İsviçre-Çin anlaşması, gümrüksüz ihracat kapsamını %99,8’e çıkaracak

İsviçre ile Çin, 2014 tarihli serbest ticaret anlaşmasını modernize etmek için yürüttükleri müzakereleri tamamladı. En önemli değişiklik, İsviçre’nin Çin pazarına erişiminin genişletilmesi: Mevcut İsviçre ihracatının %99,8’i Çin’e gümrük vergisi ödemeden girebilecek. Bu oran, mevcut düzenlemede yaklaşık yarı seviyesindeydi.

Yeni çerçeve yalnızca mal ticaretindeki tarifeleri kapsamıyor. Gümrük işlemleri, hizmetler, dijital ticaret, yatırımlar ve sürdürülebilirlik alanlarında da güncellemeler içeriyor. Bununla birlikte müzakere edilen metin henüz yürürlükte bir anlaşma değil. Metnin hukuki incelemeden geçmesi, imzalanması ve İsviçre ile Çin’de gerekli iç onay süreçlerinin tamamlanması gerekiyor.

En büyük değişiklik: İsviçre ihracatına daha geniş gümrüksüz erişim

2014 tarihli mevcut anlaşma kapsamında İsviçre’nin Çin’e yaptığı ihracatın yalnızca yaklaşık yararı gümrüksüz muamele görüyor. Güncellenen düzenleme bu payı, mevcut İsviçre ihracatının %99,8’ine çıkaracak. Buna karşılık Çin’den İsviçre’ye yapılan ithalatın neredeyse tamamı zaten mevcut anlaşma kapsamında gümrüksüz. Bu nedenle yeni düzenlemenin temel etkisi, İsviçreli ihracatçıların Çin pazarına erişimindeki dengesizliği azaltmak olacak.

Buradaki %99,8 oranı, mevcut İsviçre ihracatının ne kadarının gümrüksüz erişim kapsamına alınacağını ifade ediyor. Bu rakam, her ürünün veya gelecekteki her sevkiyatın otomatik olarak vergiden muaf olacağı anlamına gelmiyor. İhracatçıların, menşe kuralları da dahil olmak üzere anlaşmada belirtilen koşulları karşılaması gerekecek.

Güncellenen anlaşma hangi alanları kapsıyor?

Müzakereler, mal ticaretindeki tarifelerin ötesine geçti. Yeni çerçevede öne çıkan başlıklar şöyle:

• Menşe kuralları: Bir ürünün tercihli ticaret koşullarından yararlanabilmesi için hangi kriterleri karşılaması gerektiğini belirliyor.
• Ticaretin kolaylaştırılması: Gümrük ve sınır ötesi işlemlerin daha öngörülebilir ve verimli hale getirilmesini amaçlıyor.
• Hizmetler: Hizmet ticaretine ilişkin düzenlemeleri genişletiyor.
• Dijital ticaret: Dijital kanallar üzerinden yürütülen ticaret ve e-ticarete ilişkin hükümler getiriyor.
• Rekabet: Rekabet koşulları ve bu alandaki iş birliğine ilişkin kurallar içeriyor.
• Yatırım: İsviçreli yatırımcıların Çin pazarına erişimini iyileştirmeyi hedefliyor.
• Çevre ve çalışma hakları: Çevresel konular ile işçi haklarına ilişkin hükümlerin kapsamını genişletiyor veya güçlendiriyor.
• Ekonomik ve teknik iş birliği: Tarifelerin kaldırılmasının ötesinde iki ülke arasındaki iş birliği için çerçeve oluşturuyor.

Şirketler açısından somut etkiler, nihai hukuki metne, sektörlere özgü taahhütlere ve uygulama sırasında belirlenecek prosedürlere bağlı olacak.

Anlaşma ne zaman ve kimler tarafından duyuruldu?

Müzakerelerin tamamlandığı, İsviçre Cumhurbaşkanı ve Ekonomi Bakanı Guy Parmelin ile Çin Ticaret Bakanı Wang Wentao’nun 20 Ağustos 2026’da Bern’de gerçekleştirdiği görüşmenin ardından açıklandı.

Güncelleme süreci 2024’teki fizibilite çalışmalarıyla başladı. Resmî müzakereler Eylül 2024’te başlatıldı ve görüşmeler beş turun ardından sonuçlandı.

Bundan sonraki süreç şu aşamalardan oluşuyor:

1. Müzakere edilen metin hukuki incelemeden geçirilecek.
2. İsviçre ve Çin, güncellenen anlaşmayı 2026 sonundan önce imzalamayı hedefliyor.
3. Her iki ülke, kendi iç onay prosedürlerini tamamlayacak.
4. Anlaşma, nihai hükümlerinde belirtilen koşullara göre yürürlüğe girebilecek.

Bu adımlar tamamlanana kadar ihracatçıların %99,8’lik kapsamı yürürlükte bir gümrük avantajı olarak değerlendirmemesi gerekiyor.

Anlaşma ekonomik açıdan neden önemli?

Çin, Avrupa Birliği ve ABD’nin ardından İsviçre’nin üçüncü büyük ticaret ortağı konumunda. İsviçre, anlaşmanın güncellenmesini Çin pazarına daha iyi erişim sağlama ve ihracat pazarlarını çeşitlendirme arayışının bir parçası olarak sunuyor.

İki ülke arasındaki ticaretin hacmi de kayda değer. Dünya Ekonomik Forumu’nun İsviçre gümrük verilerine dayanarak aktardığı bilgilere göre, ikili ticaret 2023’te yaklaşık 59 milyar İsviçre frangına ulaştı. Mevcut kaynaklar, 2014’ten bugüne ticaretteki artışı tek ve doğrudan karşılaştırılabilir bir oranla ortaya koymuyor. Bu nedenle ticaretin yüzde kaç arttığına ilişkin kesin ifadeler dikkatle ele alınmalı.

İsviçreli şirketler için en belirgin potansiyel kazanım, ihracatın çok daha büyük bir bölümünde tarife maliyetlerinin azalması olacak. Hizmetler, dijital ticaret ve yatırımlara ilişkin güncellenen kurallar da şirketlerin Çin pazarındaki faaliyetlerini etkileyebilir. Çin açısından ise anlaşma, Avrupa’daki bir ortakla mevcut ekonomik ilişkileri derinleştiriyor. Bu adım, Pekin’in Avrupa ile ekonomik bağlarını güçlendirme ve küresel nüfuz konusunda ABD ile rekabet etme çabalarıyla da örtüşüyor.

Anlaşma şu an ne anlama geliyor?

20 Ağustos 2026’daki gelişme, 2014 tarihli anlaşmanın hemen yerini alan yeni bir düzenleme değil; müzakerelerin tamamlandığını gösteriyor. İki hükümet, mevcut İsviçre ihracatının neredeyse tamamına gümrüksüz erişim ve daha geniş kapsamlı modern ticaret kuralları sağlayacak çerçeveyi resmileştirmeyi hedefliyor.

İş dünyası açısından belirleyici tarih, anlaşmanın hukuki inceleme, imza ve iç onay süreçlerinin ardından yürürlüğe gireceği tarih olacak. O zamana kadar İsviçre-Çin ticaretinin hukuki temeli, 2014 tarihli mevcut anlaşma olmaya devam ediyor.