Netanyahu Ne Dedi?

Netanyahu, Avi Haruş'un sunduğu İsrail podcast'i Melech Blitzer Haim'e (Ordu Radyosu/Galei Tzahal'da yayınlandı) katıldı. İngiliz medyasının İsrail'e yönelik yayınlarını eleştiren Netanyahu, Winston Churchill'in oğlu gazeteci Randolph Churchill'in 1967 Altı Gün Savaşı sırasında İsrail'e "çok olumlu" yaklaştığını belirttikten sonra alaycı bir şekilde şunları söyledi: "Bunu bugün Britanya'da bulun, ki ona 'Britanya İslam Cumhuriyeti' diyebilirsiniz" .

Sunucunun "Avrupa'nın tamamı böyle mi?" sorusuna Netanyahu üstüne basa basa yanıt verdi: "Evet, ama bilirsiniz, birisi ilk nükleer silaha sahip İslam cumhuriyetinin Britanya İslam Cumhuriyeti olacağını söylemişti" . Bu ifadeyle Birleşik Krallık'ı İran'a benzetmiş oldu. Kaynaklar, Netanyahu'nun aslında 2024 yılında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'e atfedilen bir espriyi tekrarladığını belirtiyor .

Birleşik Krallık'tan Sert Yanıt

Birleşik Krallık hükümeti gecikmeden tepki gösterdi. Hükümet sözcüsü, sözleri "tamamen kabul edilemez" olarak nitelendirerek konunun doğrudan İsrail hükümetine iletildiğini duyurdu . Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi (FCDO) yaptığı resmi açıklamada bu yakıştırmayı kınadı. İngiliz yetkililer ve siyasi partiler, bu sözleri köklü bir müttefike yönelik ağır bir hakaret olarak değerlendirdi . Eski Başbakanlık Özel Kalem Müdürü Steve Hilton, olayı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki önemli bir ortakla ilişkileri zedeleyen "korkunç bir diplomatik başarısızlık" olarak tanımladı .

Krizin Arka Planı: İşçi Partisi Döneminde Birleşik Krallık-İsrail İlişkileri (2024–2026)

Netanyahu'nun bu çıkışı tesadüfi değil. İşçi Partisi'nin Temmuz 2024'te iktidara gelmesinden bu yana iki ülke arasındaki ilişkiler tarihinin en düşük seviyesine indi:

• "Donmuş" ilişkiler: Temmuz 2026'da İsrailli yetkililer The Telegraph gazetesine yaptıkları açıklamada, Başbakan Andy Burnham liderliğindeki hükümetle ilişkilerin "donduğunu" söyledi. Londra ve Kudüs arasındaki bakanlık düzeyindeki iletişimin "neredeyse tamamen durduğu", yeni savunma veya ticaret anlaşmalarının gündemde olmadığı belirtiliyor .
• Silah ambargosu: Eylül 2024'te Birleşik Krallık, İsrail'e yönelik 350 silah ihracat lisansından 30'unu askıya aldı ve gerekçe olarak bu silahların uluslararası hukuku ihlal etme riski taşıdığını gösterdi .
• Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) destek: İşçi Partisi hükümeti, İsrailli yetkililer hakkında soruşturma yürüten UCM'ye yönelik önceki Muhafazakar hükümetin itirazını geri çekti .
• Ticaret görüşmeleri askıya alındı: Mayıs 2025'te Dışişleri Bakanı David Lammy, yeni bir Birleşik Krallık-İsrail serbest ticaret anlaşması için yürütülen müzakereleri durdurdu .
• Filistin'in tanınması: Birleşik Krallık, Filistin devletini resmen tanıyarak İsrail yönetimini daha da kızdırdı .
• İşçi Partisi içi baskı: İşçi Partisi tabanında artan Filistin yanlısı duyarlılık (YouGov anketine göre İşçi Partili seçmenlerin %47'si Filistin tarafını destekliyor) hükümeti İsrail'e karşı daha sert bir tutum almaya itti .

