Tuna’daki Rekor Düşüş Romanya’yı Enerji Alarmına Geçirdi

Tuna’da su seviyesi tarihi diplerde

Tuna’nın seviyesi, Romanya, Sırbistan, Hırvatistan ve Macaristan’ın bazı kesimlerinde en az 1996’dan bu yana görülmeyen seviyelere geriledi. Sırbistan’a giriş noktasındaki Bezdan’da nehir, yarım yüzyılı aşkın sürenin en düşük seviyesine indi .

Budapeşte’de su seviyesi 26-28 santimetreye kadar düşerek tarihi rekor kırdı . Tuna’nın Romanya’ya girişindeki debi ise yaklaşık 1.600 metreküp/saniye olarak ölçüldü. Bu, dönem için normal kabul edilen seviyelerin yarısından daha az .

Aylar süren yağış azlığı ve sıcak hava dalgaları, Avrupa’nın önemli su yollarından birini yalnızca çevresel açıdan değil, enerji ve lojistik bakımından da kritik bir noktaya taşıdı.

Cernavodă’da iki reaktör devre dışı kaldı

Romanya’nın Tuna kıyısındaki Cernavodă Nükleer Santrali’nde 1. Ünite, nehir debisinin soğutma için yetersiz kalması üzerine 28 Temmuz’da kontrollü biçimde kapatıldı . Su seviyesindeki düşüşün sürmesiyle 2. Ünite de 29 Temmuz’da devre dışı bırakıldı . Bu, iki reaktörün düşük su seviyesi nedeniyle aynı anda şebekeden ayrıldığı ilk durum oldu .

Santral, normal koşullarda Romanya’nın elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 20’sini karşılıyor. Reaktörlerin güvenli çalışması için yeterli soğutma suyuna ihtiyaç duyulması, kuraklığın nükleer santraller açısından neden doğrudan bir risk oluşturduğunu gösteriyor.

Romanya hükümeti, ikinci reaktörün yeniden şebekeye bağlanabilmesini sağlamak amacıyla Tuna üzerindeki bir kanaldan suyun geçici olarak yönlendirilmesi için kaynak ayırdı. Ayrıca yoğun tüketim saatlerinde elektrik ithalatı yapabilmek için komşu ülkelerle görüşmeler yürütüldü .

Macaristan’da Paks için kapanma riski

Macaristan’ın tek nükleer santrali olan Paks da Tuna’daki düşüşten etkilendi. Santral, 29 Temmuz’dan itibaren reaktörlerinden birinde üretimi yaklaşık yüzde 50 azalttı . Dört reaktörlü tesisin toplam kapasitesi yaklaşık 2 gigavat ve santral normalde Macaristan’daki elektrik üretiminin yüzde 40’ından fazlasını sağlıyor .

Başbakan Péter Magyar, 30-31 Temmuz’da santralin tarihinde ilk kez tamamen kapanabileceği uyarısında bulundu. Tuna’daki su seviyesi, soğutma suyunu çeken emiş ağızlarının nehre yeterince ulaşamayacağı kadar düştü . Magyar, santralin nehir seviyeleri toparlanana kadar haftalarca devre dışı kalabileceğini söyledi .

Macaristan, açığın büyümesi ihtimaline karşı büyük sanayi kuruluşlarının elektrik tüketimini azaltmasına yönelik planlar hazırlamaya başladı . Nükleer üretimdeki düşüşe hidroelektrik üretiminin azalması da eklenince, bölgedeki enerji arzı üzerindeki baskı daha da arttı .

Nehir taşımacılığı ve turizm de aksadı

Tuna’daki çekilme, Avrupa’nın en önemli ticaret rotalarından birindeki yük taşımacılığını sekteye uğrattı. Sırbistan’da bazı mavnalar sığ sularda mahsur kaldı; nehrin kimi bölümlerinde su seviyesi insanların yürüyerek karşıya geçebileceği kadar azaldı .

Kargo seferleri sınırlanırken nehir yolculukları da güzergâh değiştirmek zorunda kaldı . Romanya’da çiftçilere yönelik sulama kısıtlamaları uygulanması, düşüşün tarım üzerindeki etkisini de artırdı .

İklim değişikliği enerji altyapısındaki kırılganlığı gösteriyor

Yaşananlar tek başına bir nehir taşımacılığı sorunu değil. Orta ve Doğu Avrupa’da uzun süren sıcak hava dalgası ile aylar boyunca ortalamanın altında kalan yağışlar, Tuna’yı aynı anda birden fazla ülkede tarihi düşük seviyelere taşıdı .

Nükleer santrallerin önemli bir bölümü, reaktörleri ve türbinleri soğutmak için büyük nehirlere yakın kuruluyor. Bu tercih, kuraklık ve aşırı sıcak dönemlerinde santralleri su kaynaklarındaki değişimlere açık hâle getiriyor. Daha sık ve daha yoğun kurak dönemler öngören iklim projeksiyonları, bu kırılganlığın gelecekte büyüyebileceğine işaret ediyor.

Tuna krizinin Romanya ve Macaristan’da elektrik üretimini; Sırbistan ve Hırvatistan’da ise taşımacılık, sulama ve turizmi etkilemesi, tek bir hidrolojik şokun birbirine bağlı enerji ve ulaşım sistemlerinde nasıl zincirleme sonuçlar yaratabileceğini ortaya koydu .