Yapay Zeka Ticaretinde Dot-Com Dönemini Aratmayan Üç Kritik Uyarı Sinyali

ABD borsaları 2026 ortasında yeni zirvelere ulaşırken, büyük bankaların strateji birimlerinde büyüyen bir fikir birliği oluşuyor: yapay zeka ticareti, tarihsel piyasa zirveleriyle ilişkilendirilen birden fazla sinyali aynı anda veriyor. Piyasa liderliğindeki daralma, yoğunlaşan halka arz faaliyetleri ve iç risk göstergelerinin istikrarlı yükselişi; dot-com dönemi ve 2008 finansal krizinin hemen öncesiyle açık paralellikler kurulmasına yol açıyor.

Ancak tablo herkes için aynı derecede karanlık değil. Bazı analistler bugünü tam teşekküllü bir balon yerine bir "yapay zeka hava boşluğu" olarak tanımlıyor. Kritik bir kesim ise piyasanın Mart 2000'den ziyade 1997'ye benzediğini savunuyor.

Bu yazıda, tartışmanın merkezindeki üç uyarı sinyali ve beraberindeki karşı argümanlar masaya yatırılıyor.

1. Kazananlar ve kaybedenler arasındaki uçurum derinleşiyor

S&P 500'de piyasa genişliği — yani rallinin kaç hisseye yayıldığı — Bank of America analistlerini tarihsel olarak alarma geçiren seviyelere daraldı. Mayıs 2026'da endeks rekor kapanış yaparken, sadece 20 kadar hisse kendi 52 haftalık zirvesini gördü. Bank of America stratejisti Michael Hartnett, 2000 dot-com balonunun zirvesinde de aynı sayıda hissenin yeni zirve yaptığını belirterek, bu durumu "ürkütücü derecede benzer" olarak niteledi.

Kazançların bir avuç dev şirkette toplanması dikkat çekici boyutlara ulaştı. Oliver Wyman'ın analizine göre, "Muhteşem Yedili" olarak anılan Apple, Microsoft, Amazon, Alphabet, Meta, Nvidia ve Tesla'nın toplam getirisi Ocak 2020'den bu yana neredeyse sekiz katına çıkarken, S&P 500'ün geri kalanı aynı dönemde iki katına bile ulaşamadı. Bu yedi şirketin toplam piyasa değeri, şu anda tüm S&P 500'ün yaklaşık yüzde 35'ini oluşturuyor — bu seviye dot-com zirvesindeki yoğunlaşmayla birebir aynı.

Değerleme çarpanları da baş döndürücü rakamlara ulaşmış durumda. Goldman Sachs'ın da aralarında bulunduğu analistlerin işaret ettiği gibi, kuantum bilgisayar ve elektrikli dikey kalkış-iniş (eVTOL) gibi henüz geliri olmayan şirketler, dot-com dönemindeki emsallerinden 5 ila 10 kat daha yüksek değerlemelerle işlem görüyor. Yapay zeka ile sıkça anılan veri analitiği firması Palantir, bir noktada satışlarının 123 katı değerlenmişti.

Bank of America hisse senedi stratejisti Victoria Roloff, durumu şu sözlerle özetledi: "Dar piyasa genişliği ve yüksek çarpanlar 2000'i anımsatsa da, biz tam teşekküllü bir yapay zeka balonundan ziyade bir yapay zeka hava boşluğu görüyoruz (en azından şimdilik)." Bu ayrım önemli: Hava boşluğu belirli hisselerde yoğunlaşmış aşırı değerlemeye işaret ederken, gerçek bir balon sistematik bir taşkınlık anlamına geliyor.

Ek metrikler de değerleme endişesini pekiştiriyor. S&P 500'ün fiyat/defter değeri oranı Ağustos 2025'te 5,3'e ulaşarak, dot-com balonunun Mart 2000'deki zirvesinde görülen 5,1 seviyesini geride bıraktı. Ekonomist David Rosenberg'e göre, döngüsel olarak düzeltilmiş fiyat/kazanç (CAPE) oranı da tarihsel ortalamasının iki standart sapma üzerine çıktı; bu seviye piyasanın bir yıldan uzun süredir bir fiyat balonu içinde olduğunun göstergesi olarak yorumlanıyor.

