Küçük kırmızı noktaların ardında büyüyen kara delikler olabilir

James Webb Uzay Teleskobu’nun görüntülerindeki “küçük kırmızı noktalar”, uzak evrende görülen, alışılmadık ölçüde kırmızı ve kompakt kaynaklar. En azından bazılarının ışığını açıklamak için öne çıkan yorum şu: Merkezde hızla madde yutarak büyüyen bir kara delik, çevresinde ise onun ışığını soğurup yeniden yayan yoğun bir gaz örtüsü var. Bu yapıya “kara delik yıldızı” deniyor; adındaki “yıldız”, nükleer füzyonla parlayan sıradan bir yıldız olduğu anlamına gelmiyor. 34

Bir kırmızı noktadan ne öğrenildi?

Vasily Kokorev liderliğindeki ekip, GLIMPSE-17775 adlı kaynağı inceledi. Kaynak, Abell S1063 gökada kümesinin arkasında bulunuyor. Kümenin kütleçekimi, daha uzaktaki kaynağın ışığını büyüten doğal bir mercek gibi davrandı; Webb’in yaklaşık 30 saatlik gözlemiyle birlikte bu etki, NASA’nın bugüne kadar bir küçük kırmızı noktadan elde edilen en ayrıntılı tayf olarak tanımladığı ölçümü mümkün kıldı. 14

Tayfta 40’tan fazla tayfsal çizgi var. NASA’ya göre birbirinden bağımsız birkaç gösterge, GLIMPSE-17775’in sıcak, yoğun ve kısmen iyonlaşmış gazla çevrili, hızla büyüyen bir kara delik olduğu yorumuyla örtüşüyor. Bu, yalnızca cismin rengine ya da görüntüde küçük görünmesine dayanan bir tahminden çok daha güçlü bir kanıt. Yine de ayrıntılı olarak sınanan tek bir kaynak; sonuç, bütün küçük kırmızı noktaların aynı olduğunu kanıtlamıyor. 23 Ekibin çalışması 2026’da The Astrophysical Journal dergisinde yayımlandı. 32

GLIMPSE-17775’in ölçülen kırmızıya kayma değeri 3,5. Bu da onu Büyük Patlama’dan yaklaşık 1,8 milyar yıl sonraki evrene yerleştiriyor. Dolayısıyla daha erken dönemlerde görülen küçük kırmızı noktalardan söz edilirken kullanılan zaman aralığı, bu cisme doğrudan uygulanmamalı. 1

Peki böyle bir yapı nasıl oluşabilir?

Gözlem, kaynağın ışığının bugün bize ne söylediğini ortaya koyuyor; oluşum öyküsü içinse modellere ihtiyaç var. Sunmyon Chon’un ekibi, Japonya’daki ATERUI III süper bilgisayarında yürüttüğü ve Eylül 2026’da Nature dergisinde yayımlandığı bildirilen simülasyonlarda olası bir yol araştırdı. 618

Modelde morötesi ışınım, bir gaz bulutunda sıradan yıldız oluşumunu baskılıyor. Biriken gaz çok büyük kütleli bir yıldız oluşturabiliyor; bu yıldız çöktüğünde kara deliğin başlangıç çekirdeği ortaya çıkıyor. Çekirdeği besleyen yoğun gaz diski de ışınımın bir bölümünü içeride tutarak içeri akan gazı geri itmesini zorlaştırabiliyor. Böylece kara delik hızla büyüyebiliyor. 202229

Bu bir oluşum senaryosu, GLIMPSE-17775’in kaydedilmiş geçmişi değil. Webb’in tayfı o cismin gazla çevrili bir kara delik olduğu yorumunu destekliyor; öncesinde çok büyük kütleli bir yıldızın çöküşünü doğrudan göstermiyor. Kırmızı renk de tek başına her kaynakta gazın ve tozun aynı rolü oynadığını söylemeye yetmiyor. 231835

Tartışmayı ne çözebilir?

Webb gözlemlerini ve kütleçekimsel merceklenmeyi kullanan UNCOVER iş birliği, küçük kırmızı noktalar dâhil uzak gökadaları ve büyüyen kara delikleri araştırıyor. Pittsburgh Üniversitesi, CU Boulder ve Swinburne Teknoloji Üniversitesi’nden araştırmacıların da yer aldığı ekibin 2027 Lancelot M. Berkeley–New York Community Trust Astronomi Liyakat Ödülü’nü alacağı açıklandı. Bu takdir, bulmacanın tümüyle çözüldüğü anlamına gelmiyor. 33343536

Asıl sınama, daha fazla küçük kırmızı noktanın ayrıntılı tayfını alıp GLIMPSE-17775’in gaz izleriyle karşılaştırmak olacak. Araştırmacıların ayrıca kara delikten, çevresindeki gazdan ve varsa ev sahibi gökadadan gelen ışığı ayırt etmesi gerekiyor. O zamana dek “kara delik yıldızı”, bazı cisimler için güçlü dayanağı olan bir yorumu anlatıyor; hepsi için kesinleşmiş bir sınıflandırmayı değil. 234