Kaupo Rosin’in “Bir Gecede” Rusya Uyarısı: Putin Neden Giderek Sıkışıyor?

29 Ağustos’ta konuşan Estonya Dış İstihbarat Servisi Başkanı Kaupo Rosin’in uyarısı, Rusya’nın mutlaka çökeceği yönünde kesin bir öngörüden çok, değişimin ne kadar hızlı yaşanabileceğine ilişkindi. Rosin, Rusya’nın siyasi düzeninde bir kırılma meydana gelirse bunun dışarıdan bakanları şaşırtacak şekilde “kelimenin tam anlamıyla bir gecede” gerçekleşebileceğini söyledi. Ancak yakın zamanda kitlesel bir sokak ayaklanması beklediğini ya da rejim çöküşünün kaçınılmaz olduğunu ifade etmedi. 1

Rosin aslında neye dikkat çekti?

Rosin’in değerlendirmesine göre Rusya, aynı anda birkaç cephede artan baskıyla karşı karşıya. Buna karşın belirleyici soru, halkın bir anda sokağa dökülüp dökülmeyeceğinden çok, Kremlin’e yakın elitlerin savaşın maliyetini ve yönetimin geleceğini nasıl değerlendireceği olabilir.

Rosin, Kremlin’in Ukrayna’daki savaşına yönelik hoşnutsuzluğun “sıradan insanlardan oligarklara kadar” toplumun farklı katmanlarına yayıldığını söyledi. Para, silah ve bilgiye erişimi olan etkili çevrelerde tartışmaların “tam zafer” beklentisinden uzaklaşıp savaşı sona erdirmenin olası yollarına kaydığı bildirildi. 1

Bu tablo, koordineli bir darbe hazırlığının kanıtı değil. Ancak sistemin içindeki bazı aktörlerin savaşın maliyetlerini ve Kremlin’in başarı ihtimalini yeniden hesapladığına işaret ediyor olabilir.

Rusya asker kayıplarını yeni alımlarla telafi edemiyor

Batılı yetkililer, Rusya’nın günde yaklaşık 1.000 kişi topladığını; ancak önceki iki ayda yaşanan kayıpların aylık bazda asker alımını yaklaşık 6.000 kişi aştığını tahmin ediyor. 3

Bu veriler, orduda ciddi bir personel sorunu olduğunu gösteriyor; otomatik olarak askeri çöküş anlamına gelmiyor. Moskova yeni asker alımını hızlandırabilir, ödemeleri artırabilir ya da yeni bir seferberlik ilan edebilir. Fakat bu seçeneklerin her birinin siyasi ve ekonomik bedeli bulunuyor.

Geniş kapsamlı bir seferberlik kamuoyunda tepkiye yol açabilir ve zaten hissedilen iş gücü açığını daha da ağırlaştırabilir. Ayrıca ordu, yüz binlerce yeni askeri donatıp komuta edebilmek için yeterli subay ve ekipmana sahip olmayabilir. 3

Rusya’nın 2022’deki seferberliği, bu kararın toplum ve ekonomi üzerindeki risklerini de ortaya koydu. Tedbir, aralarında nitelikli çalışanların da bulunduğu çok sayıda insanın ülkeden ayrılmasına neden olmuştu. Bu nedenle yeni bir seferberlik, Kremlin açısından yalnızca askeri değil, siyasi açıdan da hassas bir adım olur. 3

Bütçe açığı ve yaptırımlar baskıyı artırıyor

Rosin, Rusya’nın bütçe açığının yaklaşık 10 trilyon rubleye, yani savunma bütçesinin kabaca yarısına ulaşabileceğini değerlendirdi. Açık, hükümetin planladığı seviyeyi şimdiden aşmış durumda. Batı yaptırımları da Moskova’nın büyük finans piyasalarına erişimini sınırlayarak açığın finansmanını daha zor ve pahalı hale getiriyor. 1

Kremlin bu açığı kapatmak için vergileri artırmayı ya da büyük şirketlerden ve oligarklardan ek katkı talep etmeyi düşünebilir. Bu adımlar kısa vadede gelir sağlayabilir; ancak savaşın maliyetini ekonominin daha geniş kesimlerine yayarak güçlü çıkar grupları arasındaki hoşnutsuzluğu da artırabilir. 1

Ukrayna’nın Rus petrol altyapısına yönelik uzun menzilli saldırıları da ayrı bir risk oluşturuyor. Enerji gelirleri Rusya devlet bütçesinin temel dayanaklarından biri olduğu için petrol tesislerine ve lojistik hatlarına yönelik baskı, Moskova’nın kaynaklarını ve hareket alanını daraltabilir. Bununla birlikte, bu saldırılar tek başına siyasi çöküşün yakın olduğunu kanıtlamaz. 1

Putin neden “iyi seçeneklerden” yoksun kalıyor?

Rosin’in çizdiği tabloya göre Vladimir Putin’in önünde birbirinden kolay olmayan seçenekler var. Savaşı sürdürmek daha fazla can kaybı, artan mali yük ve büyüyen iç gerilim anlamına geliyor. Savaşı durdurmak ya da önemli tavizler vermek ise Putin’i zayıf gösterebilir ve Kremlin içindeki aktörleri liderliğin geleceğini sorgulamaya itebilir. 1

Bu nedenle Rosin, elitlerin hesaplarını kitlesel protestolardan daha önemli bir belirsizlik olarak görüyor. Otoriter yönetimler, görünür muhalefeti uzun süre bastırabilir. Dolayısıyla sokaklarda büyük protestoların görülmemesi, yetkililerin, iş insanlarının veya güvenlik bürokrasisinin rejimin geleceği hakkında ne düşündüğünü kesin biçimde göstermeyebilir.

Ancak özel görüşmelerdeki hoşnutsuzluk, örgütlü muhalefet ya da iktidar değişiminin eli kulağında olduğu anlamına da gelmez.

Bu neden yakın bir çöküş tahmini değil?

En önemli ayrım, kırılganlık ile öngörü arasındaki fark. Rosin, Rusya’da bir kopuş yaşanması halinde bunun çok hızlı gerçekleşebileceğini söyledi; devrim, darbe veya rejim çöküşünün kesin ya da yakın olduğunu söylemedi. 1

Mevcut değerlendirmeler askeri, ekonomik ve toplumsal baskıların biriktiğine işaret ediyor; ancak güvenilir bir takvim ya da tek bir tetikleyici ortaya koymuyor. Rusya hâlâ güçlü baskı ve güvenlik kurumlarına sahip ve savaşın yarattığı zorluklara uyum sağlamayı sürdürüyor.

Bu nedenle Rosin’in sözlerinden çıkarılabilecek sonuç, bazı sansasyonel başlıkların öne sürdüğünden daha sınırlı: Moskova’nın sorunları derinleşiyor olabilir ve siyasi bir kırılma yaşanırsa bunun ne zaman geleceğini öngörmek zor olabilir. Fakat artan baskı, Kremlin’in hemen çökeceğinin kanıtı değil.