Elon Musk'ın ASML Sunumu Çalışan Öfkesinin Duvarına Çarptı

Birçok çalışan için bu durum affedilemez bir görüntü. Musk, siyasi faaliyetleri ve yönetim tarzı nedeniyle ABD ve Avrupa'da devam eden "Tesla'yı Durdur" protestolarıyla karşı karşıya olan son derece kutuplaştırıcı bir figür . Onu, işten çıkarmalar nedeniyle zaten sarsılmış bir iş gücüne hitap etmeye davet etmek büyük bir duyarsızlık olarak algılandı ve çalışanlar etkinliği tamamen boykot etme tehdidinde bulundu .

ASML'de iş krizi: İşten çıkarmalar, protesto yürüyüşleri ve yedi haftalık sessizlik

Boykot tehdidi bir boşlukta ortaya çıkmadı. Bu, ASML'de aylardır tırmanan işçi huzursuzluğunun son parlaması.

Ocak 2026'da şirket, küresel iş gücünün yaklaşık %4'üne denk gelen 1.700 kişilik bir işten çıkarma ile büyük bir yeniden yapılanma duyurdu; hedefte teknoloji ve BT departmanlarındaki yönetim rollerini vardı. Bu kesintilerin 1.400'ü Hollanda'da gerçekleşecek . İşten çıkarmalar, bürokrasiyi azaltmak ve mühendislik ekiplerini yeniden inovasyona odaklamak için gerekli olarak sunuldu, ancak çalışanlar ve sendikalar hemen isyan etti .

Zamanlama özellikle tepki çekiciydi: kesintiler, 32,7 milyar avroluk rekor tam yıl geliri ve 38,8 milyar avroluk sipariş birikimiyle birlikte açıklandı . Hollandalı FNV ve De Unie sendikaları, bu kadar güçlü sonuçlar açıklayan bir şirketin zorunlu işten çıkarmalara başvurmaması gerektiğini savunarak kararı ikiyüzlülük olarak nitelendirdi .

Gerginlikler 24 Mart 2026'da, 1.000'den fazla çalışanın ASML'nin Veldhoven'daki genel merkezinde bir öğle yemeği protesto yürüyüşü düzenlemesiyle doruk noktasına ulaştı . FNV sendikasından Peter Reniers, yönetimi "çizim tahtasına geri dönmeye" ve zorunlu işten çıkarmalar içermeyen bir plan sunmaya çağırdı . Hayal kırıklığına ek olarak, bir şirket sözcüsüne göre, çalışanlar kişisel olarak işlerini kaybedip kaybetmeyecekleri konusunda yedi hafta boyunca karanlıkta bırakıldı .

Terafab: ASML'ye ihtiyaç duyan 25 milyar dolarlık mega proje

Musk tarafından 21 Mart 2026'da Austin, Teksas'taki eski Seaholm Elektrik Santrali'nde duyurulan Terafab ortak girişimi, şimdiye kadar tasarlanmış en iddialı yarı iletken projelerinden biri . Ortaklar – SpaceX, Tesla, xAI (şu anda halka arz öncesinde SpaceX ile birleşmiş durumda) ve Intel – yılda 1 terawatt yapay zeka işlem kapasitesi üretecek dikey olarak entegre bir mega tesis inşa etmeyi hedefliyor .

Intel, Nisan 2026'da Musk ile Intel CEO'su Lip-Bu Tan arasındaki bir hafta sonu toplantısının ardından projeye katılarak, 18A işlem düğümünü kullanarak çip tasarlama, üretme ve paketleme taahhüdünde bulundu . Tesis, mantık çipleri, HBM bellek, gelişmiş paketleme, test ve fotomaske üretimini tek bir çatı altında birleştirecek – şu anda dünyanın hiçbir yerinde mevcut olmayan bir kurulum .

Kamuoyuna açıklanan maliyet 25 milyar dolar, ancak bazı raporlar 20-25 milyar dolar aralığına işaret ediyor . Bazı tartışmalarda dolaşan daha büyük 55-119 milyar dolar rakamı ise doğrulanmış hiçbir kaynakta yer almıyor ve spekülatif yaşam döngüsü tahminlerini veya diğer Musk girişimleriyle karıştırılmayı yansıtıyor olabilir.

EUV tekeli: Musk neden ASML mühendislerini ikna etmek zorunda

Terafab'ın tüm öncülü, yeri doldurulamaz tek bir tedarikçiye bağlı. ASML, en gelişmiş 7nm altı çip tasarımlarını seri olarak basmak için gereken ekipman olan aşırı ultraviyole (EUV) litografi makinelerinin dünyadaki tek üreticisi . Alternatif bir satıcı yok.

Yıllık 1 terawatt işlem hedefine ulaşmak için Terafab'ın birden fazla yeni nesil Yüksek-NA EUV aletine ihtiyacı olacak. ASML CEO'su Christophe Fouquet, Musk ile doğrudan görüşmeleri doğrulayarak Terafab planının "çok ciddi" olduğunu söyledi ve Reuters'a yaptığı açıklamada, ilk çiplerin ASML'nin yüksek-NA sistemleri kullanılarak aylar içinde üretilmesini beklediğini belirtti .

ASML'nin sınırlı EUV çıktısına garantili öncelikli erişim olmadan, Terafab belirtilen kapasite hedeflerine ulaşamaz. Bu, Hollandalı şirkete olağanüstü bir koz veriyor ve Musk'ın ASML mühendislerine doğrudan hitap etmesini stratejik bir zorunluluk haline getiriyor; basit bir nezaket ziyareti değil.

Ancak bu koz iki tarafı da kesiyor. ASML, işten çıkardığı aynı çalışanlardan ve zorunlu işten çıkarmalara son verilmesini talep eden aynı sendikalardan, kamuoyundaki imajı dip yapmış bir milyarderin çip üretim hırslarını gerçekleştirmesine yardım etmelerini istiyor. Bu, Perşembe günkü konferansta gerçek zamanlı olarak sahnelenecek bir kurumsal strateji ve çalışan morali çarpışması.

Bundan sonra ne olacak

11 Haziran'daki sohbet, ASML'nin iç uyumu için doğrudan bir test olacak. Eğer önemli sayıda mühendis etkinliği boykot ederse, bu işçi hoşnutsuzluğunun derinliği hakkında açık bir sinyal gönderecek ve ASML'nin Musk'ın ve daha geniş yarı iletken endüstrisinin yol haritalarının bağlı olduğu EUV makinelerini teslim etmek için gereken istikrarı koruyup koruyamayacağına dair soru işaretleri doğuracak.