Trump İran Anlaşmasını Neden Durdurdu: Barışı Engelleyen Nükleer Taleplerin İç Yüzü

ABD ile İran arasındaki savaşı sona erdirmeye yönelik son girişim, Başkan Donald Trump'ın, kendi müzakerecilerinin İranlı yetkililerle geçici olarak üzerinde anlaştığı bir mutabakat zaptı (MOU) taslağını imzalamayı reddetmesiyle duvara tosladı. 30 Mayıs 2026'da Durum Odası'nda yapılan bir toplantıda Trump, özellikle nükleer denetim konusunda önemli değişiklikler talep etti ve Tahran'a daha sıkı koşullar içeren revize bir teklif gönderdi . Beyaz Saray, herhangi bir anlaşmanın Trump'ın temel koşullarını karşılaması gerektiğinde ısrar ederek, "İran'ın asla nükleer silah sahibi olmasına izin verilmemelidir" açıklamasını yaptı .

Taslak MOU neden reddedildi

Tek sayfalık MOU bir ara adım olarak tasarlanmıştı: Mevcut ateşkesi 60 gün uzatacak, hayati öneme sahip Hürmüz Boğazı'nı ticari gemiciliğe yeniden açacak ve İran'ın nükleer programı hakkında resmi müzakereleri başlatacaktı . Trump iki ana nedenden dolayı belgeye itiraz etti.

İlk olarak, belgenin kapsamlı nükleer görüşmeleri hemen çözmek yerine ertelediğine inanıyordu. Taslak, zenginleştirme ve stoklanmış uranyum konusundaki ayrıntılı müzakereleri ertelerken, boğazdaki kısıtlamaları kaldıracak ve yaptırım muafiyeti sağlayacaktı . Trump bu nükleer taahhütlerin sonraya bırakılmak yerine en baştan kilitlenmesini istiyordu.

İkincisi, taslaktaki nükleer kısıtlamaların çok zayıf olduğunu düşünüyordu. Metin İran'ın nükleer silah peşinde koşmama taahhüdünü içeriyordu, ancak Trump zenginleştirme konusunda daha katı, doğrulanabilir sınırlar ve İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun nasıl ele alınacağına dair daha somut hükümler istiyordu . Yönetim yetkililerine göre, "kendisi için hayati önem taşıyan unsurları, özellikle de İran'ın nükleer materyalleriyle ilgili olanları güçlendirmeye" odaklanmıştı .

Perde arkasında Trump birbiriyle çelişen baskılarla karşı karşıyaydı. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması ABD'deki benzin fiyatlarını düşürmeye yardımcı olacak –yakıcı bir iç mesele– ancak bunu güçlü bir nükleer anlaşma olmadan yapmak, kendi partisinde Tahran'a verilecek herhangi bir tavizi kabul edilemez olarak gören İran şahinlerinin tepkisini çekme riski taşıyordu .

Trump'ın eklediği özel koşullar

Trump'ın Tahran'a gönderdiği değişikliklerin tamamı açıklanmadı, ancak Axios, The New York Times ve diğer yayın organlarından gelen haberlere göre talepleri şunları içeriyor :

• Daha güçlü, doğrulanabilir nükleer sınırlar: Zenginleştirmeye geçici bir ara verilmesinin ötesinde Trump, bu duraklamayı doğrulamak ve uygulamak için somut mekanizmalar konusunda ısrar etti. Buna, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını taşımaması ve bu materyalin ABD'nin tatmin olacağı şekilde ele alınması talepleri de dahildi .
• Nükleer görüşmelerin ertelenmemesi: Trump, Hürmüz Boğazı'nı önce açıp nükleer müzakereleri erteleyecek olan MOU'nun yapısına itiraz etti. Nükleer şartların sonraki bir aşamada değil, derhal ele alınmasını istedi .
• ABD'nin çıkarlarına hizmet eden bir anlaşma: Beyaz Saray tüm koşullar listesini yayınlamadı ancak Trump'ın "yalnızca ABD'nin ulusal çıkarlarına hizmet eden" ve temel taleplerini karşılayan bir anlaşmayı kabul edeceğini yineledi .

Tahran nasıl yanıt verdi

İran'ın tepkisi Mayıs 2026 boyunca birden fazla cephede gelişti:

• 18 Mayıs: Tahran, Pakistanlı arabulucular aracılığıyla revize bir teklif sundu; ABD'li yetkililer bunu yetersiz bularak "savaşın yeniden başlaması riskini taşıdığı" uyarısında bulundu . İran küçük iyileştirmeler sundu ancak kapsamlı herhangi bir anlaşmanın tam yaptırım muafiyeti ve dondurulmuş varlıklara erişimi içermesi gerektiğinde ısrar etmeye devam etti.
• 24 Mayıs: İran devlet medyası, MOU taslağına ilişkin ABD tanımlamalarına alenen meydan okudu. Nükleer konuların MOU imzalandıktan sonra "ayrı müzakerelerde" ele alınacağını ve İran'ın Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü sürdüreceğini iddia ederek ABD'nin boğazın kısıtlamasız olacağı yönündeki iddialarıyla çelişti .
• Mayıs sonu: Her iki taraftan çalışma düzeyindeki müzakereciler, hem Trump'ın hem de Dini Lider Hamaney'in nihai onayına tabi olmak üzere taslak şartlar üzerinde geçici olarak anlaştı . Trump'ın reddinin ardından İran revize ABD versiyonunu aldı ve bu, birkaç gün veya daha uzun sürmesi beklenen yeni bir müzakere turunu başlattı .

