Vietnam Komünist Partisi Genel Sekreteri ve Devlet Başkanı To Lam, 19 Ekim 2026’da Hanoi’den ayrılarak Danimarka, Avrupa Birliği (AB) ve Belçika’yı kapsayan altı günlük bir ziyarete başladı. Eşi Ngo Phuong Ly ve üst düzey bir Vietnam heyeti de kendisine eşlik ediyor. Ziyaret, Vietnam’ın Avrupa Serbest Ticaret Birliği (EFTA) ile ayrı bir serbest ticaret anlaşması imzalamasının ertesi günü başladı. Aynı dönemde Human Rights Watch (HRW), Avrupalı liderlere Vietnam’ın insan hakları sicilini gündeme getirme çağrısı yapıyor.
3
8
17
4
Ziyaretin programı ve diplomatik hedefi
19–24 Ekim programında Danimarka’ya devlet ziyareti, AB’ye ve Belçika’ya ise resmî ziyaretler yer alıyor. Ziyaret davetleri Danimarka Kralı Frederik X ve Kraliçe Mary’den, Avrupa Konseyi Başkanı António Costa’dan ve Belçika Başbakanı Bart De Wever’den geldi.
8
9
Eski bir Vietnam büyükelçisinin değerlendirmesine göre Danimarka ziyareti, iki ülke arasında kapsamlı stratejik ortaklık kurulmasından bu yana Vietnam’ın en üst düzey parti ve devlet liderinin ülkeye yaptığı ilk ziyaret. Vietnam ve Danimarka kaynakları, ziyareti ikili ilişkileri geliştirmek; ticaret, yatırım, yeşil büyüme ve sürdürülebilir kalkınma alanlarında iş birliği imkânlarını değerlendirmek için bir fırsat olarak sunuyor.
10
36
Bu gündem ziyaretin ekonomik ve diplomatik boyutunu ortaya koyuyor. Ancak hemen öncesinde imzalanan EFTA anlaşmasıyla ziyaret programını birbirine karıştırmamak gerekiyor: EFTA ile AB ayrı oluşumlar ve mevcut haberler, anlaşmanın ziyaretlerin resmî gündeminin parçası olduğunu göstermiyor.
EFTA anlaşması ne getiriyor?
Vietnam, EFTA’nın dört üyesi olan Norveç, İsviçre, İzlanda ve Lihtenştayn ile serbest ticaret anlaşmasını 18 Ekim’de Hanoi’de imzaladı. İmza, To Lam’ın yola çıkmasından bir gün önce atıldı.
17
19
3
Anlaşma müzakereleri 2012’de başladı ve haberlerde sürecin 2018’de durduğu, 2025’te yeniden başladığı aktarılıyor.
26
28 Anlaşma yürürlüğe girdiğinde EFTA ülkelerinin Vietnam’dan ithal edilen sanayi ürünleri ve deniz ürünlerine uyguladığı gümrük vergilerini kaldırması öngörülüyor. Ayrıca Norveç’in Vietnam’a ihracatının yüzde 98’inden fazlasının, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden sonraki yedi yıl içinde gümrüksüz hâle gelmesi bekleniyor.
19
23
Bunlar anlaşmada öngörülen ve beklenen değişiklikler; vergi indirimlerinin şimdiden yürürlüğe girdiği anlamına gelmiyor. Anlaşmayı, To Lam’ın AB ve ülke ziyaretlerinin bir parçası olarak değil, Vietnam’ın Avrupa’yla ekonomik ilişkilerini genişletme çabasının ayrı bir adımı olarak değerlendirmek daha doğru.
HRW’den Avrupa liderlerine çağrı
Human Rights Watch, Danimarka, Belçika ve AB liderlerine To Lam’ın ziyareti sırasında Vietnam’ın insan hakları sicilinde somut ilerleme talep etmeleri çağrısında bulundu. Örgüt, ziyaret öncesinde Danimarka ve AB liderlerine gönderdiği mektuplarda baskı ve çalışma hakları konusundaki kaygılarını da dile getirdi.
2
4
5
HRW’nin mektuplarında, devam eden hak ihlallerinin Vietnam’ın uluslararası yükümlülükleriyle ve AB ile yaptığı anlaşmalardaki taahhütleriyle çeliştiği öne sürülüyor. Bunlar örgütün iddia ve talepleri. Mevcut haber alıntıları, soruda geçen tutuklu, gözaltı ve mahkûmiyet sayılarını doğrulamaya yetecek ayrıntı sunmuyor.
4
5
Ziyaret böylece iki gündemi aynı diplomatik zeminde buluşturuyor: siyasi ve ekonomik ilişkileri güçlendirmek ve insan hakları kaygılarının görüşmelerde ne ölçüde ele alınacağını belirlemek. EFTA anlaşması Vietnam’ın Avrupa’yla ticaret açılımına bağlam sağlıyor; ancak kendi yürürlüğe girme süreci olan ayrı bir anlaşma olarak kalıyor.
2
17
23