Sırbistan'da Hükümet Karşıtı Protestolar: Novi Sad Faciasından Erken Seçimlere Uzanan Süreç

İşte Kasım 2024'ten Haziran 2026'ya kadar Sırbistan'daki hükümet karşıtı protesto hareketindeki kilit gelişmelerin doğrulanmış bir özeti.

Tetikleyici Olay: Novi Sad Tren İstasyonu Çatı Çökmesi

1 Kasım 2024'te, Novi Sad'daki tren istasyonunda yeni restore edilmiş beton bir çatı çöktü. Olayda 16 kişi hayatını kaybetti, bir kişi de ağır yaralandı . Felaket, amiral gemisi bir altyapı projesindeki yolsuzluk ve yetersiz denetime bağlandı ve hemen büyük bir kamu öfkesi dalgasını tetikledi .

Öğrenci Liderliğindeki Protestolar ve Ülke Çapına Yayılma

Üniversite öğrencileri 22 Kasım 2024'te fakülteleri işgal etmeye başladı . 2025'in başlarına gelindiğinde, yolsuzluk karşıtı protestolar Sırbistan genelinde 400'den fazla şehir ve kasabaya yayılarak on yılların en büyük taban hareketi haline geldi . Protestocuların talepleri, çatı çökmesiyle ilgili hesap verebilirliğin ötesine geçerek erken parlamento seçimleri, hukukun üstünlüğü, yolsuzluğun sona ermesi ve basın özgürlüğünü de kapsayacak şekilde genişledi .

Başbakan Miloš Vučević ve Novi Sad Belediye Başkanı'nın İstifası

Aylarca süren kitlesel protestoların ardından Başbakan Miloš Vučević, "daha fazla komplikasyonu önlemek" ve "toplumdaki gerilimleri tırmandırmaktan kaçınmak" istediğini belirterek 28 Ocak 2025'te istifa etti . Novi Sad Belediye Başkanı Milan Đurić de aynı gün istifa etti . Vučić'in bu hamleleri geniş çapta huzursuzluğu yatıştırma girişimi olarak görülse de protestolar devam etti .

2025 Boyunca Tırmanış: Büyük Mitingler ve Polis Çatışmaları

• Haziran 2025: Belgrad'da yaklaşık 140.000 protestocu toplandı; polis, erken seçim ve Vučić yönetiminin sona ermesi çağrısı yapan göstericilerle çatıştı .
• Yaz 2025: Protestolar daha da yoğunlaştı, şiddet olayları ve erken seçim talepleri eşlik etti .
• 1 Kasım 2025: Çökmenin birinci yıl dönümünde on binlerce kişi Novi Sad'da toplandı .

2026 İlkbaharı: Mayıs Belgrad Mitingi ve Şiddetli Çatışmalar

23 Mayıs 2026'da, ağırlıklı olarak üniversite öğrencilerinden oluşan on binlerce hükümet karşıtı protestocu, erken seçim talebiyle Belgrad'ın merkezinde toplandı . Polis biber gazı ve sersemletici bombalar kullandı; cumhurbaşkanlığı binası ve belediye binası yakınlarında göstericilerle çevik kuvvet polisi arasında şiddetli çatışmalar yaşandı . Devlet demiryolu şirketi, protesto öncesinde Belgrad'a giden ve Belgrad'dan gelen tüm tren seferlerini durdurdu .

Vučić'in Erken Parlamento Seçimlerini Duyurması

Sürekli baskı altında kalan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić, 2026 sonbaharında (Eylül sonu ile Kasım ortası arası) erken parlamento seçimleri yapılacağını duyurdu; ancak bu duyuru sonrasında bile protestolar devam etti .

Avrupa Konseyi ve Sivil Alan Konusunda Uluslararası Endişe

Uluslararası kuruluşlar Sırbistan'daki kötüleşen durumla ilgili defalarca alarm verdi:

• Mart-Nisan 2026'da Avrupa Konseyi'nin ortak kuruluşları, Sırbistan'da gazetecilere yönelik "rekor seviyelerde" fiziksel şiddet, çevrimiçi karalama kampanyaları ve ölüm tehditlerine atıfta bulunarak bir "şiddet sarmalı" uyarısında bulundu .
• Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Mayıs 2026'da Sırbistan'ı ziyaret etti ve özellikle ifade özgürlüğü, basın özgürlüğü, barışçıl toplanma özgürlüğü ve sivil alanın korunması konularında "kötüleşen bir insan hakları durumu" gözlemledi .
• Avrupa Komisyonu'nun Kasım 2025 genişleme raporu, "göstericilere karşı aşırı güç kullanımı" raporlarına ve hukukun üstünlüğünü savunan sivil toplum kuruluşlarının artan baskıyla karşı karşıya olduğuna dikkat çekti .
• Eylül 2025'te Avrupa Parlamentosu, Sırp makamlarını polis eyleminin orantılı olmasını ve barışçıl toplanma özgürlüğü ile basın özgürlüğü dahil temel haklara saygı göstermesini sağlamaya çağırdı .

Önemli çıkarım: Ölümcül bir altyapı felaketine karşı yerel bir kamu öfkesi olarak başlayan hareket, 18 aylık bir sürede ülke çapında bir protesto hareketine dönüşerek Cumhurbaşkanı Vučić'in 13 yıllık iktidarına meydan okudu, başbakan ve Novi Sad belediye başkanının istifasını sağladı ve 2026 sonbaharında erken parlamento seçimleri taahhüdünü zorunlu kıldı. Bu süreçte Avrupa Konseyi ve AB kurumları, gazetecilere yönelik artan şiddet, polis şiddeti ve sivil alanın daralması konusunda sert eleştiriler yöneltti.