Bill Gates’e göre yapay zekânın iş dünyasında yaratacağı dönüşüm, kişisel bilgisayar ve internetin etkisini bile gölgede bırakabilir. CNN’de State of the Union programına katılan Gates, yapay zekânın neredeyse tüm sektörlerde iş kayıplarına yol açabileceğine ilişkin uyarısını yineledi; bu ölçekte bir değişimin “benzeri görülmemiş” olabileceğini söyledi.
2
Gates’in gündeme getirdiği iki öneri, otomasyonun nasıl vergilendirileceği ve makinelerin yapabilecekleri işlerden hangilerinin yine de insanlara bırakılacağı sorularına yanıt arıyor.
Otomasyonun vergi teşvikleri tartışması
Gates, işçi çalıştırmakla otomasyona yatırım yapmanın vergi açısından aynı şekilde ele alınmadığını savunuyor. Bir işveren insan çalışan için bordro vergisi öderken robotu işletme gideri olarak düşebiliyor. Gates’e göre bu fark, şirketleri insan emeği yerine makineye yöneltebiliyor.
3
40
Bu nedenle, 2026 Ağustos’unda Gates Notes’ta yayımladığı yazıda yapay zekâ modellerinin kullandığı token’ların ve robotların vergilendirilmesini önerdi. Token, yapay zekâ sistemlerinin metin ve diğer verileri işlerken kullandığı birimlerden biri. Gates, böyle bir verginin çalışanların yeniden eğitimine ve otomasyondan etkilenenler için daha güçlü bir sosyal güvenlik ağına kaynak sağlayabileceğini düşünüyor.
40
Ancak önerinin önemli bir koşulu var: Vergi, yapay zekânın tıp ve eğitim gibi alanlarda fayda sağlayan kullanımlarını yavaşlatmamalı. Nasıl tasarlanacağı ve uygulanacağı belirleyici olacak; bu, yürürlükteki bir politika değil, Gates’in önerdiği bir yaklaşım.
40
“İnsanlara ayrılmış” meslekler
Gates’in “Human Reserved” adını verdiği fikir, makineler bir işi yapabilecek kapasiteye ulaşsa bile toplumun bazı işleri insanlar için ayırmayı seçmesi anlamına geliyor. CNN’deki haber, özellikle eğitim ve sağlık alanlarındaki bazı mesleklerin insanlara bırakılması çağrısını aktarıyor. Başka haberlerde çocuk bakımı ve jüri üyeliği de örnek olarak anılıyor.
2
6
Buradaki temel mesele, bir işin teknik olarak otomatikleştirilebilir olmasının tek başına o işin otomatikleştirilmesi gerektiği anlamına gelip gelmediği. Hangi mesleklerin bu kapsama gireceği ise henüz net değil.
Yakın vadede öne çıkardığı risk: kötüye kullanım
Gates, istihdam konusundaki uzun vadeli kaygılarının yanı sıra, yeterli güvenlik önlemleri olmadan yapay zekâ kullanan kötü niyetli kişilerin siber saldırıları artırabileceği uyarısında bulundu. Önümüzdeki yıl “olumsuz sürprizler” yaşanabileceğini söyledi.
17
Önerilerin yanıtlamadığı sorular
Yapay zekâ kullanımının hangi bölümünün vergiye tabi sayılacağı, hangi mesleklerin insanlara ayrılacağı ve çalışanların desteklenirken yararlı otomasyonun nasıl engellenmeyeceği hâlâ açık sorular. Mevcut haberler Gates’in genel önerilerini aktarıyor; bu ayrıntıların nasıl çözüleceğini ortaya koymuyor.
Robot vergisi fikri daha önce de eleştiri almıştı. Harvard ekonomisti Lawrence Summers, Gates’in 2017’deki robot vergisi önerisinin ters tepebileceğini savunmuş ve bunu “ilerlemeye karşı korumacılık” olarak nitelendirmişti. Bu eski itiraz tartışmaya bağlam katıyor, ancak yeni önerilerin işe yarayıp yaramayacağını tek başına belirlemiyor.
44