Nickolay Mladenov, Hamas’ın 30 Temmuz’da Gazze’de ateşkesin sonraki aşamalarına ilişkin 15 maddelik yol haritasını kabul etmesini “tarihi bir atılım” olarak tanımladı. Ancak bu ifade tamamlanmış bir teslimiyet anlamına gelmiyor.
Plan kapsamında Hamas ve diğer Filistinli silahlı gruplar, silahlarını bırakmayı ve Gazze’deki sivil ve güvenlik yönetimini Birleşmiş Milletler tarafından tanınan geçici bir idareye devretmeyi prensipte kabul etti.
1
6
13 Buna karşın silahlar henüz teslim edilmedi ve uygulamayı başlatması beklenen süreç devreye girmedi.
9
Yol haritası ne öngörüyor?
Planın merkezinde Gazze’de tek bir yönetim otoritesinin kurulması ve Hamas’ın askeri, güvenlik ve idari kontrolünün sona ermesi bulunuyor. Yol haritasının temel ilkesi “tek otorite, tek hukuk, tek silah” olarak ifade ediliyor. Geçiş dönemindeki yönetim organı olarak ise Gazze Yönetimi Ulusal Komitesi (NCAG) öne çıkıyor.
2
12
Silahsızlanmanın bir gecede tamamlanması değil, aşamalı biçimde yürütülmesi planlanıyor. Silahların devreden çıkarılması, İsrail’in Gazze’den çekilmesi gibi karşılıklı adımlarla ilişkilendiriliyor. Arabulucu ülkelerden oluşacak bir uygulama komitesi, her aşamayı doğruladıktan sonra bir sonraki adıma geçilmesini sağlayacak.
2
11
14
15
Bu nedenle Mladenov, Gazze’nin “iki haftada silahsızlandırılamayacağını” söyledi. Mesajı, planın tek taraflı ve ani bir teslimiyet değil; doğrulama ve karşılıklı adımlar gerektiren kademeli bir süreç olduğuna işaret ediyor.
10
Uygulama neden durdu?
Ana kilitlenme, adımların sıralaması ve taraflar arasındaki güvensizlikten kaynaklanıyor. Yol haritası, aşamalı silahsızlanma ile İsrail’in çekilmesini birbirine bağlıyor. İsrail’in tutumu ise Hamas’ın önce tamamen silahsızlandırılması ve askeri altyapısının sökülmesi gerektiği yönünde.
5
İsrail’in Birleşmiş Milletler nezdindeki yardımcı büyükelçisi Noa Furman, Güvenlik Konseyi’nde “önce silahsızlanma” gerektiğini savundu. Furman, Hamas’ı askeri kapasitesini yeniden inşa etmek ve ateşkesi ihlal etmekle suçladı; grubun sözlerinden çok eylemleriyle değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
5
Mladenov ise devam eden İsrail saldırılarının ateşkes çerçevesini tehlikeye attığı uyarısında bulundu. Ayrıca insani yardım ve barınma malzemelerine erişimi etkileyen kısıtlamaları eleştirdi. Mevcut kaynaklar bu genel kaygıları destekliyor; ancak kaynaklarda, soruda yer alan her bir toplantı, son tarih veya siyasi gerekçeye ilişkin bağımsız doğrulama bulunmuyor.
6
9
20
Bu tablo içinde Hamas’ın kabulü, operasyonel bir silah tesliminden çok siyasi bir taahhüt olarak kalmış durumda. Aşamalı silahsızlanma ve İsrail’in çekilmesi için takvim hazırlanması amacıyla öngörülen 14 günlük dönem de henüz başlamadı.
9
Ateşkes çökerse ne olacak?
Mladenov, süren şiddetin Gazze’yi “geri dönüşü olmayan bir noktaya” itebileceğini ve ateşkes planının başarısız olması hâlinde bölgede yeniden inşa edilecek hiçbir şey kalmayabileceğini söyledi.
6
17
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne yaptığı uyarıda Gazze’nin “başka bir felakete daha dayanacak hâli olmadığını” da belirtti. Bu değerlendirme, uygulamanın durmasını yalnızca diplomatik bir sorun olmaktan çıkarıp insani bir acil durum hâline getiriyor: İşleyen bir ateşkes olmadan yeniden inşa ve yönetim planının diğer unsurları da ilerleyemiyor.
8
10
Uluslararası istikrar gücünün rolü
Yol haritası, silahların devreden çıkarılmasını denetlemeye yardımcı olacak bir Uluslararası İstikrar Gücü kurulmasını öngörüyor. Gücün, sahadaki koşullar yeterince sakinleşirse Gazze’ye konuşlandırılması planlanıyor; bu yapı İsrail ile Hamas arasında henüz çözülememiş temel anlaşmazlığın yerine geçecek acil bir mekanizma olarak tasarlanmıyor.
5
8
ABD’nin Birleşmiş Milletler Büyükelçisi Mike Waltz, ortak ülkelerden personelin barışı korumaya yardımcı olmak üzere bölgeye gelmesinin planlandığını, ancak konuşlandırmanın Washington’ın istediğinden daha yavaş ilerlediğini söyledi. Waltz’ın açıklamalarına göre Uganda, Fas ve Kazakistan binlerce asker teklif etti.
23
Ancak uluslararası gücün varlığı, sürecin merkezindeki sorunu çözmüyor. İsrail silahsızlanmanın çekilmeden önce tamamlanması gerektiğini vurgularken, yol haritası iki tarafın karşılıklı ve doğrulanabilir adımlar atmasına dayanıyor. Bu sıralama sorunu çözülmeden gücün görev tanımı ve konuşlandırılması, henüz oluşmamış saha koşullarına bağlı kalacak.
5
14
Sonuç
Mladenov’un mesajı temkinli bir iyimserlik taşısa da uyarının özü net: Hamas’ın 30 Temmuz’daki kabulü, silahsızlanma ve sivil yönetime geçiş için daha önce görülmemiş bir fırsat yarattı; ancak bu iki süreç henüz tamamlanmış değil.
1
6
Uygulama, tarafların ilk adımın ne olması gerektiği konusunda anlaşamaması, taahhütlerin tam olarak yerine getirilmemesi ve devam eden şiddetin doğrulama ile çekilme için gereken koşulları aşındırması nedeniyle tıkanmış durumda. Yol haritası hâlâ bir çıkış yolu sunuyor; fakat Mladenov’un uyarıları, siyasi bir mutabakatın ateşkes çökmeden önce denetlenen ve uygulanabilir bir sürece dönüştürülmesi gerektiğini gösteriyor.