ABD-Kanada ticaret görüşmeleri neden çöktü?

ABD ile Kanada arasındaki ticaret görüşmeleri, son aşamada yalnızca “hangi ürüne ne kadar tarife uygulanacağı” tartışması yüzünden değil, iki ülkenin ekonomik ilişkisinin temel kurallarına dair anlaşmazlıklar nedeniyle çöktü. Kanada Başbakanı Mark Carney, Washington’ın son dakikada ekonomik açıdan kabul edilemez ve güveni zedeleyen yeni talepler getirdiğini söyledi. ABD tarafı ise Kanada’nın hafta içinde varılan şartları kesinleştirmeyi reddettiğini savundu. 215

Sonuç olarak ABD, yaklaşık 20 milyar dolar değerindeki Kanada ürünlerine yüzde 50 gümrük vergisi getirdi. Tarifeler 22 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. Kanada ise ABD ürünlerine “dolarına dolar” karşılık vereceğini ve misilleme tarifelerini 8 Eylül’de başlatacağını açıkladı. 1612

Yeni ABD tarifeleri hangi ürünleri kapsıyor?

Yüzde 50’lik yeni vergiler, Kanada’nın ABD’ye sattığı geniş bir ürün grubunu etkiliyor. Listede şu ürünler bulunuyor:

• şarap ve diğer alkollü içecekler;
• süt ürünleri ve tarım ürünleri;
• çimento ve kontrplak;
• giyim ve mobilya;
• olta ve hokey ekipmanı;
• çeşitli elektrikli ürünler ve diğer imalat sanayisi ürünleri. 4101216

Bu vergiler, Kanada’nın çelik, alüminyum, otomobil ve kereste sektörlerini etkileyen mevcut ABD sektörel tariflerinden ayrı uygulanıyor. Başarısız olan görüşmelerde Ottawa, yeni vergilerin yanı sıra bu mevcut tarifelerin bir bölümünde de indirim sağlamaya çalışıyordu. 4817

Kanada’nın açıkladığı misilleme planı, ABD’nin uyguladığı vergileri değer bazında eşleştirmeyi amaçlıyor. Haberlerde olası hedefler arasında çelik, süt ürünleri, beyaz eşya, tarım makineleri, selüloz ve kâğıt, elektronik ürünler ile başka bazı mallar sayılıyor. 36

Anlaşma neden son anda bozuldu?

Taraflar, görüşmelerin son günlerine kadar bir uzlaşmaya oldukça yaklaşmış görünüyordu. Haberlerde yer alan taslak plana göre ABD, Kanada’da üretilen otomobillere uygulanan temel tarifeyi yüzde 25’ten yüzde 15’e indirecek; Kanada çeliği ve alüminyumuna yönelik tarifeyi de yüzde 50’den yüzde 25’e düşürecekti. 1821

Ancak anlaşmanın nasıl uygulanacağına ilişkin kritik sorular çözülemedi. En önemli başlıklardan biri, otomobillerde “menşeli içerik” hesabıydı. Washington, tarife indirimi için ABD’de üretilen parçaların dikkate alınmasını isterken Kanada, Kanada ve Meksika parçaları da dahil olmak üzere Kuzey Amerika’daki içeriğin daha geniş biçimde hesaba katılmasını talep etti. 61833

Bu ayrım otomotiv sektörü için önemli. Kanada’da monte edilen araçlar, sınır ötesi tedarik zincirlerine dayanıyor. Uygun içerik tanımının daraltılması, kâğıt üzerinde otomobil tarifesi düşse bile üreticiler ve parça tedarikçileri için fiili maliyetleri artırabilir.

Ayrıca orta ve ağır ticari araçlar konusunda da tam bir uzlaşma sağlanamadı. Kanada, ABD’nin önerdiği düzenlemenin otomobillerle sınırlı kaldığını ve kamyonlara aynı koşulların uygulanmayacağını belirtti. 33

Fransızca ve kültür politikaları nasıl ticaret meselesine dönüştü?

Carney, ABD’nin görüşmelerin son aşamasında Kanada’nın kültür politikası, Fransızca dilinin korunması ve bağımsız karar alma yetkisiyle ilgili yeni talepler sunduğunu söyledi. 72939

Gündeme geldiği bildirilen konular arasında Kanada’nın yerli kültürel üretime verdiği destek, Fransızca medya ve birçok üründe iki dilli bilgi bulundurma zorunluluğu yer alıyordu. Kanada’da çoğu tüketici ürününün etiketinde belirli bilgilerin hem İngilizce hem de Fransızca sunulması gerekiyor. 2829

Quebec yetkilileri, görüşmelerde elektronik cihazlar ve kullanıcı kılavuzları gibi ürünlerde Fransızca kullanımına ilişkin kuralların da tartışıldığını söyledi. 32 Bununla birlikte, ABD’nin son taleplerinin tam metni mevcut kanıtlarda kamuoyuna açıklanmış değil. Bu nedenle Washington’ın hangi tavizleri hangi kapsamda istediğini kesin biçimde ortaya koymak mümkün değil.

