Bangkok’ta 14 Ekim 2026’da düzenlenen IMF-Dünya Bankası yıllık toplantılarında konuşan IMF Başkanı Kristalina Georgieva, küresel ekonominin hâlâ dayanıklı olduğunu ancak tekrarlanan şoklara karşı bu dayanıklılığın sınırlarına yaklaştığını söyledi. Georgieva’ya göre mesele, her yeni sarsıntıyı atlatmaya çalışmakla yetinmemek; bir sonraki şoka hazırlanmak için bütçe imkânlarını ve ekonomilerin üretim kapasitesini yeniden güçlendirmek.
10
19
Dayanıklılığı zorlayan iki farklı etki
Georgieva, ekonomik görünümü zıt yönlere çeken iki etkiden söz etti: Orta Doğu’daki savaşla bağlantılı olumsuz bir enerji arz şoku ve yapay zekâdan kaynaklanan olumlu bir talep artışı. Bu etkiler ülkeleri aynı biçimde etkilemiyor. Kalıcı fiyat baskıları, belirsizlik ve sık tekrarlanan şoklar da hükümetlerin yanıt vermesini zorlaştırıyor.
10
21
Bu tablo, aynı küresel gelişmenin neden farklı sonuçlar doğurabildiğini gösteriyor. Yapay zekâ yatırımlarından talep artışı gören ekonomiler bundan destek alabilirken, enerji ithalatçıları arz kesintileri yaşandığında daha yüksek maliyetlerle karşılaşabilir. Georgieva, Suudi Arabistan’daki gelişmelerin ülke sınırlarını aşan olumsuz etkiler yaratabileceği uyarısında da bulundu. Mevcut haberler, Asya ekonomileri ya da enerji ihracatçıları üzerindeki etkinin her yerde aynı olacağını göstermiyor; sonuçlar ülkelerin maruziyetine bağlı.
10
8
Sorun yalnızca enerjinin o anki fiyatı değil. IMF’ye göre birçok hükümet, önceki şokların etkisini azaltmak için bütçe tamponlarını zaten kullandı. Büyük gelişmiş ekonomilerde borçlanma maliyetleri de keskin biçimde yükseldi. Kamu bütçelerinde hareket alanı daralırken yeni bir yavaşlamayı ya da arz kesintisini telafi etmek daha güç olabilir.
19
Borçlanma maliyetleri yükselirken bütçe alanı daralıyor
Faiz oranlarının yükselmesi kamu borçlanmasını pahalılaştırabiliyor. Bu da hükümetlerin haneleri koruması ve ekonomiyi desteklemesi yönündeki taleplerin arttığı bir dönemde bütçelere ek baskı getiriyor. Georgieva’nın uyarısını aktaran habere göre gelişmekte olan ülkelerde ortalama borç servisi maliyetleri, on yıl içinde kamu gelirlerinin yüzde 6’sından yüzde 14’üne çıktı. Böylece kamu kaynaklarının daha büyük bir bölümü borç ödemelerine ayrılıyor ve diğer öncelikler için daha az pay kalıyor.
24
Borç baskısı yalnızca düşük gelirli ülkelerle sınırlı değil. Georgieva, ABD’nin de aralarında bulunduğu zengin ülkelere artan borçları ele alma çağrısı yaptı; ABD’nin ulusal borcunun 40 trilyon doları aştığını belirtti. Büyümenin yardımcı olabileceğini, ancak gerekli ayarlamaları tek başına ve yeterince hızlı sağlayamayacağını söyledi.
1
17
Daha geniş risk, yüksek borç ile pahalı borçlanmanın birbirini besleyebilmesi: Borcu yönetmek zorlaşırken yeni şokları karşılayacak bütçe alanı da daralıyor. IMF Mali İşler Dairesi Direktörü Rodrigo Valdes de harcamaların, bütçe açıklarının ve borcun azaltılması için adım atılması çağrısı yaptı; ertelemenin işi daha da zorlaştıracağı uyarısında bulundu.
32
IMF’nin mesajı: Kamu maliyesini onarın, yöntemi ülkeye göre belirleyin
Georgieva, hükümetlerden kamu maliyesinde “acil onarımlar” yapmalarını istedi. Bu kapsamda gelirlerin artırılması, harcamaların gözden geçirilip daha verimli hâle getirilmesi ve kamu mali yönetiminin iyileştirilmesi çağrısında bulundu.
18
Büyük ekonomiler için farklı öncelikler de sıraladı: Çin daha fazla harcama yapmalı, ABD daha fazla tasarruf etmeli, Avrupa ise daha fazla yatırım yapmalı. Amaç, her ülkeye aynı reçeteyi uygulamak değil; farklı mali ve ekonomik dengesizliklere uygun adımlar atmak.
18
20
ABD açısından bu, yalnızca büyümeye güvenmek yerine büyümeyi mali tedbirlerle desteklemek anlamına geliyor. Georgieva’nın açıklamalarını aktaran haberlere göre Çin’in de ihracata dayalı büyümeden uzaklaşıp iç tüketimi güçlendirmesi gerekiyor.
17
20
Büyüme tahmini iyileşse de riskler ortadan kalkmış değil
IMF, 2026 için küresel büyüme tahminini yüzde 3,1’e yükseltti; 2027’de ise yüzde 3,4 büyüme öngördü. Bu oranlar ekonomik faaliyetin sürdüğüne işaret ediyor, risklerin geçtiği anlamına gelmiyor. Fon, artan borcun yanı sıra yapay zekâ patlamasıyla bağlantılı finansal risklere karşı da uyarıda bulundu.
39
Georgieva’nın uyarısının özü bu: Bütçe tamponları tükenirken ve borçlanma pahalılaşırken dayanıklılık, altta biriken kırılganlıkları gizleyebilir. Gelecek şoklara daha hazırlıklı olmak için ülkelerin harekete geçme imkânını yeniden oluşturması ve mali tercihlerini kendi koşullarına göre şekillendirmesi gerekiyor.
10
19