Körfez Ülkeleri Hürmüz Boğazı'nı Baypas İçin Yarışıyor

Körfez ülkeleri, aylardır süren çatışma kaynaklı nakliye aksaklıklarının ardından Hürmüz Boğazı'nı baypas etmek için mevcut boru hatlarını acilen genişletiyor ve yeni kara yolu ihracat rotaları geliştiriyor. 18 Haziran 2026'daki ABD-İran ateşkesi, su yolunun resmen yeniden açılmasını sağladı ancak güven hala kırılgan; nakliyeciler temkinli, sigorta piyasalarının yeniden ayarlanması zaman alıyor ve altyapı yatırımları ateşkesten bağımsız olarak hızlanıyor .

18 Haziran ateşkesi, Hürmüz Boğazı'nı resmen yeniden açtı ve ilk tanker geçişlerine izin verdi, ancak nakliye ve sigorta güveninin yeniden tesis edilmesi haftalar alacak. Bu arada Körfez ülkeleri, çok milyarlık boru hattı genişletmelerine devam ediyor: Suudi Arabistan'ın Petroline yükseltmesi, BAE'nin neredeyse %50'si tamamlanan Füceyre boru hattı ve Irak'ın ön koridor görüşmeleri... Ateşkesi geçici bir soluklanma olarak görüyor, uzun vadeli ihracat rotası çeşitlendirmesini durdurmak için bir neden olarak değil .

Anahtar Boru Hattı Baypas Projeleri

Suudi Arabistan – Doğu-Batı Boru Hattı (Petroline)

Kapasite: Doğu-Batı boru hattı (Petroline olarak da bilinir), Suudi Arabistan boyunca yaklaşık 1.200 km (750 mil) uzanarak Doğu Bölgesi'ndeki petrol sahalarını Kızıldeniz'deki Yanbu limanına bağlar. Son iyileştirmelerle birlikte boru hattının tahmini kapasitesi günde 7 milyon varile (bpd) ulaştı . Kriz sırasında Suudi Arabistan'ın birincil alternatif ihracat rotası haline gelen hat tam kapasite çalışırken, Yanbu'dan ihracat günde yaklaşık 5 milyon varile ulaştı .

Durum: Halihazırda faaliyette olan Petroline, 1980'lerde önceki aksaklıklara karşı inşa edilmiş kritik bir varlıktır. Ancak, krallığın tipik Hürmüz geçiş hacimlerinin ancak üçte ikisini karşılayabilmektedir .

Genişleme: Suudi Aramco, boru hattını mevcut sınırının ötesine taşımak için büyük bir kapasite yükseltmesini aktif olarak inceliyor; ihracatı etkin bir şekilde rahatlatmak için kapasite artışlarını ve terminal genişletmelerini değerlendiriyor .

BAE – Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı (ADCOP) / Batı-Doğu Boru Hattı

Kapasite: Habshan-Füceyre boru hattı olarak da anılan Abu Dabi Ham Petrol Boru Hattı (ADCOP), Habshan petrol sahalarından Umman Körfezi'ndeki doğu limanı Füceyre'ye 380 km boyunca uzanarak Hürmüz Boğazı'nı tamamen baypas eder. Mevcut kapasitesi yaklaşık günde 1.5 milyon varildir . BAE ayrıca Füceyre'de 42 milyon varillik yeraltı deposu inşa etti .

Yeni Genişleme: Mayıs 2026'da Veliaht Prens Şeyh Halid bin Muhammed bin Zayed, "küresel talepleri" karşılamak için Batı-Doğu Boru Hattı girişiminin hızlandırılmış bir genişlemesini duyurdu ve 2027 yılına kadar Füceyre ihracat kapasitesini ikiye katlamayı hedefliyor . ADNOC CEO'su Sultan Al Jaber, Atlantic Council'e verdiği bir röportajda projenin neredeyse %50'sinin tamamlandığını doğruladı ve "Şu anda, küresel enerji arzının aşırı bir kısmı sınırlı sayıda darboğazdan geçiyor" dedi .

Rafine Ürünler Boru Hattı: BAE ayrıca Haziran 2026 başında duyurulan Füceyre'ye yönelik ilk özel rafine ürünler boru hattını da sonuçlandırıyor. Bu kara yolu boru hattı benzin, motorin ve havacılık keroseni ihraç edecek ve Boğaz'daki kısıtlı seyrüseferin neden olduğu rafine ürün ihracat darboğazlarını ortadan kaldıracak .

Irak – Basra-Hadite-Akabe / Stratejik Boru Hattı Projeleri

Mevcut altyapı: Irak-Türkiye Boru Hattı (Kerkük-Ceyhan üzerinden) sınırlı baypas kapasitesi sunuyor ancak siyasi ve güvenlik sorunları nedeniyle sık sık kesintiye uğradı .

