ABD-İran Barış Anlaşması Afrika ve Asya'da Akaryakıt Fiyatlarını Nasıl Düşürdü?

ABD ile İran arasındaki barış anlaşması, Brent petrolün varil fiyatının Mayıs 2025 sonunda yaklaşık 92 dolardan 19 Haziran 2025 itibarıyla yaklaşık 79,56 dolara gerilemesine yol açtı. Bir aydan kısa sürede yaşanan bu yaklaşık %13'lük düşüş, Afrika ve Asya'da petrole bağımlı ekonomilerdeki yerel akaryakıt fiyatlarına dalga dalga yansıyor. İşte üç büyük pazarın bu süreçten nasıl etkilendiği ve rahatlamanın hâlâ nerede eksik kaldığı.

Nijerya: Dangote Rafinerisi Art Arda İndirimlere Gidiyor

Nijerya Petrol Ürünleri Perakende Satış Noktaları Sahipleri Derneği (PETROAN), düşen küresel ham petrol maliyetleriyle uyumlu fiyat indirimleri talep ediyordu. Bu talebe en hızlı yanıt, gantry (rafineri çıkış) fiyatını birden çok kez düşüren Dangote Rafinerisi'nden geldi.

Dangote, 30 Haziran 2025'te gantry fiyatını litrede 880 nairadan 840 nairaya indirdi . Temmuz 2025 başında ise fiyatı 820 nairaya çekti . Bu hamleler izole değildi; yıl boyunca süren bir düşüş trendinin parçasıydı. 12 Aralık 2025 itibarıyla rafinerinin gantry fiyatı litrede 699 nairaya kadar geriledi. Bu, Aralık 2024'teki 899,50 naira seviyesine kıyasla kümülatif 200,50 nairalık bir düşüş anlamına geliyordu .

Depo fiyatları da gantry indirimlerini takip etti ve Mayıs 2025'te Lagos'ta pompa fiyatlarının 875-905 naira aralığında olması bekleniyordu . Nijerya Ulusal Petrol Şirketi (NNPC) de Temmuz 2025 başında Abuja'daki benzin fiyatını 945 nairadan 910 nairaya düşürdü .

Ancak bu indirimler kayda değer olsa da, fiyatları 2023 ortasında akaryakıt sübvansiyonunun kaldırılmasından önceki seviyelere yaklaştıramadı. Sübvansiyonun kaldırılması fiyat tabanını yapısal olarak yükseltti ve yetkililer, 699 naira seviyesinin bile tarihsel normlara göre hâlâ yüksek olduğunu belirtiyor .

Filipinler: Enerji Bakanlığı İndirimi Doğrudan ABD-İran Yumuşamasına Bağlıyor

Filipinler'de Enerji Bakanlığı (DOE), rahatlamanın nedeni konusunda alışılmadık derecede açık konuştu. 19 Haziran 2026 tarihli bir raporda DOE, "Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki ilişkilerin istikrara kavuşması, akaryakıt fiyatlarında potansiyel bir geri çekilmenin güçlü bir göstergesidir" ifadesini kullandı .

23 Haziran 2026'da beklenen geri çekilmeye ilişkin sektör tahminleri, motorin fiyatlarında litre başına 7,50 ila 9,50 Filipin pesosu, benzinde ise 3 ila 5 Filipin pesosu düşüş öngörüyor. Bu düşüşler, daha düşük küresel petrol fiyatları ve güçlenen pesodan kaynaklanıyor . Bu oran, 2025 ortasındaki litre başına 1-2 Filipin pesosu aralığındaki önceki indirimlerden çok daha büyük bir indirime işaret ediyor .

2025 Haziran ayındaki daha erken bir indirim dalgası da rahatlama sağlamıştı: 1 Temmuz 2025'ten itibaren benzin litresi 1,40 Filipin pesosu, motorin litresi 1,80 Filipin pesosu ve gazyağı litresi 2,20 Filipin pesosu düştü .

Ancak DOE, Haziran 2026'daki bu geri çekilmenin, Singapur Ortalaması (MOPS) ve döviz kurlarındaki fiili hareketlere bağlı olduğu ve fiyatların 2022 öncesi seviyelere göre hâlâ yüksek olduğu uyarısında bulundu .

Kenya: En Büyük İndirim Motorinde

Kenya Enerji ve Petrol Düzenleme Kurumu (EPRA), 15 Haziran - 14 Temmuz 2025 dönemi için aylık fiyat değerlendirmesini yayımladı ve motorin fiyatını litre başına 10,06 Kenya şilini düşürdü. Beklenen 10 şilinlik rakama oldukça yakın olan bu indirimle birlikte Nairobi'de motorinin pompa fiyatı yaklaşık litre başına 162,91 Kenya şilinine geriledi .

Ancak tablo karışıktı. Aynı değerlendirme döneminde süper benzinin fiyatı litre başına yaklaşık 2,69 Kenya şilini artarken, gazyağı fiyatı 2,06 Kenya şilini düştü . Motorindeki indirim, düşen küresel ham petrol ithalat maliyetlerini yansıtan ana fayda oldu, ancak EPRA, istikrar fonu ve önceki dönemlerden kalan açıklar nedeniyle bu maliyet düşüşünün tam olarak yansımadığını belirtti .

Bu durum 2026'da da devam etti. EPRA'nın Mayıs 2026 değerlendirmesinde motorin fiyatı yine 10,06 Kenya şilini düşürülürken, gazyağı fiyatı 38,60 Kenya şilini arttı . Bu durum, tüm akaryakıt türlerinin ham petrol fiyatlarındaki düşüşten eşit şekilde yararlanmadığını hatırlatıyor.

Ortak Tema: Fiyatlar Hâlâ Kriz Öncesi Seviyelerin Üzerinde

Her üç ülkede de yetkililer ve sektör kaynakları, ABD-İran barış anlaşmasının anlamlı bir rahatlama sağlamış olsa da, yerel pompa fiyatlarının 2022-2023 enerji krizinden önceki seviyelerin oldukça üzerinde olduğunu vurguluyor. Nijerya'da 2023 ortasında sübvansiyonun kaldırılması fiyat tabanını yapısal olarak yükseltti . Filipinler'de DOE, peso-dolar kurunun ve devam eden tedarik zinciri maliyetlerinin, küresel ham petrol düşüşünün tüketiciye ne kadar yansıyacağını sınırladığı uyarısını yapıyor . Kenya'da EPRA'nın aylık değerlendirmeleri, motorin indirimlerine rağmen süper benzinin bazı dönemlerde arttığını ve fiyatların kriz öncesi 130-140 Kenya şilini aralığından hâlâ çok uzakta olduğunu gösteriyor .

Küresel ham petrolden yerel pompaya geçiş asla bire bir olmuyor. Vergiler, döviz dalgalanmaları ve yerel fiyatlandırma mekanizmalarının tümü rol oynuyor. Ancak şimdilik ABD-İran anlaşması, barış masasından aracınızın deposuna giden yolun hâlâ inişli çıkışlı olduğunu hatırlatsa da, net bir aşağı yönlü baskı sağlamış durumda.