Yahudi Gruplar, İngiliz Yetkililer ve Müslüman Konseyi'nden Tepkiler

• İngiliz Yahudi liderleri: Birçok İngiliz Yahudi örgütü Netanyahu'nun dilini kınadı. İlerici Yahudilik Hareketi'nin liderleri Haham Charley Baginsky ve Haham Josh Levy, başbakanı önemli bir müttefiki yabancılaştırmakla ve aşırı sağcı İslamofobik söylemlere başvurmakla suçladı . Yaptıkları ortak açıklamada, "Antisemitizmin, Müslüman karşıtlığının ve toplumsal bölünmüşlüğün ülke genelinde gerçek bir korku yarattığı bir dönemde bu tür bir dil tehlikeli ve sorumsuzcadır" uyarısında bulundular .
• İsrail'den muhalif sesler: Netanyahu'nun İsrail'deki siyasi rakipleri de kendisine yüklendi. Onu "korkunç bir diplomatik başarısızlığa" imza atmakla ve daimi BM Güvenlik Konseyi üyesi bir ülkeyle ilişkileri gereksiz yere germekle suçladılar .
• Müslüman Konseyi (MCB): Müslüman Konseyi sözcüsü El Cezire'ye yaptığı açıklamada, Netanyahu'nun sözlerinin "Birleşik Krallık'ın İsrail'le ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini" gösterdiğini ve bu durumun İsrail liderliği hakkında kötü bir izlenim yarattığını söyledi .
• İngiliz siyasi yelpazesi: Siyasi yelpazenin farklı noktalarından tepkiler geldi. Eski Başbakanlık danışmanı Gavin Barwell, sözleri "açık bir İslamofobi" olarak nitelendirirken , İngiliz sağındaki bazı isimler Netanyahu'nun İşçi Partisi'nin İsrail politikasına duyduğu hayal kırıklığını anlaşılır buldu .

Öne Çıkan Sonuçlar

Netanyahu'nun "Britanya İslam Cumhuriyeti" göndermesi, on yıllardır görülen en kötü Birleşik Krallık-İsrail ikili ilişkilerini yansıtan kasıtlı bir provokasyondu. Birleşik Krallık hükümetinin anında ve sert kınaması, Yahudi gruplar ve İsrailli muhaliflerden gelen geniş çaplı eleştiriler, Netanyahu hükümetinin geleneksel Batılı müttefiklerinden ne kadar yalnızlaştığını gözler önüne seriyor. Mevcut İşçi Partisi yönetimi altında herhangi bir yumuşama belirtisi olmayan ve 'donuk' olarak tanımlanan bu ilişkilerin düzelmesi için kısa vadede bir umut görünmüyor.

Netanyahu Ne Dedi?

Netanyahu, Avi Haruş'un sunduğu İsrail podcast'i Melech Blitzer Haim'e (Ordu Radyosu/Galei Tzahal'da yayınlandı) katıldı. İngiliz medyasının İsrail'e yönelik yayınlarını eleştiren Netanyahu, Winston Churchill'in oğlu gazeteci Randolph Churchill'in 1967 Altı Gün Savaşı sırasında İsrail'e "çok olumlu" yaklaştığını belirttikten sonra alaycı bir şekilde şunları söyledi: "Bunu bugün Britanya'da bulun, ki ona 'Britanya İslam Cumhuriyeti' diyebilirsiniz" .

Sunucunun "Avrupa'nın tamamı böyle mi?" sorusuna Netanyahu üstüne basa basa yanıt verdi: "Evet, ama bilirsiniz, birisi ilk nükleer silaha sahip İslam cumhuriyetinin Britanya İslam Cumhuriyeti olacağını söylemişti" . Bu ifadeyle Birleşik Krallık'ı İran'a benzetmiş oldu. Kaynaklar, Netanyahu'nun aslında 2024 yılında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'e atfedilen bir espriyi tekrarladığını belirtiyor .

Birleşik Krallık'tan Sert Yanıt

Birleşik Krallık hükümeti gecikmeden tepki gösterdi. Hükümet sözcüsü, sözleri "tamamen kabul edilemez" olarak nitelendirerek konunun doğrudan İsrail hükümetine iletildiğini duyurdu . Dışişleri, Milletler Topluluğu ve Kalkınma Ofisi (FCDO) yaptığı resmi açıklamada bu yakıştırmayı kınadı. İngiliz yetkililer ve siyasi partiler, bu sözleri köklü bir müttefike yönelik ağır bir hakaret olarak değerlendirdi . Eski Başbakanlık Özel Kalem Müdürü Steve Hilton, olayı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki önemli bir ortakla ilişkileri zedeleyen "korkunç bir diplomatik başarısızlık" olarak tanımladı .

