Hürmüz’de Gece Baskınları: Anlaşma İmzalandı, Saldırılar Durmadı

ABD ve İran'ın aylardır süren savaşı sona erdirmeyi ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmayı hedefleyen bir mutabakat zaptını dijital olarak imzalamasının üzerinden bir hafta bile geçmeden, İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), her gece su yolundaki ticari gemilere insansız hava aracı (İHA) saldırıları düzenliyor. ABD ordusunun şimdiye kadar başarıyla karşı koyduğu bu devam eden düşmanca eylemler, 19 Haziran'da Cenevre'de yapılması planlanan resmi imza töreni için son derece değişken bir ortam yaratıyor. Şu ana kadar ne ABD ne de İran hükümeti saldırıların neden sürdüğüne dair resmi bir açıklama yaptı.

Geceleri Süren İHA Saldırıları

14 maddelik geçici çerçeve anlaşması 15 Haziran Pazar günü elektronik ortamda imzalandığından bu yana DMO, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemileri hedef alan çok sayıda tek yönlü saldırı İHA'sı fırlattı . NBC News'e konuşan isimsiz bir ABD'li yetkili, saldırıların failinin DMO olduğunu doğruladı . Bu fırlatmalar sembolik değil; doğrudan dünyanın en kritik enerji darboğazlarından birindeki ticari deniz taşımacılığını hedef alan silahlı salvoları temsil ediyor .

ABD'nin Askeri Karşılığı

ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) güçleri, şimdiye kadar fırlatılan her İHA'yı bir ticari veya ABD askeri gemisine saldırma fırsatı bulamadan önledi ve imha etti . ABD ordusu, nakliye şirketleriyle güvenli geçiş prosedürleri konusunda aktif koordinasyon sağlıyor; gemilere Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) vericilerini ne zaman kapatmaları ve İran tehditlerine nasıl yanıt vermeleri gerektiği konusunda tavsiyelerde bulunuyor . Bir yetkili, her gece yapılan İHA salvolarına rağmen boğazdaki trafik akışını "engelsiz" olarak nitelendirdi .

Deniz Trafiğinin Durumu: Diplomatik Bir Açılım, Ancak Fiziksel Bir Duraklama

Sudaki durum derin bir çelişki arz ediyor:

• Diplomatik hamleler: Mutabakat zaptı, açıkça Hürmüz Boğazı'nı tüm trafiğe yeniden açmayı amaçlıyor . Anlaşmanın ardından 17 Haziran'da, ABD liderliğindeki Birleşik Denizcilik Bilgi Merkezi (JMIC), boğazdaki gemiler için tehdit seviyesini resmi olarak "ciddi"den "önemli"ye düşürdü .
• Fiziksel gerçeklik: Ticari trafik, savaş öncesi seviyelerin çok altında kalmaya devam ediyor. 8 Haziran itibarıyla, normalde günde yaklaşık 95 gemi geçerken, bu sayı günde yaklaşık 10 gemiye düşmüş durumda. Bu, normal hacmin yaklaşık %11'ine tekabül ediyor ve boğaz, savaşın başladığı 28 Şubat'tan bu yana 100 günden fazla bir süredir fiilen kapalı .
• Sektörün temkinli yaklaşımı: Tanker CEO'ları, güvenlik istikrara kavuşursa deniz taşımacılığının hızla artabileceği konusunda iyimser olduklarını ifade etseler de, gemi takip hizmetlerinden alınan veriler, anlaşmanın duyurulmasından üç gün sonra trafikte herhangi bir artış olmadığını gösteriyor. Nakliye firmaları ve sigortacılar "bekle ve gör" yaklaşımını benimsiyor .

Mutabakat Zaptı Aslında Ne Diyor?

Birçok basın kuruluşunun elde ettiği taslaklar, nihai bir barış anlaşması değil, 14 maddelik bir geçici çerçeve olduğunu ortaya koyuyor . Başkan Trump, Başkan Yardımcısı Vance ve İran'ın baş müzakerecisi ve Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf belgeyi dijital olarak imzaladı . Temel hükümler şunları içeriyor:

• Lübnan dahil tüm cephelerde 60 günlük bir çatışmalara son verme taahhüdü
• İran'ın Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma ve mayın gibi engelleri kaldırarak trafiği 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere döndürme taahhüdü
• ABD'nin İran limanları üzerindeki deniz ablukasını kaldırma taahhüdü
• Boğazdan 60 gün boyunca ücretsiz geçiş, ancak gelecekte ücret alınmasının önüne geçilmiyor
• İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu seyreltmek için yeni bir asgari standart
• Lübnan'ın toprak bütünlüğünü sağlamaya yönelik hükümler
• ABD'nin anlaşma imzalandıktan sonra bazı yaptırımları kalıcı olarak kaldırmak yerine askıya alma (waiver) yoluna gideceği
• İran'ın uyum şartına bağlı olarak petrol ve petrokimya satışları üzerindeki yaptırımların hafifletilmesi ve milyarlarca dolarlık dondurulmuş varlığa erişim
• 60 günlük takip eden nükleer müzakerelere giden bir yol haritası

Resmi imza töreni, arabuluculuk yapan Pakistan'ın ev sahipliğinde 19 Haziran'da Cenevre'de yapılacak . Başkan Yardımcısı Vance ve Meclis Başkanı Galibaf'ın şahsen imzalaması bekleniyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, törenin ardından doğrudan nükleer müzakerelerin başlayacağını belirtti .

DMO Neden Hâlâ Saldırıyor?

Son raporlara göre, ne ABD ne de İran hükümeti resmi bir açıklama yaptı. Analistler ve medya raporları iki rakip teori etrafında birleşiyor :

• Kasıtlı meydan okuma: DMO içindeki sertlik yanlısı unsurlar, Cenevre öncesinde diplomatik süreci aktif olarak sabote etmeye çalışıyor ve İran'ın sivil hükümeti tarafından müzakere edilen bir anlaşmayı kabul etmeyeceklerinin sinyalini veriyor olabilir. DMO'nun, devlet içinde devlet gibi hareket etme konusunda iyi belgelenmiş bir geçmişi var ve dijital imzalamadan bir gün önce, 14 Haziran'da DMO deniz telsizinden tüm gemilere "bir sonraki duyuruya kadar Hürmüz Boğazı'nda herhangi bir hareketten kesinlikle kaçının" talimatı veren bir uyarı yayınlamıştı .
• Komuta-kontrol kopukluğu: DMO'nun merkezi olmayan saha birimleri, imzadan sonra zamanında dur emri almamış olabilir veya iç komuta yapıları sekteye uğramış durumda. Başlangıçta boğazın kapatılmasını emreden DMO Deniz Kuvvetleri Komutanı ve onun yerine geçen kişinin, İsrail ve ABD saldırılarında öldürüldüğü bildiriliyor. Bu durum, bölgesel operasyonların teyit edilmiş üst düzey komutanlardan yoksun kalmasına yol açtı .

Henüz hiçbir isimli yetkili bu hipotezlerden birini doğrulamış değil. Belirsizliğin kendisi önemli bir risk faktörü. Eğer İHA saldırıları Cenevre imza töreninden sonra da devam ederse, bu durum kasıtlı DMO meydan okuması teorisini güçlü bir şekilde destekleyecek ve İran'daki siyasi liderliğin anlaşmanın şartlarını tam olarak uygulayıp uygulayamayacağı konusunda şüphe uyandıracaktır.