Hürmüz Boğazı'nda Ticari Gemi Trafiği Neden Çöktü? İran'ın İHA Saldırıları ve Deniz Mayınları

Hürmüz Boğazı, dünyanın en önemli petrol geçiş noktası, Haziran 2026 sonunda ticari gemi trafiğinde dramatik bir çöküş yaşadı. Denizcilik istihbarat firması Windward'a göre, 27-29 Haziran hafta sonunda Pazar günü boğazdan yalnızca 12 gemi geçerken, bir gün önce bu sayı 35'ti . Reuters'ın ayrı bir raporu ise, ateşkese rağmen Hürmüz'deki gemi trafiğinin normal hacmin %10'unun altında olduğunu belirtti .

İşte yavaşlamaya neden olan kilit faktörler, nakliyecilerin tepkisi ve daha geniş askeri ve diplomatik bağlam hakkında kaynaklara dayalı bir analiz.

İnsansız Hava Aracı (İHA) Saldırıları ve Askeri Tırmanış

İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemileri hedef alan çok sayıda tek yönlü saldırı İHA'sı fırlattı. ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM), ABD güçlerinin 5 Haziran 2026'da bu İHA'lardan en az dördünü durdurduğunu ve bunları 'bölgesel deniz operasyonlarına yönelik acil bir tehdit' olarak tanımladığını doğruladı . İran, Haziran ayı boyunca İHA saldırılarına devam etti .

Birden fazla kaynak tarafından doğrulanan bir olayda, Katar devlet enerji şirketi için ham petrol taşıyan Panama bandıralı tanker Kiku, 27 Haziran sabahı boğazdan geçerken kimliği belirsiz bir mermiyle vuruldu . Mürettebattan yaralanan olmadığı ve petrol sızıntısı yaşanmadığı bildirildi . CENTCOM, yanıt olarak İran'ın 'gözetleme altyapısı, iletişim sistemleri, hava savunma mevzileri, İHA depolama tesisleri ve mayın döşeme kapasitesini' vurduğunu açıkladı .

Ayrı bir olayda, Singapur bandıralı yük gemisi M/V Ever Lovely, CENTCOM'a göre 25 Haziran'da Umman kıyıları açıklarında boğazdan çıkarken bir İran tek yönlü saldırı İHA'sı tarafından vuruldu . Bu saldırı, Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü'nü (IMO) tahliye operasyonunu geçici olarak durdurmaya sevk etti .

Mayınlar ve Alternatif Nakliye Kanalları

Birleşmiş Milletler Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), Hürmüz Boğazı'nın tarihi nakliye şeritlerinde - özellikle Trafik Ayırma Düzeni olarak bilinen orta koridorda - yaklaşık 80 mayının kaldığını tahmin ediyor . Tanker sahipleri ticaret birliği Intertanko, merkez alanın yaklaşık 80 mayınla kaplı olduğunu ve temizlenene kadar normal nakliyenin devam edemeyeceğini doğruladı .

Mayın tehlikesi nedeniyle İran savaşı, iki alternatif nakliye kanalının oluşturulmasına yol açtı: biri Umman kıyısına yakın ve ABD tarafından koordine edilen, diğeri ise İran karasularına daha yakın, Tahran kontrolündeki ayrı bir rota . İran Devrim Muhafızları (IRGC), belirlenen rotalar dışında seyretmenin 'son derece tehlikeli ve yasak' olduğu konusunda gemileri uyardı ve bu talimatı dikkate almayan gemilere karşı işlem yapılacağı tehdidinde bulundu .

Hindistan'a Giden Gemiler 'Karanlığa Gömülüyor'

Hürmüz Boğazı'ndan geçen artan sayıda ticari gemi, Otomatik Tanımlama Sistemi (AIS) transponderlerini kapatıyor; bu uygulamaya 'karanlığa gömülme' (going dark) adı veriliyor. Bu durum gemileri takip etmeyi zorlaştırıyor ve gerçek trafiğin olduğundan az gösterilmesine neden olabiliyor .

Denizcilik istihbarat firması Kpler'den alınan verilere göre, Basra Körfezi'nden Hindistan'a seyreden tanker ve yük gemilerinin yaklaşık %62'si boğazı geçerken transponderlerini kapattı . Bu spesifik rakam tek bir kaynak tarafından destekleniyor; diğer raporlar karanlık geçişlerin arttığını doğruluyor ancak özellikle Hindistan'a giden gemiler için %62 rakamını bağımsız olarak doğrulamıyor .

Kırılgan ABD-İran Ateşkesi ve Toparlanmanın Durması

ABD ve İran, 15 Haziran 2026'da düşmanlıkları sona erdirmeyi ve boğazdan ticari trafiği yeniden sağlamayı amaçlayan bir mutabakat zaptı imzaladı . Anlaşma, 28 Şubat'ta İran çatışmasının başlamasıyla başlayan 110 günlük bir aksamanın ardından geldi . Ateşkesin ardından geçen haftada 125 geçiş kaydedildi; bu, savaşın başlamasından bu yana en yüksek haftalık toplamdı .

Ancak toparlanma kırılgan oldu. 25 Haziran'da M/V Ever Lovely'ye düzenlenen İHA saldırısı, geçişe ilişkin yeni bir belirsizlik yarattı, BM tahliye planını durdurdu ve bazı tankerlerin geri dönmesine neden oldu . 29 Haziran'a kadar boğazdaki nakliye yeniden yavaşladı ve Pazar günü sadece 12 emtia gemisi geçerken, Cumartesi günü bu sayı 29'du .

Boğaz açık kalmaya devam ediyor, ancak kullanan gemi sayısı savaş öncesi seviyelerin çok altında. Mayınların varlığı, daha fazla İHA saldırısı riski ve birbiriyle rekabet eden İran ve ABD koordineli rota planları, normal operasyonlara dönüşü engellemeye devam ediyor .