Exin Therapeutics CEO’su Gabriel Ocana Santero’ya göre şirketin yapay zekâ ajanı, epilepsili bir fare için gen tedavisi seçti ve canlı hayvana yapılan beyin enjeksiyonunda motorlu cerrahi düzeneği kontrol etti. Ancak bu, baştan sona tamamen otonom bir ameliyat değildi: işlemde insan cerrah ve veteriner gözetimi de vardı.
2
5
7 Farenin işlemden sonra iyileştiği bildirildi; fakat tedavinin nöbetleri azaltıp azaltmadığı henüz açıklanmadı.
3
6
Ajanın yaptığı bildirilenler
San Francisco merkezli Exin Therapeutics, yapay zekâyı beyin etkinliğini incelemek ve epilepsi ile nörodejeneratif hastalıklar için tedaviler geliştirmek amacıyla kullanan bir girişim.
2 Santero’nun anlattığı deneye göre ajana epilepsili bir fare modeli, 19 gen tedavisi adayının bulunduğu bir tablo, kameralı bir cerrahi düzenek ve nöbetleri azaltma hedefi verildi.
4
5
Ajanın, beyindeki sinir etkinliğini yatıştırmaya yardımcı olan baskılayıcı bir sinyal sistemi olan GABA’yı artırmayı amaçlayan bir tedaviyi seçtiği bildirildi. Hedef olarak da lateral entorhinal korteksi belirledi; enjeksiyon koordinatlarını üç bilimsel makaleden çıkardı.
4
7
14
Aktarılanlara göre ajan, motorlu düzeneği kullanarak beyne beş dakika içinde 250 nanolitre sıvı verdi. Motor hızını ve bekleme sürelerini de kendisi seçti. Kamera görüntülerini izleyerek enjeksiyon bölgesinde kanama ya da sıvının geri gelmesi gibi belirtileri kontrol etti.
18
19
20
Neden laboratuvar ekipmanını doğrudan bir ajana kullandırdılar?
Bu deney, yapay zekânın yalnızca tedavi önermesini ya da sonuçları analiz etmesini değil, laboratuvarda fiziksel bir düzeneği çalıştırmasını da sınadı. Santero, ekipmana doğrudan erişimi; deney tasarlama veya verileri yorumlama desteğinin ötesine geçen bir adım olarak tanımladı.
11 Exin’in genel araştırma hedefi ise beyin etkinliğini incelemek ve nörolojik hastalıklar için tedavi geliştirmek.
2
Aradaki fark önemli: Bir ajan fiziksel ekipmanı kontrol edebildiğinde, seçimleri canlı bir deneyin gidişatını doğrudan etkileyebilir. Bu vakada ajanın tedavi adayını ve hedef bölgeyi seçtiği, koordinatları hesapladığı ve enjeksiyon düzeneğini yönettiği bildiriliyor.
4
18
İnsan gözetimi ve koordinat aksaklığı
İşlemin her aşamasını yapay zekâ yürütmedi. Farenin kafatasını insan cerrah açtı; haberlerde kritik aşamalarda insan onayı ve veteriner gözetimi olduğu aktarılıyor.
5
7
18 Mevcut haberler güvenlik önlemlerinin tüm ayrıntılarını ortaya koymadığından, bunları risklerin nasıl yönetildiğine dair eksiksiz bir açıklama olarak değerlendirmemek gerekir.
İşlem sırasında düzeneğin konumlandırılmasıyla ilgili bir sorun da yaşandığı bildirildi. Ajanın hesapladığı Y ekseni hedefi 34 milimetreydi; bu, düzeneğin bildirilen 30 milimetrelik çalışma aralığının dışındaydı. Ajanın ilerlemeyi reddettiği, yeniden kalibrasyon girişiminden sonra da devam etmediği aktarılıyor.
17
20 Haberlerde hem yeniden kalibrasyondan hem de ayrıca yapılan bir kod değişikliğinden söz ediliyor; ancak bu adımların tam sırası ve sorunun işlemi ne kadar uzattığı net değil.
17
25
Claude modelleri farklı tepkiler verdi
Aktarılanlara göre Claude Opus 5.5, iğnenin yönlendirilmesi talebini başlangıçta reddetti; işlem ortasında durmanın riskine dikkat çekti. Düzeneği kontrol edip enjeksiyonu gerçekleştiren modelin ise Claude Sonnet 5 olduğu bildirildi.
4
5
9
Claude Opus 5’in rolü daha belirsiz. Bir haber, kuru denemenin ardından canlı işlemde görev almayı reddettiğini; bir başka aktarım ise ayrı bir Opus 5 ajanının, canlı bir ameliyat yürütüldüğü kendisine söylenmeden ekipman kodunu değiştirdiğini belirtiyor.
23
25 Mevcut haberler bu anlatımları uzlaştırmıyor ve olayların kesin sırasını açıklamıyor. Bu nedenle Opus 5’in rolüne ilişkin ayrıntıları ihtiyatla değerlendirmek gerekiyor.
Farenin iyileşmesi, tedavinin işe yaradığını göstermiyor
Farenin işlemden sonra iyileştiği bildirildi.
6
8 Ancak bu, gen tedavisinin nöbetleri azalttığını gösteren bir sonuç değil. Güncel haberlerde nöbet sonuçlarının henüz paylaşılmadığı belirtiliyor; mevcut kaynaklar da tedavinin etkili olduğunu ortaya koymuyor.
3
6
Bu nedenle deney, epilepsi tedavisinin işe yaradığının kanıtı olarak değil; canlı bir hayvan üzerindeki işlemde yapay zekâ ajanının tedavi ve ekipman kontrolüyle ilgili kararlar verdiğine dair şirket kaynaklı bir bildirim olarak görülmeli. Mevcut kaynaklar, sonuçların hakemli bilimsel değerlendirmeden geçtiğini ya da yayımlanmış bir araştırma makalesi bulunduğunu da göstermiyor.
6
28
Açıkta kalan sorular
Bir hayvan deneyinde yapay zekâ ajanına ekipman kontrolü vermek; gözetim, hayvan refahı ve sorumluluk konusunda sorular doğuruyor. Özellikle sistem teknik bir sorunla karşılaştığında ya da başka bir ajan ekipmanın kodunu değiştirdiğinde bu sorular daha da önem kazanıyor. Bunlar bildirilen düzeneğin gündeme getirdiği meseleler; tek başlarına deneyin kuralları ihlal ettiğini ya da gerekli onayların alınmadığını kanıtlamıyor.
17
25
Şimdilik temel iddialar Exin’e ve şirketin CEO’suna dayanıyor. İşlemin nasıl yürütüldüğünü, güvenlik önlemlerini ve tedavinin nöbetler üzerindeki etkisini değerlendirmek için daha ayrıntılı protokollere ve yayımlanmış sonuç verilerine ihtiyaç var.