Çin’in Haziran 2026’da Tayvan’ın Doğusunda Yaptığı Deniz Araştırması: Gemi, Amaç ve Japonya-Filipinler Sınır Anlaşmazlığı

Haziran 2026'da Çin, Tayvan'ın doğusundaki sularda bir deniz çevre araştırması gerçekleştirdi ve bu amaçla Doğal Kaynaklar Bakanlığı tarafından işletilen bir araştırma gemisini görevlendirdi. Bu operasyon, Pekin'in 28 Mayıs'ta Japonya-Filipinler deniz sınırı belirleme görüşmelerinin duyurulmasının ardından yargı yetkisi iddialarını pekiştirmek için başlattığı koordineli eylem serisinin en sonuncusuydu.

Araştırma: Gemi, Tarihler ve Açıklanan Amaç

Araştırma 16-18 Haziran 2026 tarihleri arasında gerçekleştirildi ve derin deniz jeolojik araştırma gemisi olan Xiangyanghong 22 (Çince adıyla Haiyang Dizhi Liu Hao, yani "Deniz Jeolojisi No. 6") tarafından yürütüldü.

Gemi, Çin Halk Cumhuriyeti Doğal Kaynaklar Bakanlığı Doğu Çin Denizi Bürosu tarafından görevlendirildi. Çinli yetkililer, araştırmanın amacını "bölgenin ekolojik koşulları hakkında bilimsel veri toplamak ve deniz koruma çalışmalarını desteklemek" olarak açıkladı. Bilim insanları, deniz çevresel DNA örnekleri topladı ve deniz kuşları ile deniz memelileri gözlemleri yaptı.

Daha Geniş Bağlam: Japonya-Filipinler Görüşmelerine Üç Aşamalı Yanıt

Çevre araştırması tek başına gerçekleşmedi. Bu, Japonya ve Filipinler'in 28 Mayıs'ta Tayvan'ın doğusundaki alanlarda münhasır ekonomik bölgelerini (MEB) ve kıta sahanlıklarını belirlemek için resmi görüşmelere başlayacaklarını duyurmasıyla tetiklenen, Pekin'in kalibre edilmiş bir tırmanışının üçüncü aşamasıydı.

Çin, görüşmeleri "yasadışı ve hükümsüz" olarak kınadı ve suların kendi deniz hakları kapsamına girdiğini, Japonya ve Filipinler'in ise bunları başlatırken "Çin'i atladığını" savundu. Çin'in yanıtı üç farklı aşamada ortaya çıktı:

Aşama 1 — 1 Haziran: Çin Sahil Güvenlik (CCG) Daishan gemi grubu, aynı sularda bir kolluk devriyesi gerçekleştirdi ve bunu Japonya-Filipinler görüşmelerine "gerekli bir yanıt" olarak nitelendirdi.

Aşama 2 — 6-10 Haziran: Ulaştırma Bakanlığı, "özel deniz trafik kolluk ve hidrografik araştırma operasyonu" düzenledi. Çok kurumlu bu çaba kapsamında 198 gemi denetlendi ve deniz tabanı haritalaması yapıldı. Dikkat çekici bir şekilde, Çin gemileri geçen üç ticari gemiye (Singapur, Liberya ve Benin bayraklı) kalkış limanlarını, varış noktalarını ve mürettebat sayılarını sorgulamak için telsizle anons yaptı; bu bildirilen ilk vakaydı. Tayvan sahil güvenliği, operasyonu uluslararası hukukun ihlali olarak nitelendirerek karşılık olarak gemiler gönderdi.

Aşama 3 — 16-18 Haziran: Doğal Kaynaklar Bakanlığı'na ait Deniz Jeolojisi No. 6 gemisi çevre araştırmasını gerçekleştirdi. South China Morning Post, bu araştırmanın "Japon-Filipin deniz sınırı görüşmelerinin ardından Pekin'in bölgedeki yargı yetkisi iddialarını pekiştirme çabasının en son işareti" olduğunu açıkça belirtti.

Stratejik Çıkarımlar

Pekin'in eylemleri, Tayvan'ın doğusundaki sularda fiziksel varlık ve idari kontrol tesis etmek için koordineli bir kampanyayı temsil ediyor. Çin, sahil güvenlik devriyeleri, kolluk operasyonları, hidrografik araştırmalar ve araştırma gemileri konuşlandırarak, iddialarını dışlayacak herhangi bir Japonya-Filipinler sınır anlaşmasını önleyici bir şekilde sorguluyor. Bloomberg, genel kampanyanın "iddialarını dayatma" amacı taşıdığını bildirdi.

Japonya-Filipinler görüşmeleri, iki ülkenin bitişik bir deniz sınırını paylaşmaması nedeniyle alışılmadık bir durum. Ancak her ikisi de, yasal kıta sahanlıklarını 200 deniz milinin ötesine genişletmeye çalışırken, deniz tabanı iddiaları örtüşebilir; Tokyo'nun iddiası Okinotori Adası'na dayanıyor. Çin, görüşmeleri kategorik olarak reddetti. Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Lin Jian, 9 Haziran'da Japonya ve Filipinler'in "Çin'i atlayarak sözde deniz sınırı belirleme görüşmeleri başlattığını, bunun Çin'in deniz hak ve çıkarlarını ağır şekilde ihlal ettiğini" belirtti.

Kısacası, 16-18 Haziran tarihlerindeki çevre araştırması yalnızca bilimsel bir görev değildi. Pekin'in, Batı Pasifik'te yeni bir sıcak nokta haline gelen bir bölgede yargı yetkisi tesis etmek için uyguladığı kasıtlı bir stratejinin ayrılmaz bir parçasıydı.