Önerilen MOU'nun temel şartları

Spesifik metin hiçbir zaman yayınlanmamış olsa da, Axios, Euronews, Iran International ve Xinhua'dan gelen çok sayıda rapor taslağın ana hatlarını açıklamaktadır :

• Zaman Çizelgesi: Anlaşma, karşılıklı rıza ile uzatma imkanıyla ateşkesi 60 gün uzatacaktı . Bu süre zarfında derinlemesine nükleer müzakerelerin başlaması planlanıyordu. Daha önceki raporlar kalıcı bir anlaşma için 20 yıllık bir zenginleştirme moratoryumuna atıfta bulunsa da, acil MOU geçici bir ateşkes uzatma önlemi idi .
• Zenginleştirme Gereklilikleri: İran nükleer zenginleştirmeye bir moratoryum koymayı taahhüt edecekti. Bunun tamamen derhal durdurma mı yoksa daha geniş görüşmelere kadar bir duraklama mı anlamına geldiği iki taraf arasında tartışmalı kaldı .
• Hürmüz Boğazı Hükümleri: Hürmüz Boğazı'ndan geçiş kısıtlamasız olacak –geçiş ücreti, saldırı veya engelleme olmayacak– ve İran'ın 30 gün içinde tüm mayınları temizlemesi gerekecekti. ABD, ticari trafik yeniden başladıkça deniz ablukasını orantılı olarak kaldıracaktı .
• Yaptırım Muafiyeti: ABD, İran'ın serbestçe petrol satmasına izin vermek için yaptırımları kaldıracak ve muafiyetler yayınlayacaktı. "Performans karşılığında rahatlama" çerçevesi kapsamında, doğrulanabilir İran uyumuna bağlı olarak milyarlarca dolarlık dondurulmuş İran fonu serbest bırakılacaktı .
• Düşmanlıkların Sona Ermesi: MOU, iki ülke arasındaki aktif savaşın resmen sona erdiğini ilan edecekti .

Anlaşmanın merkezindeki anlaşmazlık çözülmeden kaldı: ABD'li yetkililer MOU'nun nükleer kısıtlamalar içerdiğini söylerken, İranlı yetkililer nükleer konuların yalnızca sonraki müzakerelerde ele alınacağında ısrar etti .

Washington üzerindeki benzin fiyatı baskısı

Durma noktasına gelen anlaşmanın ABD benzin pompalarında doğrudan sonuçları oldu. İran'ın, küresel petrolün yaklaşık %20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nı kapatması ve mayınlaması, ham petrol ve benzin fiyatlarını keskin bir şekilde yükseltti .

• ABD'deki ortalama benzin fiyatı Mart 2026 sonunda galon başına 4 doları aştı ve müzakereler sürdükçe tırmanmaya devam etti .
• Nisan 2026 sonu itibarıyla, Brent petrolün varili 110 doları aştı, bu doğrudan başarısız diplomasiye bağlanan %3'lük bir sıçramaydı. Fiyatlar, 7 Nisan ateşkesi duyurulduğunda kısa bir süreliğine 100 doların altına düşmüştü .
• ABC News, boğazla ilgili piyasa belirsizliğinin etkisiyle ulusal ortalamanın Nisan sonu itibarıyla galon başına 4,23 dolara ulaştığını bildirdi .
• Washington Times, Nisan 2026'da enflasyonun %3,8 ile üç yılın en yüksek seviyesine ulaştığını ve bunun çatışmanın enerji maliyetlerine bağlı olduğunu belirtti .

Trump, uzun süreli bir ablukanın tüketiciler üzerindeki etkilerini yönetmeyi görüşmek üzere petrol ve gaz yöneticileriyle bir araya geldi, ancak hayat pahalılığı endişelerinin kendisini zayıf bir anlaşmaya razı olmaya zorladığını alenen reddetti . Temel mekanizma aynı kalmaya devam ediyor: Hürmüz Boğazı ihtilaflı olduğu sürece, küresel petrol arzı kısıtlı kalacak ve bu da benzin fiyatlarını yüksek tutacak. Boğazı yeniden açacak bir anlaşma muhtemelen anında fiyat rahatlaması getirecek; bir çöküş ise daha fazla ani yükseliş riski taşıyor.