Tuna kurudu, nükleer enerji alarm verdi: Paks kapanmanın 9 santimetre uzağında kaldı

Tuna Nehri’ndeki su seviyesinin rekor düzeyde düşmesi, Orta ve Güneydoğu Avrupa’da nükleer enerji üretiminin önündeki en kritik engelin yakıt değil, soğutma suyu olduğunu gösterdi. Macaristan’daki Paks santrali otomatik kapanma sınırına yaklaşırken Romanya’daki Cernavodă santralinin iki reaktörü de şebekeden ayrıldı.

Bu, reaktörlerde yakıt tükenmesi ya da teknik bir arıza yaşandığı anlamına gelmiyor. Sorun, uzun süren sıcak hava dalgası ve kuraklık nedeniyle santrallerin güvenli işletme için ihtiyaç duyduğu suyun azalmasıydı.

Paks: Kapanma eşiğine yalnızca birkaç santimetre

Paks, reaktörleri ve kritik ekipmanları soğutmak için Tuna’dan su çekiyor. Nehir seviyesi düştükçe su alma sistemi, güvenli işletme koşullarını koruyamama riskiyle karşı karşıya kaldı. Üstelik bir reaktör elektrik üretimini durdursa bile içindeki artık ısıyı uzaklaştırmak için soğutmaya ihtiyaç duyuyor. Bu nedenle santrali kapatmak, su ihtiyacını ortadan kaldırmıyor.

17 Ağustos tarihli haberlerde Paks’ın otomatik kapanma eşiğinin yalnızca 9 santimetre üzerinde kaldığı bildirildi. Bir enerji kaynağı, sekiz türbinden yalnızca birinin çalıştığını ve üretimin normalde yaklaşık 2 GW olan seviyenin yüzde 10’una gerilediğini aktardı. Ancak 480 MW’lık üretim ve sekiz türbin ayrıntıları, sağlanan daha yüksek güvenilirlikteki kaynaklar tarafından bağımsız biçimde doğrulanmış değil. Bu nedenle söz konusu rakamlar, o döneme ait bir haberleştirme olarak görülmeli; kesinleşmiş ve tüm kaynaklarda ortaklaşa doğrulanmış veriler olarak sunulmamalı.

Macaristan yönetimi, şebeke üzerindeki baskıyı azaltmak için hanelere ve işletmelere elektrik tüketimini kısmaları çağrısında bulundu. Yetkililer ayrıca Paks’ın su alma bölgesinde gerekli koşulları korumak için Tuna’nın akışını yönetmeye çalıştı. Yağış beklentisi öncesindeki kritik soru, yukarı havzadan gelecek su ve düzenleme önlemlerinin nehir seviyesini yeterince hızlı yükseltip yükseltemeyeceğiydi. Su seviyesi düşmeye devam etseydi, daha fazla ünitenin devre dışı bırakılması gerekecekti.

Sonraki yağışlar tabloyu kısmen iyileştirdi. Macaristan, su seviyesinin yükselmesiyle Paks’taki bir türbini yeniden devreye almayı planladı. Ancak uyarılar, yağışlar sürmezse bu yükselişin geçici kalabileceğine işaret etti. Bu gelişme, santralin hidrolojik koşullar iyileştiğinde kademeli olarak toparlanabileceğini gösterse de Tuna’ya olan temel bağımlılığı değiştirmiyor.

Cernavodă: Romanya’nın iki reaktörü de durdu

Romanya’daki Cernavodă santralinin iki reaktörünün her biri yaklaşık 706 MW kapasiteye sahip. İlk reaktör daha önce devre dışı bırakılmıştı. Tuna’nın seviyesi düşmeye devam edince ikinci reaktör de şebekeden ayrıldı ve toplam 1.400 MW kapasiteli santral tamamen durdu. Sağlanan haberlere göre bu, 2003’ten bu yana kuraklık nedeniyle yaşanan ilk tam kapanma oldu.

Cernavodă, Romanya’nın elektrik üretiminin yaklaşık beşte birini karşılıyor. İki reaktörün birden durması, ülkenin enerji arzı üzerindeki baskının zaten arttığı bir dönemde önemli bir baz yük kaynağını ortadan kaldırdı. Romanya ayrıca ağustos ayında enerji acil durumu ilan etti ve halk ile işletmelerden gönüllü olarak tüketimi azaltmalarını istedi.

