Ceuta’da 72.000 Kişilik Göç Dalgası: Sosyal Medyadaki Yalan Haberler Felakete Yol Açtı

Geçişin Boyutu

30-31 Temmuz Perşembe ve Cuma günleri, benzeri görülmemiş bir insan seli Ceuta’ya yöneldi. Çoğu deniz yoluyla — Tarajal Plajı’ndaki dalgakıranı yüzerek ya da şişme simitlerle — geçerken, diğerleri sınır çitine tırmandı . İspanyol yetkililer sadece ilk gün yaklaşık 49.000 kişinin geçtiğini bildirdi . Nihai tahmin birkaç gün içinde 72.000’e ulaştı — bu sayı, yaklaşık 84.000 nüfuslu kentin sakinlerini bile aştı .

48 saat içinde İspanyol askeri ve kolluk kuvvetleri yaklaşık 70.000 kişiyi Fas’a geri gönderdi . Ancak tahminen 1.000 çocuk — en savunmasız grup — ailelerinden ayrı bir şekilde Ceuta’da mahsur kaldı .

Çelişkili Ölü Sayıları

Geçişin insani bedeli tartışmalı. İspanyol makamları 2 Ağustos itibarıyla en az 72 cesedin bulunduğunu, Fas kıyılarında daha fazlasının bulunmaya devam ettiğini bildirdi. Birçok göçmen boğulurken, diğerleri dalgakıran ve sınır çitine tırmanırken ezilerek can verdi .

Fas İçişleri Bakanlığı ise çok daha düşük bir rakam vererek kendi tarafında resmi olarak teşhis edilen 11 kişinin öldüğünü açıkladı . Bazı yerel İspanyol ve Fas medyası en az 90 ölü bildirirken, bu rakam evrensel olarak doğrulanmadı . Fas İnsan Hakları Derneği (AMDH) bağımsız bir soruşturma çağrısı yaparak, kayıp düzinelerce kişiyle birlikte ölü sayısının 130’a yakın olabileceğini tahmin etti .

Sosyal Medya Kitlesel Geçişe Nasıl Yol Açtı?

Tetikleyici hiçbir siyasi olay ya da politika değişikliği değildi; sosyal medya tarafından büyütülen koordineli bir dezenformasyon kampanyasıydı . Geçişten günler önce Instagram gönderileri İspanya sınırının açıldığı yalanını yaydı. TikTok ve Facebook videoları, nereden yüzüleceğini ve sahil güvenlik devriyelerinin hareketlerini takip ederek Avrupa’ya güvenli ve kolay bir yol olduğu izlenimi yarattı . Facebook’ta yaklaşık 38.000, Instagram’da 80.000 takipçisi olan “Hagra sueta 26” adlı sayfa da dahil olmak üzere koordineli bir sayfa ağı, her gün geçiş çağrıları yaparak takipçilerini toplu seyahat düzenleyen WhatsApp gruplarına yönlendirdi .

Platformlarda “Vamos a Spania” (İspanya’ya gidelim) sloganı virale yayıldı . Kaçakçılar, Temmuz 2026’da İspanya Yüksek Mahkemesi’nin Ceuta’ya yüzerek giren göçmenlerin geri gönderilemeyeceği yönündeki kararını kasıtlı olarak çarpıtarak sınırın açık olduğu izlenimi verdi .

Avrupa Birliği, krizin temel sorumlusunun sosyal medyadaki dezenformasyon ve insan kaçakçılığı ağları olduğu sonucuna vardı .

Kayıp Çocukları Arayan Aileler İçin Sosyal Medya Bir Can Simidi

Göçü körükleyen aynı platformlar, krizin hemen ardından rollerini değiştirdi . Ebeveynler Instagram, Facebook ve TikTok’u kayıp çocuklarının fotoğrafları ve isimleriyle doldurarak bu platformları "dijital kayıp ilanı panosuna" dönüştürdü . Tetouan Tube gibi yerel Fas medya sayfaları kayıp gençlerin görüntülerini yayınlayarak herhangi bir görülme durumunu sordu .

