ASML hissesi neden düştü? Yapay zekâ yavaşlama çağrısı çip sektörünü sarstı

ASML’deki 14 Eylül düşüşünün temel nedeni, şirketin bilançosunda ya da siparişlerinde açıklanmış bir bozulma değildi. Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin en ileri yapay zekâ modellerinin geliştirme hızının düşürülmesi çağrısı yapması; OpenAI CEO’su Sam Altman ile Elon Musk’ın da bu yaklaşıma destek vermesi, yatırımcıları yapay zekâ altyapısı için beklenen uzun vadeli harcama patikasını yeniden düşünmeye itti.

Bu nedenle ASML’nin Amsterdam’da işlem gören hisseleri yaklaşık %5,2, ABD’de işlem gören hisseleri ise yaklaşık %7,3 geriledi. 24

Yapay zekâ güvenliği tartışması ASML’yi neden etkiledi?

ASML, ileri seviye çiplerin üretiminde kullanılan litografi sistemlerini üretiyor. Özellikle EUV (extreme ultraviolet; aşırı morötesi) litografi makineleri, en gelişmiş işlemcilerin imalatında kritik rol oynuyor.

Frontier yapay zekâ modellerinin gelişiminde gönüllü ya da düzenleyici kaynaklı bir yavaşlama yaşanması, ertesi gün daha az ASML makinesi satılacağı anlamına gelmez. Ancak veri merkezi inşaatlarının, ileri çip kapasitesinin ve buna bağlı ekipman siparişlerinin gelecekte hangi ölçekte büyüyeceğine dair beklentileri zayıflatabilir.

Piyasanın tepkisi bu yüzden bir değerleme ve risk primi yeniden fiyatlaması olarak okunuyor. Başka bir ifadeyle yatırımcılar, yıllarca süreceği varsayılan olağanüstü yapay zekâ sermaye harcamalarına daha düşük değer biçmeye başladı. Ortada bir kazanç beklentisi ıskası, iptal edilmiş sipariş veya ASML’nin açıkladığı operasyonel görünüm kesintisi yoktu.

Satış dalgasının merkezinde çip hisseleri vardı

Tepki küreseldi. Reuters’a göre yapay zekâyla bağlantılı hisseler Asya’dan ABD’ye gerilerken, çip şirketleri en sert düşen gruplar arasında yer aldı. 17

ABD piyasalarında:

• PHLX Yarı İletken Endeksi: %5,9 düştü
• Nvidia: %3,4 geriledi
• Micron: %5’in üzerinde düştü
• Broadcom ve AMD: Her biri %4’ün üzerinde değer kaybetti 27

Intel, Marvell ve Applied Materials’ın hisseleri de %4’ün üzerinde gerilerken, Güney Koreli bellek çipi üreticisi SK Hynix ABD işlemlerinde %7 düştü. 20 Reuters, ABD’de satışın yükünü çip hisselerinin taşıdığını; yazılım hisselerinin ise yükseldiğini bildirdi. 19

Geniş piyasa daha sınırlı düştü:

• S&P 500: %0,48 ekside kapandı
• Nasdaq Bileşik: %0,56 düştü
• Dow Jones: %0,29 geriledi 18

Bu ayrışma önemli: Yatırımcılar gelişmeyi genel bir ekonomik daralma sinyali olarak değil, öncelikle yapay zekâ veri merkezi ve çip yatırımlarına en çok bağımlı şirketler için bir risk olarak fiyatladı.

ASML’deki asıl soru: Beklentiler fazla mı yüksekti?

ASML’nin teknoloji alanındaki konumu tartışmanın ana başlığı değildi. Daha acil mesele, hissenin çok iddialı bir büyüme senaryosunu zaten ne ölçüde fiyatlamış olduğuydu.

Morgan Stanley, ASML için hedef fiyatını 1.930 avrodan 1.700 avroya indirdi; buna rağmen hisse için Overweight notunu korudu. Kurum, kısa vadede Çin kaynaklı risklere ve marj baskısına işaret etti. 13

Bu yaklaşım, bir şirketin uzun vadede güçlü görülürken hissesinin yine de beklentilere karşı kırılgan bulunabileceğini gösteriyor. Yapay zekâ kaynaklı sermaye harcamalarının yıllarca çok yüksek kalacağı varsayımıyla değerlenen bir şirkette, müşteri yatırımları, makine sevkiyatları veya marj beklentilerindeki küçük bir aşağı yönlü revizyon bile hisse fiyatında büyük hareket yaratabilir.

JPMorgan ve Bernstein neden iyimser kalıyor?

Satış dalgasına rağmen ASML’nin talep görünümünün bozulduğunu gösteren somut bir şirket açıklaması yoktu.

