İran Devrim Muhafızları misilleme sözü verdi, Hamas anlaşmasına karşı çıktı

DMO’nun mesajı: Misilleme hâlâ “kaçınılmaz”

Açıklama, Hamas Siyasi Büro Başkanı İsmail Heniyye’nin Tahran’da öldürülmesinin ikinci yıl dönümü vesilesiyle yayımlandı. Heniyye, 31 Temmuz 2024’te İran cumhurbaşkanının göreve başlama törenine katıldığı sırada kısa menzilli bir mermiyle öldürülmüştü. İran, saldırıdan İsrail’i sorumlu tutmuş ve o tarihten bu yana misilleme sözü vermişti .

DMO, Heniyye’nin yanı sıra 2026’da öldürülen İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney için de intikamın “kaçınılmaz” olduğunu bildirdi. Kurum, söz konusu suikastların tarihsel hafızadan silinmeyeceğini ve verilecek karşılığın “sert ve ezici” olacağını belirtti .

Açıklamanın en dikkat çeken bölümlerinden biri ise Hamas’ın silahsızlandırılmasına yönelik girişime ilişkin ifadelerdi. DMO, “Hamas’ı silahsızlandırma komplosunun hiçbir yere varmayacağını ve şimdiden başarısız olduğunu” savundu; planı doğrudan “başarısızlığa mahkûm” ilan etti .

Bu söylem, Hamaney’in cenaze törenleri sırasında temmuz ayı başında yayımlanan uyarılarla da örtüşüyor. DMO o dönemde, düşman cephesinin herhangi bir “hesaplı yanlış adımına” daha önce görülmemiş ölçüde kararlı ve ezici bir karşılık verileceğini söylemiş, güçlerinin tam savaş hazırlığı içinde olduğunu açıklamıştı .

Hamas aynı plana neden destek verdi?

Hamas, İran’ın sert tutumundan farklı olarak, Donald Trump’ın kurduğu Barış Kurulu’nun Gazze’ye ilişkin aşamalı çerçevesini kabul ettiğini açıkladı. Planın ana unsurları arasında Hamas ve diğer silahlı grupların kademeli biçimde silahsızlandırılması, silahların teslim edilmesi ve Gazze’deki tünel ağının imha edilmesi bulunuyor .

Çerçeve ayrıca Gazze’nin sivil yönetiminin yeni bir Filistin otoritesine devredilmesini, İsrail güçlerinin belirlenen bir takvim doğrultusunda bölgeden çekilmesini ve güvenliğin uluslararası bir istikrar gücü ile yeni bir Filistin polis yapısına bırakılmasını öngörüyor .

Ancak anlaşmanın yürürlüğe girmesi kesinleşmiş değil. İsrail, öneriyi henüz resmen kabul etmiş değil; Hamas da kendi yükümlülüklerini yerine getirmeden önce İsrail’in çekilme ve diğer taahhütlerini uygulaması gerektiğini belirtiyor . Bu nedenle duyurulan çerçeve, tamamlanmış bir barış anlaşmasından çok, aşamalı ve karşılıklı koşullara bağlı bir yol haritası niteliğinde.

Hamas’ın bu tutumu, grubun daha önceki pozisyonundan belirgin biçimde farklı. Örgüt, Mart 2026’da silahsızlanma önerilerini reddetmişti . Ancak temmuz sonuna gelindiğinde üst düzey bir Hamas temsilcisi BBC’ye, grubun Barış Kurulu’nun girişimine onay verdiğini söyledi .

İran Hamas’ı durdurmaya çalıştı, ancak başarılı olamadı

Çeşitli haberlerde, İran’ın anlaşmayı engellemek için perde arkasında girişimlerde bulunduğu aktarıldı. DMO yetkililerinin, Hamaney’in cenaze törenleriyle bağlantılı olarak Tahran’a giden Hamas heyetinin üyelerine silahsızlanma çerçevesini reddetmeleri yönünde baskı yaptığı bildirildi .

