Matta İncili Gerçekten İbranice mi Yazıldı? Papias ve İreneus'un İfadeleri Ne Kadar Güvenilir?

Kısa Cevap: Metin, gerçek erken dönem kilise geleneklerini içeriyor ancak bunlardan çok daha kesin sonuçlar çıkarıyor. Muhafazakâr-apolojetik bir yeniden kurgu olarak anlaşılabilir; ancak araştırmanın mevcut durumunu tek taraflı yansıtıyor ve Markos önceliği gibi alternatif modelleri neredeyse hiç dikkate almıyor .

Doğru veya İyi Belgelenmiş Olan Kısımlar

• Kilise Babalarının Konsensüsü: Erken dönem kilisesi, Matta İncili'nin ilk yazılan İncil olduğu ve Yuhanna İncili'nin son yazılan İncil olduğu konusunda oybirliğiyle hemfikirdi .
• Papias ve İreneus'un Tanıklığı: Papias (Hierapolis piskoposu, MS 60-130) ve İreneus (Lyon piskoposu, MS 130 sonrası) geleneksel olarak Matta İncili'nin yazarlığını havari Matta/Levi'ye atfeder .
• Yazıtların Gücü: Matta'ya ait bilinen tüm el yazmaları, İncil'i Matta'ya atfeden bir başlık taşır. Bu durum geleneği güçlendirir ancak kesin olarak kanıtlamaz .

Metnin Çok Güçlü İfade Ettiği Kısımlar

• İbranice Orijinal Varsayımı: Papias'ın ifadesinden, bugünkü kanonik Matta İncili'nin aslen İbranice bir İncil olduğu ve daha sonra Yunancaya çevrildiği sonucu zorunlu olarak çıkmaz. Sağlanan kaynaklar, esas olarak sonraki dönemdeki geleneksel yazarlık atfını kanıtlıyor, bu yeniden kurgu zincirinin tamamını değil .
• Anonimlik Sorunu: Metin, Matta İncili'nin kendisinin anonim olduğu gerçeğini yeterince vurgulamıyor. İncil'in kendi içinde yazarını belirten bir ifade yoktur .
• "Matta'dan Başkası Olamaz" İfadesi: Bu iddia, kanıtların taşıyabileceğinden daha güçlüdür. Gelenek eski ve güçlüdür, ancak İncil'in doğrudan bir otorite iddiası değildir .
• Tarihleme İddiaları: İbranice versiyonun MS 40'lı yıllara, Yunanca versiyonun ise en geç MS 50'li yılların başına tarihlenmesi, burada sağlanan kanıtlarla desteklenmemektedir .

En Büyük Tartışma: Matta Önceliği mi, Markos Önceliği mi?

• Matta Önceliği: Erken dönem kilise geleneği, Matta İncili'nin ilk yazıldığı ve Markos ile Luka'nın onu kaynak olarak kullandığı yönündedir .
• Markos Önceliği: Modern akademik dünyada yaygın olarak kabul edilen görüşe göre, Markos İncili ilk yazılan sinoptik İncil'dir ve Matta ile Luka, Markos'u kaynak olarak kullanmıştır .
• Güncel Durum: Augustinusçu görüş (Matta önceliği) az sayıda taraftar bulurken, Griesbach hipotezi (Matta önceliğinin farklı bir versiyonu) önemli sayıda destekçi kazanmıştır . Kanıtlar "Matta ilk yazıldı" kadar basit değildir; ilk kilise geleneği Matta önceliğine yatkınken, modern tartışmada Markos önceliği rakip bir model olarak durmaktadır .

Metnin Temel Sorunu

Metin üç düzeyi birbirine karıştırmaktadır:

• Erken dönem kilise geleneği,
• Olası muhafazakâr bir yeniden kurgu,
• Kesin tarihsel gerçek.

Özellikle Matta konusunda, metin eski bir gelenekten neredeyse kesin bir tarihsel zincir çıkarmaktadır:

1. Matta İbranice yazdı.
2. İlk o yazdı.
3. Daha sonra kendisi Yunancaya çevirdi.
4. Luka ve Markos onun Yunanca versiyonunu kullandı.
5. Markos, Luka'dan sonra yazdı.

Bu zincir imkânsız olmasa da, belirtilen kanıtlarla kanıtlanmış değildir .

Adil Bir Genel Değerlendirme

Metin tamamen anlamsız değildir; gerçek erken dönem kilise tanıklıklarını ele almaktadır . Ancak, İncillerin kendilerinin anonim olduğu, Matta geleneğinin güçlü olmakla birlikte bir kanıt olmadığı ve sinoptik problem için Markos önceliği gibi rakip bir modelin var olduğu gerçeklerini gizlemekte veya hafife almaktadır .

Dengeli bir ifade şöyle olabilirdi:

Erken dönem kilisesi, Matta'ya önemli bir rol atfetmiş ve ilk İncil'i havari Matta ile ilişkilendirmiştir . Ancak bundan, Yunanca Matta İncili'nin İbranice bir orijinalin çevirisi olduğu veya Markos ile Luka'nın onu kullandığı sonucu kesin olarak çıkmaz . Bu görüş, muhafazakâr bir yeniden kurgudur; mevcut araştırmanın basitçe kabul edilmiş durumu değildir .