2. Dev halka arz dalgası, 2000 ve 2008 öncesini aratmıyor

Yapay zeka odaklı şirketlerin halka arz başvuruları, 1990'ların sonu ve 2000'lerin ortasındaki zirve öncesi halka arz patlamalarını anımsatacak ölçeklere ulaştı. Business Insider, Haziran 2026'da yayınladığı bir haberde, mega ölçekli teknoloji şirketlerinin halka açılma yarışının, "1990'ların sonundan 2000'lerin başına kadar süren halka arz patlaması sırasında en son görülen sinyali verdiğini" belirtti. TS Lombard analistleri, dev halka arz dalgasının, şirket içerisindekilerin ve erken dönem yatırımcıların piyasanın zirvesinde ellerindeki hisseleri halka satma arzusunun bir göstergesi olduğunu savunuyor.

Planlanan halka arzların ölçeği çarpıcı. Piyasa analizlerine göre, yalnızca üç şirketin —SpaceX, OpenAI ve Anthropic— umulan toplam halka arz değeri, 1995-2000 dot-com halka arz dalgasının tamamını enflasyona göre düzeltilmiş olarak aşacak. Mart 2026'da "Wall Street'i yeniden şekillendiren 200 milyar dolarlık yapay zeka halka arz dalgası"ndan söz ediliyordu; bu dalganın öncüleri CoreWeave, Databricks ve Cerebras Systems olarak sıralanıyordu.

Tarihsel paralellik rahatsız edici: dot-com balonu patlamadan önceki yıllarda halka arz faaliyetleri hızla artmış, 2008 mali krizinden önce de benzer bir tablo ortaya çıkmıştı. Halka arz hacminin tek başına bir çöküşü garanti etmediği doğru olsa da, bu metrik geçmiş dönemlerde güvenilir bir döngü sonu aşırılık sinyali olarak çalıştı.

3. Bank of America'nın 10 ayı piyasası göstergesinden 7'si kırmızıda

Belki de en sistematik uyarı Bank of America'nın kendi ayı piyasası çerçevesinden geliyor. Stratejist Savita Subramanian'ın Haziran 2026 itibarıyla bildirdiğine göre, bankanın 10 özel ayı piyasası işaret noktasından 7'si tetiklenmiş durumda — bu sayı Nisan'da 5, Mart'ta ise 4'tü. Tarihsel olarak 7 sinyalin tetiklenmesi, 1990'dan beri görülen ayı piyasaları için tipik bir zirve seviyesi olarak kayıtlara geçti.

Bu göstergeler tüketici güveni, hisse performans beklentileri, kredi stres seviyeleri, kredi sıkılığı ve yüksek fiyat/kazanç oranlı hisselerin düşük F/K'lı hisselere kıyasla performansı gibi geniş bir yelpazeyi kapsıyor. Mayıs ayında tetiklenen iki yeni sinyal özellikle dikkat çekiciydi: yüksek F/K'lı hisselerin düşük F/K'lılara belirgin üstünlük sağlaması (aşırı spekülasyonun klasik bir işareti) ve beş yıllık tarihsel trendleri aşan aşırı iyimser uzun vadeli büyüme beklentileri.

Bank of America, biriken uyarılara yanıt olarak açıkça müşterilerine "kâr realizasyonu" tavsiyesinde bulundu ve "çok fazla kırmızı bayrak" olduğunu belirtti. Bankanın Avrupa hisse senedi stratejisi ekibi Şubat 2026'da ayrıca "yapay zeka devrimine dair şüphelerin ortaya çıktığı" ve piyasa anlatısının "sadece yukarı yönlü" bir bakış açısından, yapay zekanın kurumsal kârlara evrensel bir katkı yerine aktif olarak zarar verebileceği endişesine doğru kaydığı uyarısını yaptı.

Tetiklenen sinyallerin Mart'ta 4'ten Mayıs'ta 7'ye istikrarlı yükselişi, bozulmanın ani olmaktan çok kademeli gerçekleştiğini ancak yönün tutarlı olduğunu gösteriyor. Mayıs sonu ve Haziran 2026 başı itibarıyla bankanın ayı piyasası göstergelerinin yüzde 70'i alarm veriyordu.

Tartışma: Balon mu, hava boşluğu mu, yoksa ana kamp mı?

Biriken uyarılara rağmen analist camiası fikir birliğinden oldukça uzak. Önemli bir kesim, dot-com balonuyla kurulan paralelliklerin abartılı veya en azından erken olduğunu savunuyor.

