2025 ve 2026 yıllarında yaşanan üç önemli olay, yapay zeka dünyasında açık kaynaklı modellere doğru güçlü bir kaymayı tetikledi. Amazon CTO'su Werner Vogels, BM'nin AI for Good Zirvesi'nde açık veri için ahlaki bir argüman sundu. Alibaba'nın Qwen model ailesi, Meta'nın Llama'sını geçerek en çok indirilen açık kaynaklı model oldu. Ve ABD hükümeti, Anthropic'i en iyi modellerini dünya çapında kapatmaya zorladı. Bu gelişmeler, özel mülk ve açık kaynaklı yapay zeka arasındaki savaş alanını yeniden çiziyor.
Werner Vogels BM'de: Yapay Zeka İçin Ön Koşul Olarak Açık Veri
Cenevre'de düzenlenen AI for Good Global Summit 2025'te (7-9 Temmuz 2025), Amazon CTO'su Werner Vogels, "Unmapped: Without Data, There Is No AI" (Haritasız: Veri Yoksa Yapay Zeka da Yok) başlıklı bir konuşma yaptı. Ana argümanı, açık kaynaklı model lisanslamasından ziyade, yapay zekanın iyilik için kullanılmasının bir ön koşulu olarak veri erişimi üzerineydi. Vogels, iklim, sağlık ve insani krizlerle mücadele eden yapay zeka sistemlerinin temelinde yüksek kaliteli, açık verinin yattığını savundu 
. BM Medyası tarafından kaydedilen ana sözü şöyleydi:
"Haritalar sadece navigasyon araçları değil, aynı zamanda adalet, sağlık hizmetleri, çevre koruma araçlarıdır; görünmeyeni görünür kılan araçlardır." 
Vogels, hayat kurtaran verilerin özel tutulmasının 'ahlaken savunulamaz' olduğunu savundu ve kamu yararına yönelik yapay zeka uygulamalarının açık, paylaşılan veri ekosistemlerine bağlı olduğunu vurguladı . Zirvenin genel bağlamı, ITU'nun Uluslararası Yapay Zeka Standartları Değişim Veritabanı'nı başlatması ve Falcon ile Qwen gibi açık kaynaklı modellerin yer aldığı oturumlarla açık kaynaklı yapay zeka temalarını içerse de 
, Vogels'ın konuşmasının odak noktası jeo-uzamsal/açık veriydi, açık kaynaklı model lisanslaması değil .
Açık Kaynaklı Yapay Zekaya Geçişte Maliyet Baskıları
Çin açık kaynak modelleri ile Anthropic/OpenAI arasında token başına fiyat karşılaştırmaları zirve kaynaklarında doğrudan yer almasa da, benimseme verileri ve 2025 yorumları pazar dinamiğini net bir şekilde ortaya koyuyor. Zirvedeki teknoloji gözlemcileri, benzer yetenek seviyelerindeki büyük dil modellerinin (LLM'ler) önemli ölçüde daha ucuz hale geldiğini, abonelik maliyetlerinin aşırı kullanım nedeniyle artarken çıkarım maliyetlerinin düştüğünü belirtti 
. re:Invent 2025'te Vogels ve AWS, yapay zeka eğitimi ve çıkarım maliyetlerini düşürmeyi hedefleyen Graviton5 işlemcileri, Trainium3 UltraSunucuları ve Veritabanı Tasarruf Planları'nı duyurdu 
.
Açık ağırlıklı modellerin yapısal maliyet avantajı, işletmelerin bu modellere yönelmesinin başlıca nedenidir: sıfır lisans ücreti ve daha ucuz altyapı üzerinde kendi kendine barındırma imkanı. Alibaba'nın ücretsiz Apache 2.0 lisansı altındaki Qwen modelleri ve DeepSeek, OpenAI ve Anthropic gibi özel API sağlayıcıları üzerinde büyük bir fiyat baskısı oluşturdu.
Alibaba Qwen vs. Meta Llama: Hakimiyet Verileri
Benimseme rakamları, Alibaba'nın Qwen ailesinin hızlanan bir üstünlüğünü açıkça gösteriyor:
| Metrik | Qwen (Alibaba) | Llama (Meta) |
|---|
| Kümülatif Hugging Face İndirmeleri (Ocak 2026) | 700+ milyon | ~650 milyon (geride) |
| Aylık İndirmeler (Aralık 2025) | Sonraki 8 model ailesinin toplamından fazla | Önemli ölçüde geride |
| Türev (ince ayar yapılmış) Modeller | Ocak 2026 itibarıyla 200.000+ | Geride |
| Küresel Açık Kaynak İndirme Payı (Mart 2026) | >%50 | İkinci sırada |
Bu değişimdeki önemli dönüm noktaları:
- Ekim 2025: Qwen, kümülatif Hugging Face indirmelerinde Llama'yı geçti
.