Üst düzey bir ABD’li yetkili de İran’ın Hamas’ı Barış Kurulu’nun önerisini kabul etmemeye ikna etmeye çalıştığını, ancak başarısız olduğunu söyledi . Aynı yetkili, İran’ın Hamas’ı bir süredir desteklemeyi sürdüremediğini ve grubun kendi çıkarları ile hayatta kalma kaygılarını öncelediğini savundu .

Reuters, Axios ve diğer haber kuruluşlarının aktardığı bilgiler de Tahran’ın lobi faaliyetlerinin sonuç vermediğine işaret ediyor . DMO’nun 2 Ağustos’taki açıklaması, Hamas’ın kararını değiştirememiş olmasını örtülü biçimde kabul ederken, anlaşmayı “stratejik yenilgiye uğramış” bir girişim olarak çerçeveledi .

Tahran ile Hamas arasındaki ayrışma neden önemli?

İran DMO’su, ABD ve İsrail’le herhangi bir uzlaşmaya karşı çıkan, misillemeyi vazgeçilmez gören ve Hamas’ın silahlı kapasitesini korumasını isteyen bir çizgide duruyor . Hamas ise silahsızlanma, yönetimin devri ve uluslararası güvenlik gücü karşılığında İsrail’in çekilmesini ve Gazze’nin yeniden inşasını hedefleyen diplomatik bir çıkış yolu seçmiş görünüyor .

İki taraf arasındaki stratejik gerilim yeni değil. Ancak mevcut ayrışma önceki anlaşmazlıklardan daha kapsamlı. Hamas, Tahran’ın itirazlarına rağmen kendi geleceği için daha uygulanabilir gördüğü seçeneği tercih etti. ABD’li yetkililerin aktardığı değerlendirmeye göre, Hamas liderleri kendi çıkarları ve Gazze’deki siviller için neyin daha iyi olduğuna karar vermeleri gerektiğini düşünüyor .

Bu durum, İran’ın bölgesel müttefikleri üzerindeki etkisinin sınırlarını da ortaya koyuyor. Tahran askeri caydırıcılık ve “direniş” söylemini öne çıkarırken, Hamas savaşın ve ağır yıkımın ardından siyasi varlığını koruyabilmek için müzakere edilmiş bir geçiş seçeneğine yöneliyor.

Daha geniş tablo: Suikastlar, liderlik krizi ve kırılgan ateşkes

Ayrışma, İran ve Gazze’deki çatışmaların aynı anda büyük bir belirsizlik içinde bulunduğu dönemde yaşanıyor. Heniyye’nin 2024’te Tahran’da öldürülmesi, İran’ın İsrail’e yönelik misilleme tehditlerinin temelini oluşturdu . Hamaney’in 2026’da öldürülmesi ise İran’da liderlik krizine ve ABD’yle savaşa yol açtı; çatışmaların ardından nisan ayında huzursuz bir ateşkes dönemine girildi .

DMO, Hamaney’in cenaze sürecinde ve sonrasındaki açıklamalarında sertlik yanlısı konumunu yeniden vurguladı . Bu sırada Gazze’de hava saldırılarının sürdüğüne ilişkin haberler, herhangi bir ateşkes veya siyasi anlaşmanın ne kadar kırılgan olduğunu gösteriyor. Planın uygulanabilmesi için hem İsrail’in resmî onayı hem de tarafların karşılıklı yükümlülükleri yerine getirmesi gerekiyor .

DMO ile Hamas’ın tutumu arasındaki temel farklar

Sonuç olarak, İran DMO’sunun açıklaması yalnızca yeni bir misilleme tehdidi değil; aynı zamanda Hamas’ın siyasi yöneliminden duyulan rahatsızlığın da açık bir ifadesi. Hamas silah bırakma ve yönetimi devretme karşılığında Gazze’den İsrail güçlerinin çekilmesini hedeflerken, Tahran askeri mücadele ve intikam gündemini sürdürüyor. Bu karşıtlık, İran-Hamas ilişkilerindeki en görünür ve en ciddi kırılmalardan birine işaret ediyor .