Yetkililer, santralin su alma bölgesine daha fazla akış yönlendirmek için alışılmadık yöntemlere başvurdu. Bildirilen önlemler arasında nehir yatağındaki engellerin patlayıcılarla kaldırılması, tarama çalışmaları ve taş yüklü mavnaların batırılması yer aldı. Bu girişimler birkaç gün ya da hafta kazandırabilir; ancak istikrarlı bir soğutma suyu kaynağının yerini tutamaz. Reaktörlerin yeniden başlatılması, yalnızca ekipmanın tekrar şebekeye bağlanmasına değil, su seviyesinin ve akışın güvenli işletme koşullarını karşılayacak ölçüde toparlanmasına bağlı.

Sıcak hava dalgası riski neden büyütüyor?

Aşırı sıcaklar elektrik sistemini iki yönden zorluyor. Yüksek sıcaklıklar, klima kullanımı nedeniyle elektrik talebini artırıyor. Aynı anda kuraklık, santralleri soğutmak için kullanılabilecek suyu azaltıyor.

Su hem azaldığında hem de ısındığında nükleer santraller üretimi kısmak zorunda kalabiliyor. Bunun nedenlerinden biri, ısınmış soğutma suyunun yeniden nehre bırakılmasının çevresel sınırları aşabilmesi. Böylece sıcak hava, talebi yükseltirken üretim kapasitesini de daraltıyor.

Avrupa Birliği’nin Dünya Gözlem Programı Copernicus’a göre temmuz ve ağustosta kötüleşen kuraklık, Tuna’nın yanı sıra Loire, Po ve Ren nehirlerini de ağustos ayında rekor düşük seviyelere taşıdı. Bu nehirler yalnızca nükleer santrallerin soğutulmasında değil; hidroelektrik üretiminde, yük taşımacılığında ve sanayide de kullanılıyor.

Sonuç olarak tek bir iklim kaynaklı şok, enerji sisteminde birden fazla sorunu aynı anda tetikleyebiliyor: elektrik arzı azalıyor, soğutma talebi artıyor, yakıt ve ticari ürün taşımacılığı aksıyor, ekonomik maliyetler yükseliyor.

Etki Fransa’ya ve Avrupa’nın geneline uzanıyor

Fransa’daki nükleer santraller de yüksek nehir sıcaklıkları ve düşük su seviyelerinden etkilendi. Sağlanan ICIS analizine göre Fransa, Macaristan ve Romanya’da toplam yaklaşık 7 GW nükleer kapasite, uzun süren sıcaklıklar ve olağandışı düşük nehir seviyeleri nedeniyle devre dışıydı; bu tahminin yaklaşık 5 GW’lık kısmı Fransa’ya aitti. Bu rakam bir piyasa analizine dayanıyor; Avrupa genelini kapsayan tek bir resmi istatistik değil.

Nehir akışının zayıflaması hidroelektrik üretimini de olumsuz etkiliyor. Bununla birlikte Tuna ve Ren’deki düşük su seviyeleri, gemilerin taşıyabileceği yükü azaltarak mal taşımacılığını ve şirket gelirlerini etkiliyor.

CNBC’nin Triodos’a dayandırdığı bir tahmine göre, sıcaklık kaynaklı aksamalar Avrupa Birliği ekonomisine 180 milyar avroya, yani GSYH’nin yaklaşık yüzde 1’ine mal olabilir. Bu rakam, aktarılan bir kuruluş tahmini; gerçekleşmiş ve kesinleşmiş bir zarar hesabı değil.

Enerji güvenliği kadar su güvenliği de önemli

Paks ve Cernavodă, suyun enerji sisteminde yakıt, iletim hatları ve üretim kapasitesi kadar kritik bir girdi olduğunu gösteriyor. Nükleer enerji istikrarlı elektrik sağlayabilir; ancak nehir kıyısındaki santraller güvenli işletme için su seviyesine, akış hızına ve su sıcaklığına bağımlı kalmaya devam ediyor.

Sıcak hava dalgaları ile kuraklık aynı anda yaşandığında risk tek bir santralle sınırlı kalmıyor. Nükleer ve hidroelektrik üretimi birlikte düşebilirken klima kullanımı talebi artırıyor. Nehir taşımacılığının aksaması da yakıt ve diğer malların pazarlara ulaştırılmasını zorlaştırabiliyor.

Tuna’daki kriz, Avrupa’nın enerji altyapısının iklim değişkenliğine karşı dayanıklılığı için güçlü bir uyarı niteliğinde. Yağışlar Paks’ın üretimini kısmen geri getirebilir; ancak tek bir yağış dönemi, su kaynakları üzerindeki uzun vadeli baskıyı ve nehirlere bağımlı santrallerin temel kırılganlığını ortadan kaldırmıyor.