İran'da 2026 Protesto Baskısı: İdamlar, İnfazlar ve Uluslararası Tepkiler

Protesto Baskısı ve Ölü Sayısı

İran genelinde protestolar, derinleşen ekonomik krizin ortasında 28 Aralık 2025'te başladı . Dini Lider Ali Hamaney'in emriyle ve güvenlik güçlerine gerçek mermi kullanma talimatı verildiği bildirilen baskıda, Birleşik Krallık hükümetinin bir ülke bültenine göre Ocak 2026 ortasına kadar tahminen 12.000 ila 20.000 protestocu hayatını kaybetti . 800'den fazla protestocu idam cezasına çarptırıldı, ancak birçoğunun infazının ABD'nin müdahale tehditleri sonrası durdurulduğu bildiriliyor; İran'ın bu cezaları infaz edip etmeyeceği belirsizliğini koruyor .

Mart 2026'dan Bu Yana İnfaz Çılgınlığı

Birden fazla kaynak, İran'ın Mart 2026'dan bu yana protesto, yasaklı muhalif grup üyeliği veya casusluk suçlamalarıyla bağlantılı olarak en az "üç düzine" erkeği idam ettiğini doğruluyor . Önemli dönüm noktaları şunlardır:

• Nisan 2026 sonu itibarıyla, İran İnsan Hakları Örgütü altı hafta içinde 22 siyasi mahkûmun asıldığını belgeledi; bunlardan 10'u Ocak 2026 protestolarında gözaltına alınmıştı – ortalama iki günde bir infaz anlamına geliyor .
• The Guardian, 7 Mayıs 2026 itibarıyla İran'ın Mart ayından bu yana sadece iki günde altı kişi olmak üzere en az 24 kişiyi idam ettiğini bildirdi .
• Mayıs sonunda Straits Times, Mart ayından bu yana yaklaşık üç düzine erkeğin asıldığını aktardı .
• 24 Temmuz'da Al-Monitor, İran'ın "savaşın gölgesinde infazları hızlandırdığını" ve aynı dönemde altı MEK üyesinin (aralarında 34 yaşındaki bir fizik akademisyeninin de bulunduğu) asıldığını bildirdi .

"Mart ayından bu yana 23 erkek" rakamı, bu sayımların alt sınırıyla büyük ölçüde tutarlıdır; gerçek sayı Temmuz 2026 itibarıyla 30'u aşmış görünüyor.

BM Soruşturma Heyeti Uyarıları

BM İnsan Hakları Konseyi tarafından 2022'de kurulan ve Ocak 2026'da görev süresi uzatılan İran Bağımsız Uluslararası Soruşturma Heyeti (FFM), hızlandırılmış sermaye yargılamaları konusunda defalarca uyarıda bulundu:

• 4 Mart 2026: FFM, ABD, İsrail ve İran saldırıları devam ederken, gözaltındaki protestocuların "hızlandırılmış ölüm cezası yargılamaları" ile karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu .
• Şubat 2026: Uluslararası Af Örgütü, aralarında iki çocuğun da bulunduğu en az 30 kişinin risk altında olduğu "hızlandırılmış, işkenceyle lekelenmiş, son derece adaletsiz yargılamalar" bildirdi .
• 14 Temmuz 2026'da Tahran Başsavcısı Ali Salihi, protestolar ve son savaşla ilgili davaların "hassasiyet ve hızla" işleme alındığını belirterek, yargının hızlı çözüm yönündeki baskısını doğruladı .
• 23 Temmuz 2026: FFM, İran'ı İsfahan protesto davasındaki 10 erkeğin infazını derhal durdurmaya çağırdı ve en az ikisinin yakınlarının son ziyaretler için çağrıldığı uyarısında bulundu – bu, daha fazla infazın yakın olduğunun bir işareti .

Rapçi Mahnam Navab Safavi'ye İdam Cezası (Temmuz 2026)

İsfahanlı 22 yaşındaki rapçi Mahnam Navab Safavi, Temmuz 2026'da İsfahan Devrim Mahkemesi 5. Şubesi tarafından idam cezasına çarptırıldı . Hukuki savunma ağı Dadbaan'a göre, kendisine "kamu malına zarar verme, sistem aleyhine propaganda, toplanma ve gizli anlaşma ve insanları birbirini öldürmeye teşvik etme" suçlamaları yöneltildi . Raporlar, Ocak 2026'da işyerinde tutuklandığını ve İstihbarat Bakanlığı'na ait bir tesiste yaklaşık 45 gün hücre hapsinde tutulduğunu gösteriyor .

Erfan Esfandiari ve Gol-Muhammed Muhammedi'nin İnfazı (19 Temmuz 2026)

19 Temmuz 2026'da, Mizan Haber Ajansı (resmi yargı organı), İsfahan'da Aralık 2025 gösterilerinde yer alan iki protestocu Erfan Esfandiari ve Gol-Muhammed Muhammedi'nin infaz edildiğini duyurdu . "Kamu malını kundaklama, terör yaratma ve kamu düzenini ve güvenliğini bozma" suçlamalarıyla asıldılar . İran Yüksek Mahkemesi'nin dört Basij üyesinin öldürülmesiyle bağlantılı idam cezalarını onaylamasının ardından, toplamda 12 protestocunun yer aldığı daha büyük bir İsfahan davasının parçasıydılar .

Eski Boks Şampiyonu Afşin Albendi'nin Ölümü

İsfahan Hapishanesi'nde tutulan eski boks şampiyonu Afşin Albendi, kötü hapishane sağlık ve hijyen koşulları nedeniyle yeterli tıbbi bakımın reddedilmesi sonucu 18 Temmuz 2026'da (22 Temmuz'da rapor edildi) hayatını kaybetti . Hengaw İnsan Hakları Örgütü, ölümünün tıbbi ihmalden kaynaklandığını bildirdi ve insan hakları örgütleri, vakasını, gözaltındakilere uygun tıbbi bakımın verilmediği daha geniş bir modelin parçası olarak gösterdi .

Uluslararası Tepkiler

Uluslararası kuruluşlar infaz çılgınlığını kınadı:

• BM uzmanları, yalnızca 2025'in ilk dokuz ayında 1.000'den fazla infaz gerçekleştiğini belirterek "şoke edici boyuttaki" infazlar karşısında dehşete düştüklerini ifade ettiler .
• Mayıs 2026'da, 300'den fazla önde gelen uluslararası hukuk uzmanı, insan hakları savunucusu ve Nobel ödüllü, BM Genel Sekreteri'ne acil eylem çağrısında bulunan ortak bir açık mektup yayınladı .
• BM İnsan Hakları Konseyi, Ocak 2026'da Soruşturma Heyeti'nin görev süresini iki yıl uzattı ve bunu "1979 devriminden bu yana İran halkına karşı en ölümcül operasyon" olarak nitelendirdi .
• Uluslararası Af Örgütü, 2026 ortasına kadar en az 39 siyasi infaz ve yaygın keyfi tutuklamalar belgeledi .