ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik yeni saldırıların “çok düşük ihtimal” olduğunu söylerken bunun bir taahhüt değil, belirli bir koşula bağlı değerlendirme olduğunun altını çizdi. 8 Kasım’da CNN’den Jim Sciutto’yla yaptığı 20 dakikalık telefon görüşmesinde, Tahran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması konusunda ilerleme sağlanmasına işaret etti. Trump, sonucun İran’ın “çok güçlü bir anlaşma” imzalayıp imzalamamasına bağlı olduğunu söyledi ve bu değerlendirmeyi beş kez tekrarladı.
8
Yani Trump askerî seçeneği masadan kaldırmadı. Gerekirse harekete geçeceğini belirtirken, ABD’nin olası hedeflerinden ve askerî hazırlığından da söz etti. Öte yandan Katar arabuluculuğundaki diplomasi henüz başlangıç aşamasında; Hürmüz çevresinde gemilerin hedef alındığına ilişkin haberler de devam ediyor.
3
6
39
Trump’ın sözleri hangi koşula bağlıydı?
Trump, yeni askerî harekât ihtimalini iki başlıktaki ilerlemeye bağladı: İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması. Söylediği koşul, görüşmelerin sürmesi değil, güçlü bir anlaşmaya varılmasıydı.
8
Trump İran’ı “başarısız bir ülke” diye niteledi ve Tahran’ın anlaşma yapmak istediğini öne sürdü. Bunlar Trump’ın kendi değerlendirmeleri; görüşme haberleri, İran’ın müzakere tutumunu tek başına bağımsız biçimde doğrulamıyor.
1
12
Aynı açıklamalarda askerî tehdidi de korudu. Haberlere göre Trump, bölgede üç ABD uçak gemisi bulunduğunu ve enerji santralleri gibi altyapı hedeflerinin belirlendiğini söyledi. Ayrıca 38 İran köprüsünün bir saat içinde yıkılabileceğini öne sürdü. Bunlar olası ABD kapasitesi ve hedeflerine ilişkin açıklamalardı; söz konusu saldırıların emredildiğine dair bir doğrulama değildi.
3
6
Diplomatik temaslar henüz sonuç vermedi
6 Kasım’da iki Orta Doğulu yetkili, İran’ın nükleer program konusundaki anlaşmazlıkları gidermeyi amaçlayan ve arabulucu Katar tarafından sunulan önerileri değerlendirdiğini söyledi. Haber, dolaylı görüşmelere doğru olası bir adım olarak aktarılmıştı; taraflar arasında varılmış bir anlaşma olarak değil.
38
Ayrı bir haberde, geçici bir uzlaşma önerisinin ayrıntıları yer aldı: ABD’nin İran limanlarına yönelik ablukayı kaldırması ve dondurulmuş İran fonlarının bir bölümünü serbest bırakması; İran’ın ise nükleer denetçilerin erişimine izin vermesi ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması öngörülüyordu. Önerinin kabul edildiği bildirilmedi.
25 Aynı haberlerde İran’ın nükleer görüşmelere başlamadan önce ablukanın kaldırılması ve yaptırımların sona ermesi gibi koşullar öne sürdüğü aktarıldı.
38
Görüşmelerin hangi aşamada olduğu konusunda haberler arasında da farklı ifadeler vardı. CBS, İran Dışişleri Bakanı’nın ABD ara seçimlerinden sonra müzakerelerin durduğunu söylediğini aktarırken, başka haberlerde İran’ın Katar’ın önerilerini değerlendirdiği belirtildi.
19
38 Reuters’a göre Trump’ın Katar Başbakanı’yla görüşmesi planlanıyordu; diplomatik çabaların önünde ise önemli engeller bulunuyordu.
17
Hürmüz çevresinde risk sürüyor
Trump’ın şartlı iyimser açıklamaları, Hürmüz çevresinde güvenlik endişelerinin devam ettiği bir dönemde geldi. 8 Kasım tarihli haberlerde, iki tarafın da boğazda ya da yakınlarında gemilerin hedef alındığını bildirdiği aktarıldı.
39
Ayrıca 6 Kasım’da ABD’nin İran’daki bir hava savunma sistemini hedef alan sınırlı saldırılar düzenlediği bildirildi.
32
46 Bu gelişme, Trump’ın yeni saldırıların düşük ihtimal olduğuna dair öngörüsüyle çatışmanın sona ermiş olması arasındaki farkı gösteriyor: Burada aktarılan haberlerde tamamlanmış bir anlaşma ya da çatışmaların sona erdiği doğrulanmıyor.
Özetle
Trump’ın tekrarladığı “yeni saldırılar çok düşük ihtimal” mesajı, İran’ın nükleer programı ve Hürmüz Boğazı’nı kapsayan güçlü bir anlaşma koşuluna bağlıydı. ABD’nin yeniden harekete geçme ihtimalini dışlamadı; askerî hazırlık ve olası hedeflerden söz ederek bu tehdidi de gündemde tuttu. Katar arabuluculuğundaki öneriler diplomatik bir yol sunuyor, ancak mevcut haberler görüşmeleri sonuçlanmış bir uzlaşma olarak değil, belirsizliklerin ve çatışma riskinin sürdüğü bir süreç olarak aktarıyor.
3
8
17
25
39