ECB: Yapay zekâ hisselerindeki yükseliş düzeltmeye açık

Yapay zekâya ilişkin beklentiler, az sayıdaki büyük ABD teknoloji şirketinin hisselerini çok yüksek değerlemelere taşıdı. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) temel uyarısı, bir çöküşün tarihini vermek değil; piyasaların kırılganlaştığını vurgulamak. Getiriler, değerlemeler ve yatırımcı maruziyeti dar bir şirket grubunda toplandığında, kâr beklentilerinin veya finansman koşullarının yeniden değerlendirilmesi sert bir fiyat düzeltmesine yol açabilir. ECB bu nedenle zaman içinde bir düzeltmeyi olası görüyor. 13

ECB neye dikkat çekiyor?

ECB Başkan Yardımcısı Boris Vujčić, fiyat/kazanç ve ileriye dönük fiyat/kazanç oranlarının uzun süredir görülmeyen düzeylere çıktığını söyledi. Vujčić’e göre mevcut değerlemeler sonunda haklı çıkabilir; ancak bunun tersi de mümkün. Bu da yapay zekâ odaklı hisseleri düzeltmeye açık hâle getiriyor. 6

ECB’nin daha geniş kapsamlı finansal istikrar değerlendirmesi de aynı riske işaret ediyor: Kalıcı biçimde yüksek değerlemeler ve yoğunlaşmış pozisyonlar, finansal piyasaları ani ayarlamalara karşı hassas bırakıyor. 3

Buradaki mesele yapay zekânın ekonomik değer üretip üretmeyeceği değil. Sorun, hisse fiyatlarının gelecekteki kârlılığa ilişkin son derece iyimser beklentileri şimdiden yansıtması. Kârlarda, yapay zekânın benimsenme hızında, yatırımların geri dönüşünde ya da faiz beklentilerinde yaşanacak bir hayal kırıklığı yeniden fiyatlamayı tetikleyebilir.

Hangi şirketler öne çıkıyor?

ECB’nin analizi, “Muhteşem Yedili” olarak anılan Alphabet, Amazon, Apple, Meta, Microsoft, Nvidia ve Tesla’ya odaklanıyor. Bu şirketlerin yaygın kullanılan küresel hisse endekslerindeki yüksek ağırlığı, riskin yalnızca bu hisseleri doğrudan alan yatırımcılarla sınırlı kalmaması anlamına geliyor. 1

Euro Bölgesi hanehalklarının ABD teknoloji hisselerine toplam maruziyeti yaklaşık 440 milyar avro düzeyinde. Bu maruziyetin önemli bölümü, hisseleri tek tek satın almaktan ziyade yatırım fonları, borsa yatırım fonları (ETF) ve endeks takip eden ürünler aracılığıyla taşınıyor. 1

Dolayısıyla birkaç büyük ABD hissesindeki düşüş, görünürde çeşitlendirilmiş portföyleri, hanehalkı servetini ve Avrupa finans piyasalarını aynı anda etkileyebilir. ECB, doğrudan hisse maruziyetinin yanı sıra Euro Bölgesi hisse piyasalarındaki aşırı iyimserliğin de olası bir düzeltmenin bölgeye yayılma kanallarından biri olduğunu belirtiyor. 1

Dot-com benzetmesi, 2000 yılının aynen tekrarlanacağı anlamına gelmiyor

ECB ekonomistleri, yapay zekâ öncülüğündeki teknoloji rallisinin değerlemeleri dot-com döneminde görülen seviyelere taşıdığını belirtiyor. Ancak bu kıyaslama, bugünün büyük teknoloji şirketlerinin 2000 yılındaki kârsız internet girişimleriyle aynı olduğu iddiası değil. 1

Verilmek istenen tarihsel ders, büyük teknolojik dönüşümlerin izlediği yolla ilgili. Geçmişteki dönüşümler erken iyimserlik, yoğun yatırım, düzensiz benimsenme ve beklenen getiriler ile gerçekleşen getiriler arasındaki farkı beraberinde getirebildi. ECB ekonomistlerine göre bu dinamikler, fiyatlar gerçekten dönüştürücü bir teknolojiye dair rasyonel iyimserliği yansıtsa bile değerlemelerde düzeltmeye neden olabilir. 1

Düzeltmenin olası olması, hemen başlayacağı anlamına gelmiyor

“Olması muhtemel” ile “yakın zamanda gerçekleşecek” aynı şey değil. ECB analizi, satış dalgası için bir tarih ya da tek bir tetikleyici öngörmüyor. Güçlü şirket kârları ve yapay zekâ bağlantılı ürünlere süren talep, yüksek fiyatları bir süre daha destekleyebilir.

Ancak değerlemeler yükseldikçe hayal kırıklığına tolerans azalır. Beklentilerin altında kalan kârlar, yapay zekâ yatırımlarının kâra dönüşmesinin beklenenden uzun sürmesi, faiz beklentilerindeki değişim veya risk iştahındaki genel bozulma düzeltmeyi başlatabilir. ECB’nin mesajı, bunun belirli bir tarihte kaçınılmaz bir çöküş olduğu değil; teknoloji patlamalarının makul bir parçası olan piyasa ayarlamasının mümkün olduğudur. 16

Daha geniş ekonomik tablo neden riski büyütüyor?

Teknoloji hisselerindeki bir düzeltme, zaten başka riskler taşıyan bir finansal ortamda yaşanabilir. ECB’ye göre uzayan jeopolitik gerilimler ve kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine yönelik artan kaygılar piyasa duyarlılığını bozabilir, ani satışları tetikleyebilir ve kamu borçlarına ilişkin kırılganlıkları görünür hâle getirebilir. 25

Yüksek finansman maliyetleri hanehalklarının, şirketlerin ve devletlerin borç ödeme kapasitesini de zorlayabilir. ECB, Eylül 2026’da enflasyonun uzun süre hedefin üzerinde kalmasının beklendiğini belirterek üç temel politika faizini 25 baz puan artırdı. Bu durum, piyasa stresi oluştuğunda para politikasının yalnızca hızlı faiz indirimleriyle devreye girmesinin her zaman mümkün olmayabileceğini gösteriyor. 18

Mali hareket alanı da ülkeler arasında eşit değil. ECB, kalıcı yüksek bütçe açıkları ve borç seviyelerinin bazı Euro Bölgesi ülkelerinin kullanabileceği mali alanı sınırladığını; kamu borcu daha yüksek ülkelerde jeopolitik ve finansal şokların etkisinin daha da büyüyebileceğini vurguluyor. 1726

Yatırımcılar için çıkarım

ECB’nin uyarısı en doğru biçimde bir yoğunlaşma riski alarmı olarak okunmalı. Yapay zekâyla bağlantılı az sayıdaki ABD şirketi, küresel portföylerde giderek daha büyük yer tutuyor; Euro Bölgesi hanehalkları da fonlar ve endeks ürünleri üzerinden bu gelişmeye kayda değer ölçüde maruz durumda. 1

Bu tablo, bugünkü değerlemelerin sonunda haklı olup olmayacağı sorusunu tek başına yanıtlamıyor. Ancak yapay zekânın uzun vadeli potansiyeli ile yüksek fiyatlanmış varlıkların beklentiler değiştiğinde kısa sürede sert değer kaybedebilmesi riskini birbirinden ayırmak gerektiğini gösteriyor. ECB’ye göre yüksek değerlemeler, yoğunlaşmış maruziyet, jeopolitik belirsizlik ve daralan politika alanı bir araya geldiğinde, olası bir düzeltmenin Avrupa açısından etkisi daha büyük olabilir. 1325