıldı; 64 adreste arama düzenlendi ve 114 kişinin ifadesi alındı.

Dosyalar; yarı iletkenler, entegre devre tasarımı, ekran çipleri, kompozit malzemeler, bataryalar ve yapay zekâ bağlantılı teknolojiler gibi alanları kapsıyor.

Tayvan neden bunu stratejik bir tehdit olarak görüyor?

Tayvan, yarı iletkenler ve bunlarla bağlantılı yüksek teknoloji sektörlerini ekonomisinin ve küresel rekabet gücünün temel unsurları arasında görüyor. Büroya göre deneyimli mühendislerin ve teknik uzmanların kaybedilmesi, ülkenin çip üretimi, entegre devre tasarımı ve yapay zekâ kapasitesini destekleyen yetenek havuzunu zayıflatabilir.

Bu nedenle soruşturma, sıradan bir iş değişikliğinden daha geniş bir anlam taşıyor. İncelenen konu, şirketlerin stratejik öneme sahip sektörlerdeki uzmanlık ve çalışanlara erişmek için Çinli sahiplik yapılarını gizleyip gizlemediği ya da izinsiz operasyonlar yürütüp yürütmediği.

Hangi şirketlerin adı geçti?

Tayvan’ın açıklamasında 17 şirketin adı yer aldı. Kamuoyuna yansıyan haberlerde AoSheng Hi-Tech, Goke Microelectronics ve Zhuhai CosMX Battery öne çıktı. Listedeki diğer şirketlerin optoelektronik, ekran teknolojisi, yarı iletken ekipmanı ve malzeme sektörlerinde faaliyet gösterdiği bildirildi.

Mevcut haberler, adı geçen şirketlerin tamamının borsaya kote olduğunu veya her birinin iddia edilen eylemlerde aynı rolü üstlendiğini ortaya koymuyor. Şirketler devam eden bir soruşturmanın şüphelileri; mahkeme tarafından suçlu bulunmuş değiller.

Şirketlerin kullandığı öne sürülen yöntemler neler?

Tayvan Soruşturma Bürosu, incelenen olası yöntemler arasında şunları sıraladı:

• Çin sermayeli işletmeleri Tayvanlı, denizaşırı Çin sermayeli veya yabancı yatırımlı şirketler gibi göstermek;
• Gerekli izinleri almadan Tayvan’da ofis ya da başka faaliyet noktaları açmak;
• İşe alım danışmanlığı, personel temini veya yönetim şirketlerini kullanarak işe alım faaliyetlerini gizlemek ya da çalışanları Tayvanlı şirketlerde görev yapıyormuş gibi göstermek.

Bu iddialar dosyanın merkezinde yer alıyor. Çünkü söz konusu yöntemlerin doğrulanması, yasal bir işe alım sürecinden ziyade Çin yatırımlarını ve hassas sektörlerdeki ticari faaliyetleri düzenleyen Tayvan kurallarının aşılmaya çalışıldığı anlamına gelebilir.

Şirketler yanıt verdi mi?

Sunulan haberlerde 17 şirketin tamamından, şirket bazında ayrıntılı ve kapsamlı yanıtlar yer almıyor. Bu nedenle hangi şirketin iddiaları kabul ettiği, reddettiği veya konuya ilişkin başka bir açıklama yaptığı kesin biçimde söylenemiyor.

Büronun duyurusu da nihai bir ceza kararı değil, soruşturma işlemi niteliğinde. Dolayısıyla açıklama, şirketlerin cezai sorumluluğunun kesinleştiği anlamına gelmiyor.

Bu, Tayvan’ın ilk operasyonu mu?

Hayır. Tayvan Soruşturma Bürosu, Çinli şirketlerin yasa dışı işe alım ve ticari faaliyetlerini incelemek üzere 2020’nin sonunda özel bir görev gücü kurduğunu ve bugüne kadar 100’den fazla benzer dosyayı ele aldığını belirtiyor.

Daha önce de koordineli operasyonlar düzenlendi. Mayıs 2022’de Tayvan, çip mühendisleri ve diğer teknoloji çalışanlarını yasa dışı biçimde işe aldığından şüphelenilen 10 Çinli şirket ya da araştırma-geliştirme merkezine baskın düzenlemiş; bu operasyonda yaklaşık 70 kişi ifadeye çağrılmıştı.

Soruşturma, Tayvan Boğazı’ndaki teknoloji gerilimiyle nasıl bağlantılı?

Dosya, Tayvan Boğazı çevresinde teknoloji, sanayi kapasitesi ve güvenlik alanlarında süren daha geniş rekabetin bir parçası. Tayvan, hassas teknolojilerin kontrolünü ve yarı iletken kapasitesini ulusal öncelik olarak değerlendirirken Çinli şirketler de uzman mühendislik bilgisine erişim arayışını sürdürüyor.

Bu ortamda gizli Çin finansmanı, izinsiz ofisler ve kimliği perdelenmiş işe alım kanalları iddiaları daha geniş bir önem taşıyor. Tayvanlı makamlar yalnızca tek tek işe alım uygulamalarını değil, şirketlerin stratejik teknoloji sektörlerindeki Çin yatırımı ve ticari faaliyet kısıtlamalarını aşmak için yerel şirket görüntüsü veya gizli yapılar kullanıp kullanmadığını da araştırıyor.

Şimdilik nihai sonuç açıklanmış değil. Tayvan’ın duyurduğu şey, 17 şirkete yönelik geniş kapsamlı ve koordineli bir soruşturma; tamamlanmış bir kovuşturma veya tüm şirketlerin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir hüküm değil.