Goldman Sachs, mevcut yapay zeka yatırım dengesizliklerinin 2000 zirvesinden ziyade 1997 dönüm noktasını yansıttığı uyarısında bulunarak, döngünün bir çöküşten önce hala yıllar sürebileceğini ima etti. Yatırım bankası, yapay zeka yatırım patlaması uzadıkça yükselen sermaye harcamalarıyla birlikte düşen kârlar ve genişleyen kredi spreadlerinin dengesizlikleri "daha görünür" hale getireceğini belirtti ancak yakın vadeli bir zirve çağrısı yapmaktan kaçındı.

Bank of America'nın kendi içinde dahi çelişkili görüşler mevcut. Bankanın Küresel Araştırma bölümünden Aralık 2025'te yayınlanan bir rapor, "piyasanın bazı bölümleri geç döngü aşırılıklarıyla tutarlı istikrarsızlık sergilese de, ABD hisse senetlerinin ana yapay zeka bağlantılı segmentlerinin yakın bir balon zirvesiyle ilişkilendirilen koşulların hâlâ oldukça uzağında olduğu"nu öne sürdü. Aynı ekip yıl sonu görünümlerinde yapay zeka balonu korkularının "abartılı" olduğunu ve yapay zeka harcamalarının patlamak yerine artmaya devam edeceğini tahmin etti.

Reuters'ın Yatırım Getirisi ekibi Mayıs 2026'da, "büyük ölçekli bulut sağlayıcılarının öncülük ettiği yapay zeka sermaye harcaması patlaması dot-com çılgınlığını gölgede bıraksa da, yapay zeka talebi arzı karşılamasa bile 2000 çöküşünün tekrarlanmasının muhtemel olmadığını" savunan bir analiz yayınladı. Uluslararası Para Fonu (IMF) da benzer şekilde bir gerilemenin mümkün olduğunu ancak sistemik bir krize dönüşme ihtimalinin düşük olduğunu belirtti.

İngiltere Merkez Bankası ise daha temkinli bir duruş sergileyerek, Ekim 2025'te "gerilmiş" yapay zeka değerlemelerinin, teknolojinin etkisine dair beklentilerin daha az iyimser hale gelmesi durumunda "sert bir piyasa düzeltmesi" riski taşıdığı uyarısında bulundu. Bankanın Finansal Politika Komitesi, 1990'ların sonundaki dot-com çılgınlığıyla doğrudan paralellikler kurdu.

Bu anı özellikle zorlu kılan şey, aynı kurumların bir yandan uyarı yaparken bir yandan da yukarı senaryolarla tahminlerini dengelemeleridir. Bank of America'nın Balon Riski Göstergesi spekülatif baskının yoğunlaştığını gösterse de, çekirdek yapay zeka varlıklarının henüz temellerden tamamen kopmadığı görülüyor.

Riskler nerede yoğunlaşıyor?

Bu sinyalleri izleyen yatırımcılar için birkaç kritik nokta var. Tarihsel olarak sıkı seviyelerde kalan kredi spreadleri son haftalarda genişlemeye başladı — ICE Bank of America ABD Yüksek Getirili Endeksi erken stres işaretleri gösteriyor. Toplam piyasa değerinin GSYİH'ye oranı olarak bilinen Buffett Göstergesi yüzde 230'a ulaşarak uzun vadeli trendin iki standart sapmadan fazla üzerinde seyrediyor; bu da sadece teknoloji sektörünün ötesinde sistemik bir aşırı değerlemeye işaret ediyor.

Halka arz boru hattı da mekanik riskler yaratıyor. Yaklaşan halka arzların büyüklüğü, endeks fonlarının zorunlu büyük ölçekli alımlar yapmasına neden olacak; bu da yeni ihraçlar hazmedildikten veya erken yatırımcılar satışa geçtikten sonra tersine dönebilecek yapay bir talep yaratabilir.

Bu sinyallerin hiçbiri bir çöküşü garanti etmiyor ve yapay zeka ticareti dot-com döneminden önemli şekillerde ayrışıyor. Bugünün önde gelen yapay zeka şirketleri, gerçek gelirleri olan kârlı kuruluşlar; iş modelleri olmayan spekülatif girişimler değil. Teknolojinin kendisi şimdiden birçok sektörde ölçülebilir ekonomik değer üretiyor. Ancak uyarı işaretlerinin sayısı ve tarihsel rezonansı o kadar güçlü ki, en iyimser kurumlar bile temkinli olmayı tavsiye ediyor.