Arnavutluk'ta Jared Kushner'in 5 Milyar Dolarlık Devasa Oteli: SPAK Soruşturması, Çevre Eylemleri ve Siyasi Deprem

Arnavutluk'ta tansiyon giderek yükseliyor. Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın damadı Jared Kushner ile bağlantılı, yaklaşık 4 milyar avroluk (5 milyar dolar) dev bir lüks tatil köyü projesi, hem resmi bir yolsuzluk soruşturmasının hem de giderek büyüyen sokak protestolarının hedefinde.

Issız Sazan Adası ve ekolojik açıdan son derece hassas Vjosa-Narta koruma alanında planlanan bu geliştirme projesi; hükümetin şeffaflığı, çevrenin korunması ve yabancı sermayenin etkisi konularında ülke çapında bir hesaplaşmanın fitilini ateşlemiş durumda.

Kriz, 2026 yılının Haziran ayının ilk haftasında, Arnavutluk'un yolsuzlukla mücadeledeki en önemli kozu olan Özel Yolsuzlukla Mücadele Savcılığı'nın (SPAK), inşaatın önünü açan yasal ve idari kararlarla ilgili resmi bir soruşturma yürüttüğünü doğrulamasıyla derinleşti. Bu gelişme, Başbakan Edi Rama'nın projeyi hararetle savunduğu ve askıya alınması yönündeki çağrıları reddettiği bir döneme denk geldi .

SPAK Soruşturması: Korunan Bir Cennet Nasıl İmar'a Açıldı?

Tartışmanın tam kalbinde, SPAK'ın yürüttüğü ve lüks bir tatil köyünün, daha önce sıkı çevre koruması altında olan bir araziye nasıl planlandığını mercek altına alan resmi soruşturma yer alıyor. Soruşturma, özellikle 2024 yılında, Zvërnec bölgesindeki Vjosa-Narta kıyı sulak alanının koruma statüsünde yapılan değişiklikleri ve buna bağlı arazi kullanım ve mülkiyet kararlarını inceliyor .

Flamingolara, Akdeniz foklarına, deniz kaplumbağalarının yuvalama alanlarına ve daha birçok kritik yaşam alanına ev sahipliği yapan bu hassas kıyı bölgesi , yapılan değişikliklerle adeta gözden çıkarılmış gibi görünüyor. SPAK, yasaların, normal şartlarda yasak olacak bir geliştirme projesini mümkün kılacak şekilde değiştirilip değiştirilmediğine odaklanmış durumda .

Proje, Kushner'in kurduğu yatırım şirketi Affinity Partners ile ilişkili. Planlar, ıssız bir Adriyatik adası olan Sazan'da 10.000 otel odası ve koruma altındaki kıyı şeridinin yüzlerce hektarlık kısmını kapsayan devasa bir yerleşkeyi içeriyor .

Olayın karanlık noktaları bununla da sınırlı değil. New York Times, Ağustos 2025'te Arnavutluk hükümetinin korunan alanlardaki inşaat yasasını Kushner'ın projesine fayda sağlayacak şekilde değiştirdiğini yazmıştı. Başbakan Edi Rama'nın bir sözcüsü ise o dönemde bu iddiayı yalanlayarak, yasal değişikliklerin "belirli bir yatırımcı için özel olarak yapılmadığını" öne sürmüştü . Bağımsız yayın organı Jacobin ise daha sonra hükümetin, korunan alanlarda lüks yapılaşmaya izin vermek için yasaları ne kadar hızlı değiştirdiğini detaylandırmış ve yerel bir çevre görevlisinin, "Eğer 'stratejik yatırımcı' iseniz, kuralları hiçe sayabilirsiniz, çünkü hükümetimiz bir mafyadan başka bir şey değil" sözlerine yer vermişti .

Projeye resmi onay ise 30 Aralık'ta, bizzat Başbakan Rama'nın başkanlık ettiği Stratejik Yatırım Komitesi tarafından, Kushner'la bağlantılı Atlantic Incubation Partners LLC şirketine, o dönem için 1,4 milyar avroluk yatırım öngörülen 45 hektarlık bir geliştirme için "stratejik yatırımcı statüsü" verilmesiyle çıktı . Onaylanan kapsam ve öngörülen yatırım o zamandan bu yana neredeyse 4 milyar avroya ulaştı .

Sokaklardan Şantiyeye: Tırmanan Gerilim ve Çatışmalar

Projeye karşı halk muhalefeti son derece sert bir şekilde yoğunlaştı. 1 Haziran Pazartesi günü binlerce protestocu başkent Tiran'da yürüdü; gösteriler 2 Haziran Salı günü de devam etti . Yürüyüşçüler, "Arnavutluk Arnavutlarındır" ve "Arnavutluk satılık değildir" sloganları atarken, "Vjosa-Narta'dan Elinizi Çekin" yazılı pankartlar taşıdı . Protesto güzergahı, göstericileri İskender Bey Meydanı'ndan başbakanlık ofisine kadar getirdi .