Krizin Arka Planı: İşçi Partisi Döneminde Birleşik Krallık-İsrail İlişkileri (2024–2026)

Netanyahu'nun bu çıkışı tesadüfi değil. İşçi Partisi'nin Temmuz 2024'te iktidara gelmesinden bu yana iki ülke arasındaki ilişkiler tarihinin en düşük seviyesine indi:

• "Donmuş" ilişkiler: Temmuz 2026'da İsrailli yetkililer The Telegraph gazetesine yaptıkları açıklamada, Başbakan Andy Burnham liderliğindeki hükümetle ilişkilerin "donduğunu" söyledi. Londra ve Kudüs arasındaki bakanlık düzeyindeki iletişimin "neredeyse tamamen durduğu", yeni savunma veya ticaret anlaşmalarının gündemde olmadığı belirtiliyor .
• Silah ambargosu: Eylül 2024'te Birleşik Krallık, İsrail'e yönelik 350 silah ihracat lisansından 30'unu askıya aldı ve gerekçe olarak bu silahların uluslararası hukuku ihlal etme riski taşıdığını gösterdi .
• Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) destek: İşçi Partisi hükümeti, İsrailli yetkililer hakkında soruşturma yürüten UCM'ye yönelik önceki Muhafazakar hükümetin itirazını geri çekti .
• Ticaret görüşmeleri askıya alındı: Mayıs 2025'te Dışişleri Bakanı David Lammy, yeni bir Birleşik Krallık-İsrail serbest ticaret anlaşması için yürütülen müzakereleri durdurdu .
• Filistin'in tanınması: Birleşik Krallık, Filistin devletini resmen tanıyarak İsrail yönetimini daha da kızdırdı .
• İşçi Partisi içi baskı: İşçi Partisi tabanında artan Filistin yanlısı duyarlılık (YouGov anketine göre İşçi Partili seçmenlerin %47'si Filistin tarafını destekliyor) hükümeti İsrail'e karşı daha sert bir tutum almaya itti .

Yahudi Gruplar, İngiliz Yetkililer ve Müslüman Konseyi'nden Tepkiler

• İngiliz Yahudi liderleri: Birçok İngiliz Yahudi örgütü Netanyahu'nun dilini kınadı. İlerici Yahudilik Hareketi'nin liderleri Haham Charley Baginsky ve Haham Josh Levy, başbakanı önemli bir müttefiki yabancılaştırmakla ve aşırı sağcı İslamofobik söylemlere başvurmakla suçladı . Yaptıkları ortak açıklamada, "Antisemitizmin, Müslüman karşıtlığının ve toplumsal bölünmüşlüğün ülke genelinde gerçek bir korku yarattığı bir dönemde bu tür bir dil tehlikeli ve sorumsuzcadır" uyarısında bulundular .
• İsrail'den muhalif sesler: Netanyahu'nun İsrail'deki siyasi rakipleri de kendisine yüklendi. Onu "korkunç bir diplomatik başarısızlığa" imza atmakla ve daimi BM Güvenlik Konseyi üyesi bir ülkeyle ilişkileri gereksiz yere germekle suçladılar .
• Müslüman Konseyi (MCB): Müslüman Konseyi sözcüsü El Cezire'ye yaptığı açıklamada, Netanyahu'nun sözlerinin "Birleşik Krallık'ın İsrail'le ilişkilerini yeniden değerlendirmesi gerektiğini" gösterdiğini ve bu durumun İsrail liderliği hakkında kötü bir izlenim yarattığını söyledi .
• İngiliz siyasi yelpazesi: Siyasi yelpazenin farklı noktalarından tepkiler geldi. Eski Başbakanlık danışmanı Gavin Barwell, sözleri "açık bir İslamofobi" olarak nitelendirirken , İngiliz sağındaki bazı isimler Netanyahu'nun İşçi Partisi'nin İsrail politikasına duyduğu hayal kırıklığını anlaşılır buldu .

Öne Çıkan Sonuçlar

Netanyahu'nun "Britanya İslam Cumhuriyeti" göndermesi, on yıllardır görülen en kötü Birleşik Krallık-İsrail ikili ilişkilerini yansıtan kasıtlı bir provokasyondu. Birleşik Krallık hükümetinin anında ve sert kınaması, Yahudi gruplar ve İsrailli muhaliflerden gelen geniş çaplı eleştiriler, Netanyahu hükümetinin geleneksel Batılı müttefiklerinden ne kadar yalnızlaştığını gözler önüne seriyor. Mevcut İşçi Partisi yönetimi altında herhangi bir yumuşama belirtisi olmayan ve 'donuk' olarak tanımlanan bu ilişkilerin düzelmesi için kısa vadede bir umut görünmüyor.