Ottawa açısından bunlar sıradan birer pazar erişimi ayrıntısı değildi. Kanada hükümeti, dil ve kültür politikalarını ulusal kimlik ve iç hukukla bağlantılı temel konular olarak gördü. Carney de taleplerin toplamının, ABD’nin gerçek bir ekonomik ortaklık mı yoksa daha geniş tavizler mi istediği konusunda soru işaretleri yarattığını belirtti. 293039

Kanada’nın egemenliği ve diğer ülkelerle ticaret yapma hakkı

Carney ayrıca ABD’nin, Kanada’nın başka ülkelerle ticaret anlaşmaları yapma yetkisini sınırlayacak şartlar istediğini söyledi. Kanadalı yetkililer bunu bağımsız karar alma sürecine kabul edilemez bir müdahale olarak nitelendirdi. 739

ABD’nin anlatımı ise farklıydı. ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Kanada’nın kendisine avantajlı koşullar sunulmasına rağmen anlaşmayı sonuçlandırmadığını ve görüşmeler sırasında daha önce verdiği taahhütleri değiştirdiğini ya da geri çektiğini savundu. 28

Bu iki farklı açıklama, görüşmelerin neden çöktüğünü anlamak açısından önemli. Kanada, son dakika değişikliklerini Washington’ın fazla taviz koparma girişimi olarak gördü; ABD ise krizi Ottawa’nın uygulanabilir bir anlaşmadan geri adım atması şeklinde sundu. Böylece iki taraf da kaçırılan son tarih için karşı tarafı sorumlu tuttu. 215

Carney ve Trump nasıl karşılık verdi?

Carney, tarife artışını bir “hesap hatası” olarak nitelendirdi ve Kanada’nın kötü bir anlaşmadan uzaklaştığını söyledi. Kanada’nın müzakere ekibini Ottawa’ya çağıran başbakan, kontrolsüz bir tırmanış yerine odaklı ve karşılıklı bir yanıt vereceklerini açıkladı. 41524

ABD yönetimi ise Kanada’nın kendisine sunulan avantajlı koşulları reddettiğini ve taslak anlaşmanın dengesini bozduğunu savundu. 2810

Donald Trump’ın Kanada’nın ABD’nin 51. eyaleti olması yönündeki öneriyi yeniden gündeme getirdiğine dair iddia, burada sunulan kanıtlarla doğrulanamıyor. Bu nedenle söz konusu iddia, ticaret görüşmelerinin değerlendirilmesinde kesinleşmiş bir gerçek olarak ele alınmamalı.

Maliyet kimin üzerine binecek?

Yeni tarifelerden etkilenen ürünleri ABD’ye satan Kanadalı ihracatçılar, pazara giriş maliyetlerinde sert bir artışla karşı karşıya. Şarap, süt ürünleri, çimento, giyim, spor malzemeleri ve diğer sektörlerdeki şirketler vergiyi üstlenmek, fiyatlarını artırmak, satış rotalarını değiştirmek veya tedarik sözleşmelerini yeniden görüşmek zorunda kalabilir. 41216

Kanada’nın misilleme tarifeleri ise ABD’den gelen hedef ürünleri kullanan Kanadalı ithalatçıları, işletmeleri ve tüketicileri etkileyebilir. Çelik, beyaz eşya, tarım makineleri, selüloz, kâğıt ve elektronik ürünlerde ithalat maliyetlerinin yükselmesi, bu girdilere bağımlı şirketler için ek baskı yaratabilir. 36

Otomotiv sektörü özellikle hassas durumda. Çünkü anlaşmazlık yalnızca nihai araç tarifesiyle değil, Kuzey Amerika’nın farklı ülkelerinden gelen parçaların nasıl değerlendirileceğiyle de ilgili. İçerik hesabındaki değişiklikler üreticilerin, parça tedarikçilerinin ve üretim yerlerinin kararlarını etkileyebilir. 618

Neden daha geniş bir kopuş anlamına geliyor?

ABD ve Kanada’nın imalat, tarım ve tüketici pazarları birbirine yoğun biçimde entegre olmuş durumda. Bu nedenle yeni tarifeler tek bir ürünü ya da sınırlı bir sektörü değil, sınır ötesi tedarik zincirlerinin işleyişini, sektörel korumaların kapsamını ve iki ülkenin ekonomik ilişkisinin genel çerçevesini etkiliyor. 2418

Şimdilik net olan takvim şu: ABD’nin yüzde 50’lik yeni tarifeleri 22 Ağustos’ta yürürlüğe girdi. Kanada’nın aynı değerde karşılık verme planının ise 8 Eylül’de başlaması bekleniyor. Bundan sonraki temel soru, iki hükümetin daha dar kapsamlı ve istikrarlı bir çerçeveyle yeniden masaya dönüp dönemeyeceği. 1612