Durum, 30 Mayıs Cumartesi günü bizzat tatil köyü şantiyesinde düzenlenen bir gösteri sırasında kontrolden çıktı. Gelen haberlere göre çıkan arbede sırasında Arnavutluk'taki Yunan etnik azınlığa mensup bir kişi yaralandı . Arnavutluk polisi yaptığı açıklamada, bir grup protestocunun şiddete başvurduğunu ve şantiye çitlerine zarar verdiğini iddia etti. Ancak protestoculardan gelen bilgiler ise özel güvenlik görevlilerinin biber gazı kullandığını ve bir göstericiyi gözaltına aldığını aktardı .

Protestoların temelindeki şikayetler çevresel ve usule ilişkin. Aktivistler ve çevre STK'ları, hükümeti, koruma altındaki bir alanda hiçbir danışma veya şeffaflık olmaksızın ön inşaat çalışmalarının sürmesine izin vermekle suçluyor . Gösterilere katılan aktivist Klajdi Belo, durumu şöyle özetledi: "Narta'daki durum şu ki, pratikte korunan bir alanımız var, ama hepsinden önemlisi, devletimiz inşaat çalışmalarının danışmasız ve şeffaflıktan uzak bir şekilde devam etmesine izin verdi" .

Muhalefet Arnavutluk sınırlarını da aştı. Ocak 2026'da, 28 ülkeden 41 çevre örgütü, Başbakan Rama'ya bir mektup göndererek hükümeti projeyi derhal askıya almaya ve bunun yerine Sazan Adası'nı ulusal bir çevre koruma alanı ilan etmeye çağırdı. Mektupta, projenin "bölgenin biyoçeşitliliği ve kritik yaşam alanları için ciddi riskler oluşturduğu" belirtildi .

Ayrıca, aileleri nesillerdir bu bölgede yaşayan yerel Yunan etnik azınlık arasında da projenin kendi toprak ve mülkiyet haklarını tehdit edeceğine dair büyük bir endişe hakim .

Edi Rama'nın Savunması: "Altın Fırsat" mı, "Mafya Düzeni" mi?

Başbakan Edi Rama, üzerindeki devasa baskıya rağmen projeyi tüm gücüyle savunmaya devam etti. 1 Haziran Pazartesi günü, Adriyatik kıyısındaki ön inşaat çalışmalarının durdurulması yönündeki talepleri alenen reddetti ve 4 milyar avroluk tatil köyünü Arnavutluk ekonomisi ve turizm sektörü için dönüştürücü bir yatırım olarak niteledi .

Rama, projenin ülkenin turizm endüstrisini bir üst lige taşıma ve daha zengin uluslararası ziyaretçileri çekme kapasitesine sahip olduğunu savunarak, bunu nesillik bir ekonomik fırsat olarak konumlandırdı . Planlar hakkında daha önce konuşan Rama, Sazan'ı "Akdeniz turizminin altın tacında bir mücevhere" dönüştürme hedefinden bahsetmişti .

Yolsuzluk ve yasaların projeye özel hazırlandığı iddialarıyla ilgili olarak ise Rama'nın ofisi sürekli olarak herhangi bir usulsüzlüğü reddetti. Bir sözcü daha önce, inşaat yasası değişikliklerinin "Kushner için özel olarak yapılmadığını" ve yasal çerçevenin herhangi bir tek yatırımcıya göre uyarlanmadığını ifade etmişti .

Ancak eleştirmenler, tüm sürecin şeffaflık ve rekabet eksikliğiyle damgalandığını savunuyor. Citizens.al'ın haberi, teklifin davetsiz bir öneri olarak geldiğine, kamuoyunda tartışılmadan ilerlediğine ve açık bir uluslararası ihale yapılmadan onaylandığına dikkat çekiyor . Aynı soruşturma haberi, karar alma modelini "kamu varlıklarının, doğrudan müzakereler yoluyla, şeffaflık olmadan, rekabet olmadan ve hesap verebilirlik olmadan, siyasi ve mali güce bağlı birkaç elde toplanması" olarak tanımlıyor .

SPAK'ın soruşturması devam ederken ve protestoların dinmesine dair hiçbir işaret yokken, Kushner bağlantılı tatil köyü projesi, Arnavutluk'un dönüştürücü yabancı yatırımı, çevre yönetimi, hukukun üstünlüğü ve şeffaf yönetişim arasında bir denge kurup kuramayacağına dair daha geniş bir ulusal tartışmayı somutlaştırmış durumda.