BM Uyarıyor: Afganistan, Kadınların Katılımı Olmadan ‘Kayıp Bir Nesil’ ile Karşı Karşıya

Haziran 2026'da Bamyan eyaletine yaptığı saha ziyareti sırasında BM yetkilisi Cherevko, Afgan kadınlarından gelen yinelenen bir mesajı aktardı: "kadınlar için fırsatlar sınırlandığında, tüm hane halkı zarar görüyor" . Kadınlar ona, artık okula gidemeyen ve belki de geleceği olmayan kızları için derin endişe duyduklarını söyledi. BM, bu yasaklar tersine çevrilmeden ülkenin ekonomik veya sosyal olarak toparlanamayacağını belirtiyor.

Taliban'ın BM'de Çalışan Afgan Kadınlara Yönelik Yasağı

7 Eylül 2025'te Taliban güvenlik güçleri, Afgan kadın BM personelinin Kabil'deki BM tesislerine girmesini fiziksel olarak engelledi; bu yasak daha sonra ülke genelindeki saha ofislerine de genişletildi . Yasak ilk olarak Nisan 2023'te duyurulmuş ancak 2025'e kadar tutarlı bir şekilde uygulanmamıştı .

BM, depremzedeler de dahil olmak üzere hayat kurtaran insani yardımın tehlikeye atıldığı uyarısında bulunarak kısıtlamaların derhal kaldırılması çağrısı yaptı . BMMYK Temsilcisi Arafat Jamal, "Kadınlar olmadan faaliyet göstermemiz kesinlikle imkansız" dedi . Mart 2026 itibarıyla BM uzmanları, yasağı "kadın haklarına doğrudan bir saldırı" olarak ve "hiçbir kültürel, dini veya idari gerekçesi olmadığını" belirterek kınamaya devam etti . Yasak 2026 ortası itibarıyla hala yürürlüktedir.

Geri Dönen Mülteci Krizi: Pakistan ve İran'dan 6 Milyon Afgan

Milyonlarca Afgan'ın komşu ülkelerden geri dönmesiyle paralel bir kriz yaşanıyor; bu durum konut ve kamu hizmetlerini ciddi şekilde zorluyor. Eylül 2023 ortası ile 30 Mayıs 2026 arasında İran ve Pakistan'dan yaklaşık 6,04 milyon Afgan geri döndü . Sadece 2025 yılında, Pakistan'ın Yabancıların Geri Gönderilmesi Planı (IFRP) ve İran'daki benzer uygulamalar nedeniyle 2,9 milyon geri dönen geldi . 2026'nın ilk çeyreğinde 600.000 kişi daha geri döndü ve 2026'nın geri kalanında 1,7 milyon kişinin daha gelmesi bekleniyor .

Bu durum, zaten kırılgan olan ülkeyi daha da zorluyor. Temmuz 2025'te Herat eyaletindeki İslam Kala sınır kapısında yapılan bir değerlendirme, geri dönenlerin %85'inin sınır giriş noktalarında barınaktan yoksun olduğunu ve birçoğunun açıkta uyumak zorunda kaldığını ortaya koydu . BM ve STK'lar, 2026'nın geri kalanı için 2,7 milyon geri dönen mülteciyi hedefleyen 529 milyon dolarlık bir müdahale planı başlattı .

Ekonomik Maliyet: Milyonlarla Değil, Milyarlarla Ölçülüyor

Kullanıcının sorusunda belirtilen kadınların eğitim ve istihdamına yönelik kısıtlamaların "tahmini yıllık 84 milyon dolar maliyeti" rakamı gerçek ve doğrulanabilir. UNICEF'in Nisan 2026 tarihli bir analizi, kız çocuklarının eğitimi ve kadınların istihdamına yönelik kısıtlamaların Afganistan'a her yıl tahmini 84 milyon dolarlık kayıp ekonomik üretkenliğe mal olduğunu ve kadınlar sınıflardan ve işlerden uzak tutuldukça kayıpların zamanla artmasının beklendiğini ortaya koydu . Aynı analiz, Afganistan'ın 2030 yılına kadar 20.000 kadın öğretmeni ve 5.400 kadın sağlık çalışanını kaybedebileceği uyarısında bulunuyor .

Bununla birlikte, 84 milyon dolarlık rakam, ekonomik çıktının yalnızca bir ölçütünden elde edilen mevcut yıllık kayıpları temsil ediyor. Daha geniş tahminler çok daha büyük bir hasara işaret ediyor:

• UNESCO'nun Ekim 2024 tarihli bir çalışması, kadınların yüksek öğrenime devam etmesinin yasaklanmasının tek başına, yerinde kalması halinde 2032 yılına kadar Afgan ekonomisine 9,6 milyar dolara (bugünkü GSYİH'nın üçte ikisine eşdeğer) mal olabileceğini tahmin ediyor .
• Dünya Bankası'nın Haziran 2026 tarihli bir makalesi, yasakların "kadınların gelecekteki eğitimi, ücret artışı ve ulusal gelir büyümesi üzerinde önemli olumsuz etkiler" yaratacağını ve yıllık kayıpların 1,4 milyar doların üzerinde olacağını öngörüyor .

Kısacası, 84 milyon dolarlık rakam muhafazakar bir anlık görüntüdür; uzun vadeli ekonomik yük milyarlarla ifade edilmektedir.

Bu Neden Şimdi Önemli?

Afganistan, dünyanın en büyük insani krizlerinden biri olmaya devam ediyor. Nüfusun yaklaşık %45'ine tekabül eden tahmini 21,9 milyon kişinin 2026'da insani yardıma ihtiyacı olacağı tahmin ediliyor . BM, acil ihtiyaç sahibi yaklaşık 18 milyon kişiye yardım etmek için 1,7 milyar dolar talep etti . BM, kadınların tam katılımı olmadan ülkenin derinleşen krizden kurtulamayacağı uyarısında bulunuyor.

Kanıtlar açıktır: Kadınlara yönelik kısıtlamalar sadece bir insan hakları felaketi değil, aynı zamanda nesiller boyu sürecek sonuçları olan ekonomik ve insani bir felakettir.