ABD-İran Geçici Mutabakatı: Neler Kesinleşti, Neler Hâlâ Çözülebilir?

İsviçre'deki resmi tören

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, 19 Haziran 2026 Cuma günü, Luzern Gölü'ne bakan Bürgenstock tesisinde yüz yüze bir imza töreni planlandığını resmen doğruladı . İsviçre'nin merkezinde yer alan bu mekan, kısmen "erişimi zor ve dolayısıyla güvenliğinin kolayca sağlanabilir" olması nedeniyle seçildi . Üst düzey Amerikalı ve İranlı temsilcilerin katılması bekleniyor . Arabulucu olarak görev yapan Pakistan ve Katar da mekanın önerilmesinde rol oynadı .

Geçici anlaşmanın teyit edilen hükümleri

CNN, ABC News ve diğer haber ajanslarının haberlerine dayanarak, mutabakat muhtırasının teyit edilen bileşenleri şunlardır:

• Askeri operasyonların derhal durdurulması, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmayı sona erdiriyor .
• Hürmüz Boğazı'nın deniz trafiğine yeniden açılması, ancak yetkililer normal sevkiyat seviyelerinin hemen beklenmemesi konusunda uyardı .
• İran limanları üzerindeki ABD deniz ablukasının kaldırılması .
• İran'ın nükleer programına odaklanan teknik müzakereler için 60 günlük bir süre .
• ABD'nin İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunun imha edilmesi veya çıkarılması yönündeki talebi; İran ise nükleer programının barışçıl olduğunu savunuyor .
• Çerçevenin bir parçası olarak tanımlanan ve İran'ın dondurulmuş varlıkları ile yeniden inşa tazminatına ilişkin hükümler; ancak ayrıntılar henüz açıklanmadı .

Çözüme kavuşmamış konular

50.000 ABD askerinin durumu

Hiçbir resmi açıklama, konuşlandırılmış yaklaşık 50.000 ABD askerinin geri çekilip çekilmeyeceğini, yerinde kalıp kalmayacağını veya 60 günlük müzakereler sırasında bir koz olarak mı kullanılacağını netleştirmedi. Haberler, bu alanı kasıtlı olarak muğlak bırakılan bir konu olarak tanımlıyor .

Nükleer zenginleştirme anlaşmazlığı

Temel bir gerilim çözülmüş değil: ABD, İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunun imha edilmesi veya çıkarılması konusunda ısrar ederken, İran herhangi bir silah hedefi olduğunu reddediyor. Bu anlaşmazlığın 60 günlük teknik görüşmelere hâkim olması bekleniyor, ancak mutabakat muhtırasının kendisi bunu çözüme kavuşturmuyor .

BM'nin otomatik yaptırım geri yükleme mekanizması (snapback)

Eylül 2025'te BM tarafından yeniden yürürlüğe konulan yaptırımlar, canlı bir hukuki anlaşmazlık olmaya devam ediyor. Rusya ve Çin, bu yaptırımların yeniden uygulanmasına itiraz etti ve mutabakat muhtırası, yaptırım rejiminin hukuki statüsüne değinmiyor. Bu konunun, yaklaşan görüşmelerde gündeme gelmesi bekleniyor .

Arabuluculuk rolleri

Pakistan ve Katar merkezi arabuluculuk rolleri oynadı. Haberler, Pakistan Başbakanı Shehbaz Sharif'in Cenevre ve Bürgenstock görüşmeleri için seyahat etmeyi planladığını ve Katar diplomatik kanallarına özellikle atıfta bulunulduğunu gösteriyor .

Anlaşmanın bozulma riski

Birden fazla basın kuruluşu, mutabakat muhtırasının bir antlaşma değil, bağlayıcı olmayan siyasi bir belge olduğunu vurguluyor. Başkan Yardımcısı Vance, anlaşmanın "kilit unsurları konusunda muğlak kaldığını" söyledi . Kamuya açık bir metnin bulunmaması, çözülmemiş nükleer ve yaptırım sorunlarıyla birleştiğinde, anlaşmanın Cuma günkü törenden önce veya kısa bir süre sonra çökebileceğine dair önemli bir risk yaratıyor .