Savaş ve Sıcak: ABD Hava Saldırıları ve Rekor Sıcak Hava Dalgası İran'ın Elektrik Şebekesini ve Ekonomisini Nasıl Çökertti?

İran, ABD hava saldırılarının elektrik üretim kapasitesinin büyük bir kısmını yok etmesi ve şiddetli bir yaz sıcak hava dalgasının aynı anda hasarlı şebekenin kaldırabileceğinin çok ötesinde bir talep yaratmasıyla iç içe geçmiş bir krizin pençesinde. Sonuç olarak ülke genelinde saatler süren günlük elektrik kesintileri yaşanıyor, para birimi dolar karşısında ~1,92 milyon riyal seviyesine kadar çakıldı, enflasyon %88'in üzerine çıktı ve sadece elektrik altyapısının onarım maliyeti 1,5 milyar doları aşarken, daha geniş enerji sektörünün yeniden inşasının 19 milyar ila 58 milyar dolar arasında olacağı tahmin ediliyor .

Elektrik Altyapısındaki Hasarın Boyutu

İran elektrik şebekesindeki hasarın büyüklüğü, çok sayıda resmi ve bağımsız kaynak tarafından ayrıntılı olarak belgelenmiştir.

Kaybedilen üretim kapasitesi: İranlı yetkililere göre, Şubat ve Nisan 2026 arasındaki ABD ve İsrail saldırıları yaklaşık 7.000 MW (İran'ın toplam şebeke kapasitesinin yaklaşık %7'si) üretim kapasitesini yok etti . Enerji Bakanı Abbas Aliabadi, Mayıs ayında bu rakamın yaklaşık 5.000 MW olduğunu ve dağıtım ağının büyük bölümlerinin de hasar gördüğünü açıkladı . Devlet elektrik şirketi Tavanir'in başkanı Mohammad Elahdad, Temmuz ayında şebekenin yaklaşık 4,2 GW (4.200 MW) kapasite kaybettiğini ve 2.000'den fazla noktada hasar oluştuğunu bildirdi .

İletim ve dağıtım hasarları: Elbruz eyaletindeki trafo merkezlerine isabet eden şarapnel parçaları, Tahran'da zincirleme elektrik kesintilerine neden oldu . Temmuz 2026'nın ortalarında İran'ın güneyine yönelik yenilenen ABD saldırıları, güney eyaletlerindeki elektrik arzını önemli ölçüde düşürdü. Enerji Bakanlığı, bu durumu ilk kez 17-18 Temmuz'da kamuoyuna kabul etti .

Yaz pik açığı: İran parlamentosunun araştırma kolu, son saldırılardan önce bile şebekenin 13.640 MW'lık (toplam talebin yaklaşık %17'si) bir yaz pik açığıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunmuştu . Diğer raporlar ise potansiyel açığın 25.000 MW (ulusal tüketimin yaklaşık üçte biri) kadar yüksek olabileceğini öne sürdü .

Elektrik Kesintilerinin Süreleri

Kesintiler milyonlarca İranlıyı etkilerken, sıcak hava dalgası derinleştikçe kesinti süreleri de arttı.

Mart 2026 saldırıları: 29-30 Mart'taki ABD-İsrail ortak hava saldırılarının ardından Tahran ve Elbruz eyaletinde yaygın elektrik kesintileri yaşandı. Ekipler, kesintilerin nedeninin şebekedeki şarapnel hasarı olduğunu belirtti .

Haziran-Temmuz sıcak hava dalgası kesintileri: Huzistan (Ahvaz), İlam, Lorestan, Doğu Azerbaycan, Elbruz ve Tahran'da birkaç saat süren günlük planlı kesintiler rapor edildi . İlam sakinleri, kesintilerin bir seferde dört saate kadar sürdüğünü bildirdi . Huzistan'da birçok şehirde iki ila üç saatlik kesintiler oldu . Bazı bölgelerde elektriklerin günde 11 saate kadar kesildiği bildirildi .

Temmuz 2026: Sıcaklıkların yükselmesi ve talebin artmasıyla birçok şehirde yeniden elektrik ve su kesintileri başladı. Huzistan'daki kesintiler "saatlerce süren" olarak tanımlandı . Hükümet, aşırı sıcakların vurduğu bölgelerde vatandaşlardan "daha az elektrik kullanmalarını" istedi . Tahran'da elektrik kesintileri günde iki kez olmak üzere toplam dört saat olarak uygulanmaya başlandı .

