Guterres’in Kıbrıs ziyareti, müzakereleri yeniden başlatabilecek mi?

Guterres, 27 Temmuz Pazartesi akşamı, aralarında genel sekreter yardımcıları Rosemary DiCarlo ve Jean-Pierre Lacroix’nın da bulunduğu üst düzey bir BM heyetiyle adaya geldi . BM’nin “İyi Hizmetler” yetkisi çerçevesindeki ziyaretin resmî amacı, “barış sürecini ilerletmek ve adada istikrarı desteklemek” olarak açıklandı .

Programda Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides ve Kıbrıs Türk toplumunun lideri Tufan Erhürman’la görüşmeler, ortak toplantılar ve özel bir akşam yemeği yer aldı . Guterres ayrıca Kayıp Şahıslar Komitesi’ni ziyaret etti. Ziyaretin son gününde iki lideri BM’nin Kıbrıs’taki İyi Hizmetler Misyonu’nda bir araya getirmesi ve basın toplantısı düzenlemesi planlandı .

Yeni bir barış planından çok uygulanabilir adımlar

Guterres’in adaya yeni ve kapsamlı bir çözüm planı sunmasından ziyade, siyasi çözümle somut güven artırıcı önlemleri birbirine bağlayan, uygulama odaklı bir çerçeveyi değerlendirmesi bekleniyordu . Bu çerçevede anayasal meseleler, geçiş dönemi güvenceleri ve taraflar arasında günlük hayatı kolaylaştırabilecek pratik adımların ele alınması öngörüldü.

BM çevrelerinden bir kaynak, Guterres’in Lefkoşa’daki görüşmelerden somut sonuçlar almadan süreci bir sonraki aşamaya taşımak istemediğini belirtti. Hedeflenen sonraki aşama, iki Kıbrıslı tarafın yanı sıra garantör ülkeler Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık’ın katılacağı 5+1 formatındaki gayriresmî genişletilmiş konferans . Bu formatta Birleşmiş Milletler de sürecin kolaylaştırıcısı olarak yer alıyor.

Girişim, önceki diplomatik temasların devamı niteliğinde. Christodoulides, mayıs ayında Kıbrıs sorununa ilişkin somut bir çözüm planının 2026 sonuna kadar hazırlanabileceğini söylemiş ve yaz aylarında genişletilmiş bir konferans düzenlenmesi çağrısı yapmıştı . Kıbrıs Cumhuriyeti hükümet sözcüsü Konstantinos Letymbiotis ise Guterres’in ziyaretinin “törensel olmadığını”, müzakerelerin yeniden başlaması için gerekli koşulları oluşturmayı amaçladığını vurguladı .

Kıbrıs neden hâlâ bölünmüş durumda?

Kıbrıs, 1974’te Yunanistan destekli darbenin ardından Türkiye’nin askerî müdahalesiyle bölündü. Ada bugün güneyde uluslararası alanda tanınan, Kıbrıs Rumlarının yönettiği Kıbrıs Cumhuriyeti ile kuzeyde yalnızca Türkiye tarafından tanınan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti arasında bölünmüş durumda. İki taraf arasındaki ara bölge ise BM Barış Gücü Kıbrıs’ın (UNFICYP) denetiminde.

Kapsamlı barış görüşmeleri son olarak 2017’de İsviçre’nin Crans-Montana kentindeki konferansta çöktü . Nisan 2021’de Cenevre’de düzenlenen gayriresmî toplantı da tarafların ortak bir zeminde buluşmasını sağlayamadı .

Guterres’in Kıbrıs sorunundaki kişisel temsilcisi María Ángela Holguín, 2025 ve 2026 boyunca Kıbrıs’ın yanı sıra Yunanistan, Türkiye, Birleşik Krallık ve Brüksel’de temaslar yürüttü. Bu görüşmeler, yeniden müzakere başlatmak için gerekli siyasi koşulların oluşup oluşmadığını değerlendirmeyi amaçladı . BM Güvenlik Konseyi de Ocak 2026’da çözümün iki bölgeli ve iki toplumlu federasyon temelinde olması gerektiğini yeniden teyit etti .

Guterres’in görev süresi neden kritik?

Ziyaretin önemini artıran unsurlardan biri, Guterres’in ikinci ve son görev döneminin 31 Aralık 2026’da sona erecek olması. Bu nedenle ziyaret, BM’nin en uzun süre çözülemeyen ihtilaflarından birinde görev süresi bitmeden ilerleme sağlamak için daralan bir fırsat penceresi olarak değerlendirildi .

Guterres’in Kıbrıs’a gitmesi, Ban Ki-moon’un Şubat 2010’daki Lefkoşa ziyaretinden bu yana görevdeki bir BM genel sekreterinin adaya yaptığı ilk ziyaret olması bakımından da sembolik ve siyasi açıdan dikkat çekti . Kıbrıs hükümeti temkinli biçimde iyimser olduğunu açıklarken , Erhürman ziyaretin iki tarafın “birbirini daha iyi anlamasına” yardımcı olmasını umduğunu söyledi .

Bazı değerlendirmelere göre bu ziyaret, adadaki bölünmenin daha da kalıcı hâle gelmesinden önce federal çözüm için gerçekçi kalan son fırsatlardan biri olabilir . Ancak ziyaretin tek başına bir çözüm anlaşması üretmesi beklenmiyor. Asıl ölçüt, tarafların somut güven artırıcı adımlarda uzlaşıp uzlaşamayacağı ve bunun 5+1 formatındaki yeni bir konferansa dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.