JPMorgan analistleri, ASML CFO’su ile görüşmelerinin ardından yönetimin yapay zekâ talebinin “çok, çok güçlü” kaldığını belirttiğini aktardı. Analistlere göre ASML, 2028’de 110’dan fazla EUV sistemi üretmenin yollarını araştırıyor. Reuters ayrıca şirketin 2027 teslimatları için bu makinelerde neredeyse tamamen dolu olduğunu bildirdi. 1

Bu, kısa vadede asıl sınırlayıcı unsurun müşteri iştahından çok ASML’nin üretim kapasitesi olabileceğine işaret ediyor. EUV sistemleri, ileri seviye çip üretiminin temel araçlarından biri olduğundan, müşterilerin teslimattan çok önce kapasite ayırması yakın dönem sipariş görünürlüğünü destekliyor.

Bernstein da ileri mantık çipleri ve DRAM üretimindeki yapay zekâ kaynaklı genişlemeye dayanarak olumlu görüşünü korudu. Kurum, 2027 için EUV sevkiyat tahminini 86’dan 91 sisteme, 2028 tahminini ise 87’den 113 sisteme yükseltti ve Outperform notunu sürdürdü. Bunlar ASML’nin taahhütleri değil, analist tahminleri; ancak bazı yatırımcıların satışın yakın vadeli sipariş görünürlüğüyle uyumsuz olduğunu düşünmesinin nedenini açıklıyor. 51

ASML ayrıca Elon Musk’ın Teksas’ta önerdiği Terafab projesiyle bağlantılı beklenen talebin 2027 ve 2028 kapasite planlamasında dikkate alındığını söyledi. Bu, proje talebinin planlama varsayımlarında yer aldığı anlamına geliyor; gelecekteki gelirin kesinleştiği şeklinde yorumlanmamalı. 49

ASML’nin açıkladığı finansallar ne söylüyor?

Şirketin 2026 ikinci çeyrek sonuçları, piyasa endişelerine karşı en somut karşı argümanı oluşturuyor. ASML, ikinci çeyrekte 9,3 milyar avro net satış ve 2,9 milyar avro net kâr bildirdi. 40

Şirket, 2026 yılı toplam net satış beklentisini 43–45 milyar avroya, brüt kâr marjı beklentisini ise %54–%56 aralığına yükseltti. Üçüncü çeyrek için verilen beklenti, 11–12 milyar avro net satış ve %55–%57 brüt kâr marjı oldu. 40

Kapasite planı da dikkat çekici. ASML, 2026’da yaklaşık 65 sistem olan Low-NA EUV kapasitesini 2027’de %30 artırmayı planladığını, 2028 için de ilave %30 artışı değerlendirdiğini açıkladı. Şirket DUV immersion kapasitesinde de benzer bir genişleme yaklaşımı öngörüyor. 40

Bu veriler; daha yavaş bir yapay zekâ yatırımı döngüsü, ihracat kontrolleri, müşteri teslimat zamanlaması veya marjlar gibi riskleri ortadan kaldırmıyor. Ancak satışın yaşandığı tarihte ASML’nin rehberliğini ya da kapasite planını düşürmediğini gösteriyor.

Bir sonraki sonuçlarda neye bakılacak?

Bir sonraki çeyrek sonuçları, 14 Eylül hareketinin ağırlıkla duyarlılık kaynaklı olup olmadığını test edecek. Yatırımcıların izleyeceği başlıklar şunlar olacak:

1. Üçüncü çeyrek rehberliğinin tutturulması: 11–12 milyar avro satış ve %55–%57 brüt kâr marjı. 40
2. 2027–2028 EUV talebi ve üretim kapasitesine ilişkin görünürlüğün korunması ya da güçlenmesi.
3. Yapay zekâ talebinin yoğunlaştığı ileri mantık çipleri ve bellek alanlarında müşteri harcamalarına ilişkin yönetim yorumları.
4. Sipariş görünümünde zayıflama, kapasite hedeflerinde gerileme veya teslimat ertelemeleri gibi talep yavaşlaması işaretleri.

Rehberlik doğrultusunda bir sonuç ve EUV talebine ilişkin güvenin sürmesi, düşüşün yüksek beklentili bir hissede değerleme düzeltmesi olduğu görüşünü destekler. Buna karşılık daha zayıf bir görünüm veya müşterilerden belirgin biçimde temkinli mesajlar gelmesi, yapay zekâ altyapı yatırımlarındaki yavaşlama kaygısının ASML’nin işlerine de yansımaya başladığını gösterebilir.

Temel ayrım şu: Eylül’deki satış, gelecekteki yapay zekâ sermaye harcaması anlatısının değişebileceği ihtimalini fiyatladı. Bunun gerçek bir yavaşlamaya dönüşüp dönüşmeyeceğini ise ASML’nin sonuçları, kapasite planları ve müşteri talebine ilişkin yeni sinyaller belirleyecek.