Çad’da Siyasi Bir Hamle: Devlet Başkanı Déby, Rakibi Masra ve 8 Muhalifi Affetti

Suçlamalar ve Cezalar

• Succès Masra, Mayıs 2025'te tutuklandı ve Ağustos 2025'te 20 yıl hapis ve 100 milyon CFA frangı (yaklaşık 170.000 dolar) para cezasına çarptırıldı . Şiddete teşvik, cinayete iştirak, nefret söylemi ve yabancı düşmanlığı suçlamalarıyla mahkum edildi; bu suçlamalar, güney Çad'da 42 kişinin ölümüyle sonuçlanan etnik gruplar arası bir çatışmadaki rolüyle bağlantılıydı . Temyiz başvurusu Mayıs 2026'da yüksek mahkeme tarafından reddedildi . İnsan Hakları İzleme Örgütü ve diğer insan hakları grupları davayı siyasi amaçlı olarak nitelendirdi .
• Diğer sekiz muhalif lider, Nisan 2026'da Yüksek Mahkeme tarafından feshedilen ana muhalefet koalisyonu GCAP'a (Siyasi Aktörler Danışma Grubu) mensuptu . Yasaklanmış bir protestoyu düzenlemekten sekiz yıl hapis cezası alan bu kişiler, aynı af kararnameleri kapsamında hapis cezalarının tamamen kaldırılmasından yararlandı .

Affın Siyasi ve Hukuki Şartları

Af, mahkumiyeti ortadan kaldırmıyor; yalnızca hapis cezasını kaldırıyor . Bu, Masra'nın özgür olduğu ancak hukuken hala mahkum bir kişi olduğu ve ödenmemiş para cezasının tahsil edilebilir olduğu anlamına geliyor.

Daha Geniş Siyasi Bağlam

Déby ailesinin yönetimi: Mahamat Idriss Déby, 30 yıl (1990–2021) boyunca Çad'ı yöneten babası Idriss Déby Itno'nun 2021'de ölümünün ardından iktidara geldi. Genç Déby, önce bir geçici askeri konseye liderlik etti, ardından Mayıs 2024'te muhalefet gruplarının geniş çapta 'göstermelik' olarak nitelendirdiği tartışmalı bir cumhurbaşkanlığı seçimini kazandı .

Masra'nın yörüngesi: Succès Masra, Déby hanedanının sesli bir eleştirmeniydi ve Les Transformateurs muhalefet partisine liderlik ediyordu. Şaşırtıcı bir hamleyle, 2024 başlarında Déby yönetiminde kısa bir süre Başbakanlık yaptı, ancak kısa süre sonra istifa edip muhalefete döndü ve iki ay sonra tutuklanmasına yol açtı .

Muhalefete baskı: Masra'nın 20 yıllık cezası, insan hakları grupları tarafından en güvenilir muhalif figürü etkisiz hale getirmeyi amaçlayan, siyasi amaçlı bir hamle olarak görüldü. GCAP koalisyonu feshedildi ve diğer muhalif figürler yasal tacize maruz kaldı .

Af siyasi bir strateji olarak: Af, her iki Déby yöneticisi döneminde de görülen bir modeli takip ediyor: otoriter kontrol sisteminin temelde sağlam kaldığı bir ortamda, uzlaşı imajı parlatmak için periyodik olarak yapılan merhamet jestleri. Déby, hapisteki rakiplerini tek taraflı olarak affederek, kendisini cömert bir figür olarak konumlandırırken, yasal kılıcı (sivil cezalar) ve siyasi altyapıyı (devlet kontrolü) elinde tutuyor . Eleştirmenler, bunun gerçek bir demokratik açılım olmaksızın uluslararası baskıyı ve iç gerilimleri hafifletmek için hesaplanmış bir hamle olduğunu savunuyor .