- Aralık 2025: Qwen3, ince ayar görevleri için en iyi seçenek olarak Llama'yı geçti; Qwen'in aylık indirmeleri, Llama, DeepSeek, OpenAI, Mistral, Nvidia, Zhipu.AI, Moonshot ve MiniMax dahil sonraki sekiz model ailesinin toplamını aştı
.
- Ocak 2026: Qwen, 700 milyon kümülatif indirmeyi ve 200.000'den fazla türev modeli geçerek Hugging Face'te 200 bin türevi aşan ilk açık kaynaklı LLM oldu
.
Metodoloji notu: Meta, Llama'nın 1,2 milyar indirmesini Hugging Face dışı kaynakları da içeren kendi panosuna dayanarak bildirdi. Hugging Face platformunun kendisinde Qwen, Ekim 2025'ten beri sürekli olarak önde 
.
ABD Hükümeti Düzenlemenin Ötesine Geçiyor: Anthropic'in Kapatılması
Açık kaynaklı alternatiflere geçişi güçlendiren en dramatik olay Haziran 2026'da yaşandı.
Ne Oldu?
ABD Ticaret Bakanlığı, 12 Haziran 2026'da saat 17:21'de (ET) Anthropic'e resmi bir mektup göndererek, İhracat İdaresi Yönetmelikleri (EAR) kapsamında en gelişmiş iki modeli olan Claude Fable 5 ve Claude Mythos 5'e erişimin derhal durdurulmasını emretti 
. Hükümet, ulusal güvenlik riski oluşturan "dar bir potansiyel güvenlik açığı" (jailbreak) olduğunu öne sürdü ve ABD içinde çalışan yabancı uyruklu çalışanlar da dahil olmak üzere yabancı uyrukluların modellere erişimini engelledi . Anthropic, modelleri "aniden devre dışı bırakacağını" duyurarak talimata uydu .
Bu, "ABD hükümetinin bir yapay zeka şirketini modellerine erişimi doğrudan kapatmaya zorladığı ilk sefer" olarak tanımlandı 
.
Sonuçları
- 18 günlük bir karartmanın ardından Ticaret Bakanlığı, 1 Temmuz 2026'da Fable 5 üzerindeki yasağı kaldırdı (Mythos 5 üzerindeki yasak kalkmadı) ve Anthropic 2 Temmuz'da erişimi geri açtı
.
- Mythos 5 kısıtlı kaldı; analistler bu olayın "özel mülk yapay zeka dağıtımının kırılganlığını" ortaya çıkardığını ve hükümet kararıyla kapatılamayan açık kaynaklı alternatifleri yapısal olarak avantajlı hale getirdiğini belirtti
.
- CSIS analistleri, bu ihracat kontrollerinin yeni bir paradigmayı temsil ettiğini kaydetti: "Devlet Kapılı Yapay Zeka" (Government-gated AI) .
Bunun Yapay Zeka Ortamı İçin Anlamı
Werner Vogels, 2025 AI for Good Zirvesi'nde yapay zeka için ahlaki bir zorunluluk olarak açık veriye odaklandı. Ancak, vurguladığı maliyet eğilimleri, Alibaba'nın Qwen'inin Meta'nın Llama'sını geçmesi (700M+ indirme, 200K+ türev, Mart 2026'da >%50 pazar payı) ve Haziran 2026'daki Ticaret Bakanlığı emriyle Anthropic'in Fable 5 ve Mythos 5'i kapatması, hiçbir hükümetin kapatamayacağı açık kaynaklı yapay zeka alternatiflerine doğru güçlü bir ivme yarattı.
Anthropic olayı, özel mülk yapay zeka modellerinin ne kadar yetenekli olursa olsun, herhangi bir hükümetin çevirebileceği merkezi bir anahtara tabi olduğunu gösteren çarpıcı bir kanıt oldu. Güvenilir, uzun vadeli erişim arayan kurumsal müşteriler ve geliştiriciler için açık kaynaklı modeller artık sadece daha ucuz bir seçenek değil; giderek, ellerinden alınamayacak tek seçenek olarak görülüyor.
