Okul Öncesi Çocuklarda Kutu Oyunlarının Davranışsal Etkileri: İşbirlikçi mi Rekabetçi mi?

“Oyun çocuğun işidir” deriz ama acaba hangi tür oyun, hangi davranışı besliyor? İsveç'teki bir ekip, tam da bu sorunun peşine düştü. Malin Eriksson, Ben Kenward, Leo Poom ve Gunilla Stenberg'in yürüttüğü, 'Scandinavian Journal of Psychology'de yayımlanan araştırma, 4-6 yaş arası 65 çocuğu mercek altına aldı .

Amaç, günümüzde birçok ailenin evinde yer alan, çocukların sıklıkla oynadığı işbirlikçi (ortak bir hedefe yönelik) ve rekabetçi (kazanan ve kaybedenin olduğu) masa oyunlarının, çocukların sonraki sosyal davranışlarını nasıl etkilediğini görmekti. Araştırmacılar, altı hafta boyunca çocukları dörderli gruplar halinde bu oyunları oynattı ve her oyun seansının hemen ardından, paylaşma ve iş birliği yapma gibi davranışlarını gözlemledi .

Çalışmanın en çarpıcı bulgusu, beklenenin aksine, oyun türünün (işbirlikçi veya rekabetçi) çocukların genel işbirlikçi, yardımsever ya da antisosyal davranışları üzerinde anlamlı bir fark yaratmamasıydı . Her iki oyun türü de benzer düzeyde iş birliği ve olumlu sosyal davranışa yol açtı. Bu, akıllara şu soruyu getiriyor: Masa oyunlarının asıl gücü, belki de yapısından çok, sağladığı sosyal pratik ortamında saklı. Tıpkı hayatın kendisi gibi; kimi zaman birlikte çalışmayı, kimi zaman kurallara uymayı ve her zaman sıra beklemeyi ve akranların hamlelerine yanıt vermeyi öğretiyor. Bu da, oyun ne kadar basit görünürse görünsün, aslında çocuklara 'gerçek dünya'nın bir provasını yapma fırsatı sunduğunu gösteriyor.

Ancak ilginç bir dip not var: Analizler, rekabetçi oyunların, çocuklarda daha sonraki oyun veya görevlerde rekabetçi davranışları tetikleme olasılığının biraz daha yüksek olduğuna işaret etti. Fakat araştırmacılar, bu ölçümün güvenilirliği konusunda temkinli; yani bu bulguya ihtiyatla yaklaşmak gerekiyor . Yine de bu, ebeveynler ve eğitimciler için önemli bir düşünce kapısı aralıyor: Çocuklar, oyunun 'ruhunu' oyun bittikten sonra da yanlarında taşıyor olabilirler.

Peki, bu bilgiler ışığında evde veya okulda ne yapmalı? Araştırma, tek bir oyun türünü yüceltmek yerine, çeşitliliğin önemini vurguluyor. Bir gün hep birlikte bir ejderhayı yenmek, başka bir gün dostça bir yarışa girmek... Her iki deneyim de çocuğun sosyal-duygusal alet çantasına farklı bir alet ekler. Önemli olan, oyun sırasında ve sonrasında yetişkinin rehberliğiyle duyguları (kazanma sevinci, kaybetme hayal kırıklığı, birlikte başarma gururu) konuşabilmek ve anlamlandırabilmek.

Bu araştırmayı daha derinlemesine okumak veya çalışmalarınızda kullanmak isterseniz, APA 7 formatındaki tam künyesi şu şekilde:

Eriksson, M., Kenward, B., Poom, L., & Stenberg, G. (2021). The behavioral effects of cooperative and competitive board games in preschoolers. Scandinavian Journal of Psychology, 62(3), 355–364. https://doi.org/10.1111/sjop.12708