Para Biriminin Çöküşü

İran para birimi riyal, çatışma sırasında hızlanan tarihi bir çöküş yaşadı.

• İran riyali serbest piyasada art arda rekor kırdı. 29 Nisan 2026'da 1 dolar karşısında 1,8 milyon riyale ulaştı . 4 Mayıs'ta ise 1,9 milyon riyali geçti .
• 17 Temmuz 2026'da dolar 1.918.000 riyal ile tüm zamanların en yüksek seviyesine ulaştı . Aynı gün İngiliz sterlini 2,57 milyon riyale yükseldi .
• İran İstatistik Merkezi'ne göre 22 Mayıs-21 Haziran 2026 dönemi için yıllık enflasyon (TÜFE) %88,6 olarak gerçekleşti. Merkez Bankası ise aynı dönem için yıllık enflasyonu %83,1 olarak açıkladı .
• Riyal, savaştan önce Aralık 2025'te zaten 1 dolara 1.750.000 riyal seviyesine kadar gerilemişti; bu da çatışma ve yaptırımların zaten ciddi olan düşüşü hızlandırdığını gösteriyor .
• 17 Temmuz serbest piyasa kuruyla, İran'ın resmi aylık asgari ücreti olan 166.255.500 riyal yaklaşık 87 dolar değerindeydi .

Onarım Maliyetleri

Hasar gören altyapının onarım maliyetine ilişkin tahminler, yıkımın ölçeğini ve devam eden niteliğini yansıtarak büyük farklılıklar gösteriyor.

• Sadece elektrik altyapısı: Tavanir başkanı, 12 Temmuz 2026 itibarıyla elektrik şebekesindeki hasarın 60 trilyon tümeni (~1,5 milyar dolar) aştığını belirtti .
• Daha geniş enerji altyapısı: Rystad Energy, Nisan 2026'da İran'ın hasarlı enerji altyapısının (petrol, gaz, elektrik) onarımının 19 milyar dolara kadar mal olacağını ve daha geniş bölgesel onarım faturasının 34-58 milyar dolar arasında olacağını tahmin etti . Aynı tahmine göre, çatışmanın başlamasından bu yana 80'den fazla enerji tesisi saldırıya uğradı ve bunların üçte birinden fazlası ağır hasar aldı .
• Toplam ekonomik hasar: Demokrasileri Savunma Vakfı (FDD), İran'daki toplam savaş hasarını savaş öncesi GSYİH'nın yaklaşık %40'ı veya 50 milyar dolar ila 300 milyar dolar aralığında, merkezi tahminle yaklaşık 144 milyar dolar olarak hesapladı . Diğer izleme kuruluşları ise altyapı kayıplarını 218 milyar dolar olarak tahmin ederken, 14 milyon kişinin güvenilir elektriğe, 6,2 milyon kişinin ise temiz suya erişimi olmadığını bildirdi .

Günlük Hayata Etkisi

Sıradan İranlılar için savaş, sıcak ve ekonomik çöküşün birleşimi günlük yaşamı bir mücadeleye dönüştürdü.

• En az yedi eyaletteki sakinler, yazın başlamasıyla birlikte her gün saatlerce süren ve su kıtlığının da eşlik ettiği (su pompaları elektrikle çalıştığı için) elektrik kesintileri yaşadıklarını bildirdi .
• Tahran'daki eczaneler ve dükkanlar, elektrik kesintileri sırasında gazla çalışan aydınlatma altında hizmet vermeye devam etti .
• Sıcaklıkların 46°C'ye ulaştığı İlam eyaletinde, sakinler dört saate varan elektrik kesintileri bildirirken, bir kişi kesintilerin devam etmesi halinde yetkililerin "kızgın ve protesto eden insanlarla" karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu .
• Tahran'ın doğusundaki Pardis'te 14 katlı bir apartmanda yaşayan bir kişi, gün içinde elektriğin dört saat kesildiğini söyledi .
• Savaş kaynaklı elektrik yıkımı, şiddetli bir yaz sıcak hava dalgası ve çöken bir para biriminin birleşimi, yetkililerin koşulların halka daha önce söylenenden daha kötü olduğunu kabul etmesiyle "canlı, ulusal ölçekte bir şebeke dayanıklılığı stres testi" yarattı .