Robert Fico’nun son açıklamaları, Slovakya’nın daha geniş bir savaşa dahil edilmemesi talebinin etrafında şekillendi. Slovakya Başbakanı, NATO’nun 5. maddesi “yüzünden” ülkesinin askeri çatışmaya çekilmesini istemediğini ve başbakan olarak bunu önlemek için elinden geleni yapacağını söyledi. Buna karşılık NATO üyeliğinin ve İttifak içindeki iş birliğinin Slovakya için değerli olduğunu da belirtti.
2
13
Fico, 5. madde için ne söyledi?
Ukrayna’ya planlanan ziyareti öncesinde konuşan Fico, NATO’nun kolektif savunma hükmünün devreye sokulması ihtimalini sorguladı. Söylemini, Slovakya’nın kiminle, neden ve hangi amaçla savaşacağının belirsizliği üzerine kurdu.
1
NATO Antlaşması’nın merkezindeki 5. madde, bir müttefike yönelik silahlı saldırının tüm müttefiklere yapılmış sayılmasını öngörür. Ancak bu hüküm, otomatik olarak tek tip bir askeri müdahaleyi zorunlu kılmaz: Her üye, saldırıya uğrayan ülkeye gerekli gördüğü eylemle yardım eder; bu eylem silahlı kuvvet kullanımını da içerebilir.
13
Dolayısıyla Fico, Slovakya’nın NATO’dan ayrılacağını ya da olası bir 5. madde talebini hukuken reddedeceğini ilan etmedi. Ancak sözleri, geniş çaplı bir çatışmada Slovakya’nın kolektif karşılığa katılmasına ne ölçüde istekli olacağı konusunda açık bir siyasi soru işareti yarattı.
2
13
Avrupa’nın “savaşçı” söylemine eleştirisi
Fico, Ukrayna’daki savaşın ardından Avrupa’nın kapsamlı bir çatışma riskiyle her zamankinden daha fazla karşı karşıya olduğunu savundu. Avrupalı liderlerin yüksek perdeli, “savaşçı” söylemini eleştirdi ve NATO ile Rusya arasında bir çatışma için gerekçe arandığını öne sürdü.
6
14
Konuşmaya ilişkin haberlerde, Fico’nun Rusya’yı ne saldırgan ne de Avrupa’ya yönelik askeri tehdidin kaynağı olarak adlandırdığı belirtildi.
2
14 Bu yaklaşım, odağı Rusya’nın eylemlerinden ziyade Batı’nın söylemine ve Ukrayna’ya desteğine kaydırıyor. Fico, Avrupa’daki Ukrayna’ya askeri yardım eleştirmenlerinin öne çıkan isimlerinden biri olarak biliniyor.
9
NATO açısından neden önemli?
NATO’nun caydırıcılığı yalnızca antlaşma metnine değil, müttefiklerin siyasi iradesinin inandırıcılığına da dayanıyor. Bir başbakanın, ülkesinin ortak savunma krizine dahil edilmesini sorgulaması, özellikle Rusya bağlantılı hibrit faaliyetlere dair endişelerin arttığı bir dönemde bu caydırıcılık mesajını karmaşıklaştırabilir.
Son haberlerde NATO topraklarında sabotaj, siber saldırılar ve kritik altyapıya yönelik tehditlerin yoğunlaştığı; Avrupa ve NATO yetkililerinin olası karşılıkları değerlendirdiği aktarıldı. Bazı başkentlerde, bir dizi hibrit saldırının belirli koşullarda 5. maddenin gündeme alınmasına zemin oluşturup oluşturamayacağı da tartışılıyor.
3 Euronews ise Rusya tarafından organize edildiği belirtilen hibrit saldırıların daha tehlikeli ve daha fiziksel zarar içeren bir aşamaya geçtiği yönündeki değerlendirmeleri aktardı.
8
Bu nedenle kısa vadeli sonuç, Slovakya’nın NATO’daki hukuki statüsünde kanıtlanmış bir değişiklikten çok siyasi nitelikte: Fico’nun ifadeleri, ciddi bir tırmanmada Bratislava’nın müttefikleriyle ne kadar güvenilir biçimde hareket edeceğine dair belirsizliği artırıyor.
Karpat Sekizlisi zirvesi: Katılmamasının nedeni kanıtlanmış değil
Fico’nun açıklamaları, 18-20 Eylül tarihlerinde Batı Ukrayna’daki Bukovel’de yapılan ilk Karpat Sekizlisi (C8) zirvesiyle aynı zamana denk geldi. Yeni bölgesel format; Ukrayna, Polonya, Romanya, Slovakya, Çekya, Avusturya, Macaristan ve Sırbistan’ı güvenlik, enerji, lojistik ve sınır ötesi ekonomik iş birliği başlıklarında bir araya getiriyor.
21
Polonya Başbakanı Donald Tusk, Ukrayna ziyareti sırasında Fico ile görüşmeyi ve Rusya’ya yönelik yaptırımları ele almayı planladığını açıklamıştı.
33 Ancak Fico zirvenin açılışına katılmadı; haberlerde Slovakya’nın daha alt düzeyde diplomatik temsil edileceği bildirildi.
19 Bazı haberler son dakika iptalinin sebebinin hastalık olabileceğini aktardı.
18
Mevcut haberlerde, Fico’nun 5. madde hakkındaki sözlerinin zirveye katılmamasına yol açtığını gösteren bir kanıt bulunmuyor. Yine de olay, bölgesel güvenlik ve Ukrayna konusunda iş birliği sürerken bir NATO üyesinin liderinin ortak savunmaya dahil olma mantığını açıkça sorgulamasıyla ortaya çıkan daha geniş ayrışmayı gözler önüne serdi.