BM, sürücüsüz araçlar için ilk küresel güvenlik kurallarını kabul etti

Birleşmiş Milletler, sürücüsüz araçların güvenli biçimde geliştirilmesi ve piyasaya sunulması için ilk kapsamlı küresel düzenleyici çerçeveyi kabul etti. Yaklaşık on yıllık hazırlık ve iki yıllık yoğun müzakerelerin ardından alınan karar, tamamen otonom sürüş sistemleri kullanan araçlar için ortak güvenlik ve doğrulama kuralları getiriyor.

Düzenlemeyi hangi BM organı kabul etti?

24 Haziran 2026 Çarşamba günü Cenevre’de toplanan Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu (UNECE) Araç Yönetmeliklerinin Uyumlaştırılması Dünya Forumu (WP.29), tamamen otonom sürüş sistemleri (ADS) için ilk küresel düzenleyici çerçeveyi kabul etti . Çerçevenin teknik geliştirme süreci, Otomatik/Otonom ve Bağlantılı Araçlar Çalışma Grubu (GRVA) tarafından yürütüldü .

Düzenleme, sürüşün tüm temel görevlerini — direksiyon, hızlanma, yavaşlama ve sinyal verme — insan müdahalesi olmadan yerine getiren araçları kapsıyor. Sürücü destek sistemleri, yani insanın sürüşü izlemeye ve gerektiğinde devralmaya devam ettiği teknolojiler, bu çerçevenin kapsamına girmiyor .

Yeni güvenlik kurallarının öne çıkan maddeleri

Düzenlemenin merkezinde, aracın yalnızca satış öncesinde değil, tüm kullanım ömrü boyunca güvenli olduğunun kanıtlanması fikri yer alıyor. Başlıca şartlar şöyle:

• İnsan sürücü ölçütü: ADS’nin, “yetkin ve dikkatli bir insan sürücünün” performansına ulaşması veya bunu aşması gerekiyor .
• Denetlenen güvenlik yönetimi: Üreticiler, sistemin geliştirilmesinden hizmet dışı bırakılmasına kadar tüm yaşam döngüsünü kapsayan güvenlik yönetim sistemleri kuracak. Bu sistemler denetime tabi olacak .
• Sürekli gerçek dünya takibi: Araçlar yollara çıktıktan sonra üreticiler, sistemin gerçek hayattaki performansını düzenli olarak izleyecek ve raporlayacak .
• Veri kaydı: Araçlarda, otomatik sürüş sırasında güvenlikle ilgili verileri kaydeden ve yetkili kurumların denetimine sunulabilen bir veri depolama sistemi bulunacak .
• Güvenilir test koşulları: Sanal simülasyonlar da dahil olmak üzere test ortamları, sonuçların güvenilir olduğunu gösterecek katı kriterleri karşılamak zorunda olacak .
• “Makul olmayan risk yok” kanıtı: Üreticiler, ADS’nin “makul olmayan bir risk oluşturmadığını” kanıtlayan bir güvenlik dosyası sunacak .
• Çok aşamalı doğrulama: Trafik kurallarına uyum; simülasyon, test pisti ve gerçek yol denemeleriyle gösterilecek .

Bu yaklaşım, yalnızca aracın kontrollü bir laboratuvar testini geçmesini yeterli görmüyor. Üreticilerden, sistemin farklı koşullarda nasıl davrandığını ve güvenlik risklerini nasıl yönettiğini kanıta dayalı biçimde açıklamaları bekleniyor.

Düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?

Yeni düzenlemenin Ocak 2027’de yürürlüğe girmesi bekleniyor. GRVA Sekreteri François Guichard, AFP’ye yaptığı açıklamada bazı üreticilerin şimdiden hazırlıklara başladığını belirtti .

Hangi ülkeler destek verdi?

Çerçeve, iki ayrı uluslararası anlaşma kapsamında oy birliğiyle kabul edildi :

• 1958 Anlaşması kapsamında: Bir ülkede onaylanan araçların, diğer taraf ülkelerde ek kontrollere gerek kalmadan satılabilmesini sağlayan karşılıklı tanıma sistemi bulunuyor. Anlaşmaya taraf 62 ülkenin yarısından fazlası oylamaya katıldı ve tüm oylar destek yönünde çıktı .
• 1998 Anlaşması kapsamında: Benzer teknik kurallar getiriyor ancak otomatik karşılıklı tanıma sağlamıyor. ABD, Kanada ve Çin’in de aralarında bulunduğu 13 ülke, aynı düzenlemelerin eklenmesi yönünde oy birliğiyle karar verdi .

BM’ye göre tüm büyük otomotiv pazarları çerçeveyi destekledi. Bunlar arasında Kanada, Çin, Avrupa Birliği, Japonya, Birleşik Krallık ve ABD bulunuyor . GRVA Başkanı Richard Damm, büyük üretim pazarlarını bir araya getirmenin güvenlik standartlarının gevşetildiği anlamına gelmediğini vurgulayarak düzenlemenin “güvenlik konusunda bir uzlaşma olmadığını” söyledi .

Yaklaşık 90 mevcut yönetmelik de güncellendi

WP.29, ADS çerçevesine ek olarak yaklaşık 90 mevcut BM araç yönetmeliğinde değişiklik yaptı. Bu değişiklikler, geleneksel sürücü kumandaları bulunmayan araçlarda da mevcut kuralların uygulanmaya devam etmesini netleştiriyor .

Böylece tamamen sürücüsüz araçlar için yeni bir düzen kurulurken, mevcut araç güvenliği mevzuatında oluşabilecek boşlukların da önüne geçilmesi hedefleniyor. Ancak çerçevenin kabul edilmesi, sürücüsüz araçların tüm ülkelerde hemen trafiğe çıkacağı anlamına gelmiyor; ülkelerin kendi ulusal onay ve uygulama süreçleri devam edecek.