İran’ın yedi günlük önerisi, Hürmüz Boğazı’nı hemen ve koşulsuz açma taahhüdü değildi. Plan; bölgesel ateşkes, boğazın yeniden açılması ve nükleer müzakerelerin başlamasını, ABD’nin ise İran limanlarına yönelik deniz ablukasını kaldırmasını ve İran petrolü satışlarına uygulanan yaptırımlardan muafiyet sağlamasını öngörüyordu. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’ye göre yedi günlük süre, ABD’nin planı kabul etmesiyle başlayacaktı.
2
ABD Başkanı Donald Trump teklifi “kabul edilemez” bulduğunu söyledi, ancak hangi şartlara karşı çıktığını kamuoyu önünde açıklamadı. Daha sonra görüşmelerin önümüzdeki hafta yeniden başlayabileceğini belirtti. İran ise koşullarından vazgeçmediğini, Trump’ın açıklamasına rağmen resmî bir ret mesajı almadığını ve ABD’den resmî yanıt beklediğini bildirdi.
3
7
21
İran’ın planında ne vardı?
Teklifin merkezinde, bölgedeki çatışmaları durduracak ve Lübnan’ı da kapsayacak bir ateşkes bulunuyordu. Buna karşılık ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasını kaldırması ve İran petrolü satışlarına yönelik yaptırımları askıya alması isteniyordu. Şartlar kabul edilirse, Hürmüz’de deniz trafiğinin yedi gün içinde yeniden başlaması ve nükleer görüşmelerin canlanması hedefleniyordu.
2
Ancak nükleer başlıkta uzlaşma sağlanmış değildi. Öneri yalnızca müzakereleri yeniden başlatmayı içeriyordu. İranlı üst düzey bir yetkili, Washington planı kabul etse bile Tahran’ın nükleer programı konusunda taviz vermeyeceğini söyledi.
1
17
Trump neden reddetti, görüşme ihtimali neden sürüyor?
Trump, İran’ın boğazı açmak istemesinin gelir kaybına uğramasından kaynaklandığını savundu ve anlaşmayı reddettiğini açıkladı. Fakat öneride hangi maddeleri kabul edilemez bulduğunu ayrıntılandırmadı.
3
6
14 Plan, Hürmüz açılmadan önce Washington’dan ablukayı ve petrol yaptırımlarına ilişkin baskıyı hafifletmesini istiyordu; nükleer anlaşmazlığı ise sonraki görüşmelere bırakıyordu. Dolayısıyla müzakereler yeniden başlasa bile tarafların çözmesi gereken önemli başlıklar masada kalacaktı.
2
17
Ret açıklaması diplomasi kapısının tamamen kapandığı anlamına gelmedi. Trump görüşmelerin önümüzdeki hafta yeniden başlamasını beklediğini söyledi. Yeni dolaylı temasların Katar arabuluculuğunda yapılabileceği de haberlerde yer aldı. Bu plana ilişkin haberlerde Katar bir iletişim kanalı olarak anılıyor; Pakistan’ın bu özel girişimde arabulucu olduğunu gösteren bir bilgi bulunmuyor.
21
37
Anlaşmanın önündeki engeller
Yaklaşık yedi aydır süren çatışma ve Hürmüz’deki aksama, enerji akışını etkiliyor. Bu durum taraflara müzakereyi sürdürmeleri için gerekçe yaratabilir; ancak abluka, yaptırımlar, ateşkes ve nükleer program konusundaki görüş ayrılıklarını kendiliğinden ortadan kaldırmıyor.
2
17
22
31
Kasım ayındaki ABD ara seçimlerinden sonra İran’a yönelik saldırıların yeniden başlayabileceğine dair haberler de diplomatik görünümü belirsizleştiriyor. Bu olasılık, adı açıklanmayan yetkililere dayandırılan bir haber olarak aktarıldı; kesinleşmiş bir karar değil.
4
15
Şimdilik en net tablo şu: Yeni görüşmeler mümkün, ancak reddedilen yedi günlük plan Hürmüz’ün açılması ya da çatışmanın sona ermesi konusunda bir anlaşma sağlamış değil.
7
21
37