Fnideq’deki sınır kapısında aileler, kayıp yakınlarının baskılı fotoğraflarını havaya kaldırarak geri dönen göçmenleri tek tek durdurup “Oğlumu gördün mü? Kızımı? Kardeşimi?” diye sordu . İspanya Sivil Muhafız Birimi, Ceuta gümrük binasında bir kayıp bürosu açtı ve ihbarlar için bir e-posta adresi sağladı .

Ceuta’daki cenaze hizmetleri, ailelerin kimliği belirsiz cesetler arasında kayıplarını bulmaya çalışmasıyla Fas’tan yoğun bir telefon yağmuruna tutuldu .

Kayıp ve Belirsizliğin Kişisel Hikayeleri

Rakamların ardında bireysel trajediler yatıyor :

• Tanca’dan 17 yaşındaki bir kız dalgakıranı geçmeyi başardı ancak boğulan 8 yaşındaki erkek kardeşini ve izdihamda kaybolan annesini kaybetti .
• 24 yaşındaki Omar Lotfi, 31 Temmuz’da Kazablanka yakınlarındaki memleketi Dar Bouazza’dan ayrıldıktan sonra kayboldu. Ailesi hastaneleri, sivil toplum kuruluşlarını, devlet kurumlarını ve sosyal medyayı araştırdı ancak hiçbir cevap alamadı .
• 23 yaşındaki Haitham en son Fnideq sınır kapısı yakınlarında görüldü. Annesi muhabirlere oğlundan tek izinin Instagram’da Ceuta içinde dolaşan bir video olduğunu söyledi: "Korkudan ölüyorum" dedi .
• 16 yaşındaki Ayoub El Abyad, sınıra 12 saat uzaktayken Instagram’da başarılı geçiş yapanların videolarını izledikten sonra kuzeniyle birlikte geçiş denemeye karar verdiğini anlattı .

Siyasi Yansımalar: Fas Başbakanı Kriz Ortasında Tatilde

Kriz, Fas Hükümet Başkanı Aziz Ahanuş için siyasi bir yük haline geldi . On binlerce kişi geçerken ve yüzlerce aile kayıp çocuklarını ararken Ahanuş, 1 Ağustos Cumartesi günü krizle ilgili herhangi bir açıklama yapmadan İspanya’nın Mayorka Adası’na özel bir tatile çıktı. Tatil haberinin ortaya çıkmasından 48 saat sonra Fas’a döndü .

Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD) Genel Sekreteri Abdülilah Benkirane, Ahanuş’u ülkenin en kötü göç acil durumlarından birinde tatil yapmakla alenen eleştirdi. Bir Fas siyasi haber sitesi "Anneler çocuklarını arıyor... ve Ahanuş özel jetiyle Mayorka’ya gidiyor" diye yazdı .

Fas hükümeti nihayet sessizliğini bozdu — ancak Ahanuş aracılığıyla değil. Bir İçişleri Bakanlığı sözcüsü Pazar günü ulusa televizyonda seslendi, ardından ertesi gün bir Dışişleri yetkilisi konuştu . Bakanlık, krizi "dijital platformların kötü niyetli kullanımı", insan kaçakçılığı ağları ve İspanyol mahkeme kararı etrafındaki kafa karışıklığına bağladı .

Avrupa’da Siyasi Yansımalar

Kriz Avrupa başkentlerini sarstı. Aşırı sağcı göçmen karşıtı aktivistler 2 Ağustos Pazar günü Ceuta’da bir protesto düzenleyerek kalan tüm göçmenlerin gönderilmesini talep etti . Avrupa genelinde sağ ve aşırı sağ partiler, olayı sınır kontrollerinin sıkılaştırılması için bir fırsat olarak kullandı . İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, İspanya’nın Schengen Bölgesi’nden geçici olarak çıkarılması için baskı yapmakla tehdit etti .

Kriz ayrıca Madrid ve Rabat arasında Fas’ın kendi toprağı olarak gördüğü Ceuta’nın statüsü konusundaki uzun süredir devam eden gerginlikleri yeniden alevlendirdi .