ABD-İran Hürmüz Krizi Vietnam’da Benzin ve Motorin Fiyatlarını Nasıl Fırlattı?

Motorin, bir önceki tavan fiyatına göre yaklaşık %7,3 artışla hem mutlak hem de yüzdesel olarak en büyük artışı kaydetti .

Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu'nun Rolü

İki bakanlık, bu fiyatlandırma dönemi için BOG Fonu'nu iki şekilde harekete geçirdi :

• Katkı payları askıya alındı biyoyakıt benzin (E5 ve E10), motorin ve fuel oil için.
• Ödemelere izin verildi: Motorin için litre başına 1.500 VND (0,06 $) ve fuel oil için kg başına 500 VND (0,02 $). Benzinin hiçbir türü için sübvansiyon sağlanmadı.

Bu ödemeler, uluslararası fiyat artışının ne kadarının perakende tüketiciye yansıtıldığını doğrudan azalttı. Fon kullanılmasaydı, motorin ve mazut daha da fazla artardı . Bu, hükümetin 2026 ortasındaki kriz döneminde yenileme kapasitesi yerine harcama kapasitesine öncelik verme stratejisinin bir devamıydı .

Uluslararası Referans Fiyat Sıçramaları (9–16 Temmuz)

Dört temel uluslararası rafineri ürün referansı da fiyatlandırma döneminde keskin bir şekilde yükseldi; motorin başı çekti :

• RON92 benzini (E5 karışımları): %5,35 artışla 100,03 $/varil
• RON95 benzini (E10 karışımları): %6,39 artışla 103,69 $/varil
• Motorin: %17,03 artışla 136,28 $/varil
• Fuel oil: %13,55 artışla 486,37 $/metrik ton

Bunun temel nedeni, Hürmüz Boğazı üzerindeki ABD-İran çatışmasının tırmanmasıydı. 7 Temmuz'da İran güçleri, Katar'a ait bir LNG tankeri ve Suudi bandıralı bir süper tanker de dahil olmak üzere boğaz yakınlarında birden fazla ticari gemiye saldırdı . 8 Temmuz'da Başkan Trump ateşkesin "bittiğini" ilan ederek yeni saldırılar başlattı ve Brent petrolünü %5,2 artışla 78,02 $/varile fırlattı . 13 Temmuz'a kadar Brent, devam eden askeri harekatla birlikte 79,26 $/varile ulaştı . Fiyatlar 16 Temmuz'da 84,23 $'a hafifçe gerilese de, bir aylık zirvelere yakın kaldı . Vietnamlı yetkililer, yerel ayarlamanın itici güçleri olarak resmen "tırmanan ABD-İran gerilimleri, Hürmüz Boğazı kesintilerine ilişkin endişeler ve Rusya-Ukrayna çatışmasını" gösterdi .

Güneydoğu Asya Komşu Ülkeleriyle Karşılaştırma

Vietnam'ın yeni pompa fiyatları ASEAN'ın orta-alt diliminde kaldı ve sübvansiyonsuz komşularının çoğunun oldukça altında seyretti.

TradingEconomics (Haziran 2026 verileri) Vietnam'ın ortalama benzin fiyatını 0,88 $/litre olarak gösteriyor . Tayland kaynaklı Mart-Nisan 2026 ASEAN fiyat karşılaştırmaları, Vietnam'ı sürekli olarak Tayland, Filipinler, Kamboçya ve Singapur'un altında, ancak Endonezya, Malezya ve Brunei'nin üzerinde sıraladı . Vietnam'ın 16 Temmuz'daki yeni fiyatları olan ~0,76–0,89 $/litre, onu bölge içinde ılımlı fiyatlı konumda tuttu; yalnızca yoğun sübvansiyonlu Brunei, Endonezya ve Malezya daha ucuzdu .

Vietnam'a Dalgalanmayı Absorbe Etme Alanı Sağlayan Son Dönem İstikrar Önlemleri

Vietnam, Temmuz 2026 krizine önceki aylarda biriktirdiği iyi işleyen bir dizi politika tamponuyla girdi :

1. Akaryakıt Fiyat İstikrar Fonu (BOG Fonu) – Mart 2026'dan itibaren defalarca devreye sokuldu. Mart başında hükümet, Şubat sonundaki ilk Hürmüz Boğazı kapanışından sonra fiyat artışlarını sınırlamak için fondan 4.000–5.000 VND/litre seviyelerinde çekim yaptı . Mart ayında fon, benzin için 4.000 VND/litre ve motorin için 5.000 VND/litre ödüyordu .

2. 8 Trilyon VND'lik devlet bütçe avansı – Mart sonunda hükümet, BOG Fonu'nu yenilemek için 2025 merkezi bütçe fazlasından 8 trilyon VND (303 milyon $) avans verdi ve bu da fona derin rezervler sağladı . İlk çeyreğin sonunda fon, 5.418,5 milyar VND (206 milyon $) harcamıştı ve elinde sadece 195,9 milyar VND bakiye kalmıştı . Bu avans, fonun 2026 ortasına kadar ödemelere devam edebilmesi için kritik öneme sahipti .

3. Vergi politikası esnekliği – Hükümet, 1 Temmuz'da benzinde özel tüketim vergisini yeniden yürürlüğe koyarken (E10 RON95'te +1.430 VND/litre ve E5 RON92'de +1.290 VND/litre), motorin ve fuel oil'i değiştirmeyerek seçici vergi yönetimi sergiledi .

4. Fon katkı paylarının askıya alınması – 2026 ortası boyunca bakanlıklar, çoğu yakıt türü için fona katkı paylarını askıda tutarak yenileme kapasitesi yerine harcama kapasitesine öncelik verdi . Bu politika, 19/2026/TT-BCT sayılı Genelge'nin avans ve geri ödeme mekanizmasını resmileştirdiği Nisan 2026'ya kadar uzanıyordu .

5. Önceki fiyat indirim turları – Haziran sonu ve Temmuz başında Vietnam, dört ardışık ayarlamada akaryakıt fiyatlarını düşürerek 16 Temmuz zammının paniğe yol açmadan yapılması için tüketici ve siyasi alan yarattı . Haziran sonundan 9 Temmuz'a kadar E5 RON92, 18 Haziran'daki yaklaşık 20.126 VND/litre seviyesinden 9 Temmuz'da 19.190 VND/litreye, motorin ise 23.534 VND/litreden 21.740 VND/litreye geriledi .

Tüm bu önlemler birlikte Vietnam'a, Temmuz 2026 Hürmüz şokunu acil durum sübvansiyonlarına veya karnelamaya başvurmadan absorbe etmesi için mali ve politik alan sağladı.

Kilit çıkarım: Vietnam, Temmuz 2026 Hürmüz şokunu, motorin odaklı istikrar fonu ödemeleri ve önceden yapılmış fon yenilemeleri sayesinde, %17'lik bir toptan motorin artışına ve süregelen jeopolitik belirsizliğe rağmen perakende fiyatlarını ASEAN'ın ılımlı seviyelerinde tutarak atlattı.