Yeni öneriler: Irak'tan Suudi Arabistan ve Ürdün üzerinden Kızıldeniz'deki Akabe limanına uzanan bir boru hattının yanı sıra, Körfez ülkeleri üzerinden Irak'tan Umman'a uzanan daha geniş bir boru hattı ağı için görüşmeler ilerliyor . Hürmüz Boğazı ve Bab el-Mendeb'i baypas etmek için Körfez ülkeleri üzerinden Irak'tan Umman'a uzanacak bir boru hattı ağının maliyetinin 55 milyon dolara kadar çıkması bekleniyor .

Büyük engel: Irak'ın baypas seçenekleri, üç büyük Körfez üreticisi arasında en az gelişmiş olanıdır. Herhangi bir yeni boru hattı, önemli siyasi, güvenlik ve finansman engelleriyle karşı karşıyadır ve uzmanlar, Irak'ın planlarının gerçekleşmesinin çok uzak olduğu konusunda uyarıyor .

Diğer İhracat Stratejileri

• Irak-Umman-Körfez koridoru: Irak petrol sahalarını Umman'ın Arap Denizi'ndeki limanlarına bağlayacak, Hürmüz'ü tamamen baypas edecek kavramsal bir çok devletli boru hattı ağı .
• Akdeniz koridoru: Bazı raporlar, Körfez ülkelerinin İsrail'in Hayfa limanına Akdeniz üzerinden siyasi açıdan hassas bir kara yolu rotasını araştırdığını gösteriyor, ancak bu büyük diplomatik engellerle karşı karşıya ve resmi olarak doğrulanmadı .
• Yüzer depolama ve gemiden gemiye aktarmalar: Kapatma sırasında taktiksel geçici çözümler olarak kullanıldı ancak uzun vadeli stratejik bir çözüm olarak görülmüyor .

18 Haziran Ateşkesi ve Kısa Vadeli Güven

18 Haziran'da ne oldu:

• ABD ve İran bir Mutabakat Zaptı (MoU) imzaladı ve ABD Merkez Komutanlığı deniz ablukasının kaldırıldığını ilan ederek "Hürmüz uluslararası sulardır. Geçiş serbesttir" dedi .
• 18 Haziran akşamı ve 19 Haziran boyunca, 28 Şubat'tan bu yana ilk kez Suudi sahipli ham petrol tankerleri boğazdan geçti ve ilk 24 saatlik dilimde tahmini 10 milyon varil petrol taşıdı . ABD, Başkan Yardımcısı J.D. Vance'e göre ablukasından en az 12 geminin geçmesine izin verdi .

Güven yavaş yeniden inşa ediliyor:

• Asya ve Avrupa'daki nakliyeciler, ateşkes yürürlükte olsa bile normal seyrüsefere devam etmenin ve güveni yeniden tesis etmenin haftalar alabileceğini söyledi . Toparlanma; mayın temizleme, sigorta primlerinin normalleşmesi ve sürekli güvenli geçiş gerektiriyor .
• Sigorta piyasaları temkinli; Hürmüz geçişlerinde savaş riski primleri anlaşmadan sonra düştü ancak normalleşmedi ve sigortacılar oranları ayarlamadan önce sürekli güvenli geçiş görmek istiyor .
• 20 Haziran'da – yeniden açılmadan sadece iki gün sonra – İran'ın boğazı tekrar kapattığını ve gemileri rotadan kaçınmaları konusunda uyardığı bildirildi. ABD kapatmayı reddetti ve su yolunun erişilebilir olduğunu savundu . Bu çelişkili sinyal, ateşkes düzenlemesinin kırılganlığının altını çiziyor.

Uzun vadeli altyapı yatırımları devam ediyor:

• Uzmanlar, bir ateşkes olsa bile Körfez ülkelerinin Hürmüz'ün açık kalmasına tamamen güvenemeyeceği ve baypas kapasitesi oluşturma stratejik zorunluluğunun artık ulusal enerji politikasına yerleştiği konusunda geniş çapta hemfikir . BAE'nin iş ve hayırseverlik özel elçisi Badr Jafar, Financial Times'da Körfez ülkelerinin "öngörülemeyen bir komşu tarafından kontrol edilen dar bir boğaza stratejik bağımlılık duruşuna asla geri dönmeyeceğini" yazdı .
• BAE'nin hızlandırılmış boru hattı genişlemesi ve Suudi Arabistan'ın Petroline yükseltmeleri üzerine yaptığı çalışma, yatırım ivmesinin ateşkese rağmen yavaşlamadığını kanıtlıyor .

Alt satır: 18 Haziran ateşkesi Hürmüz Boğazı'nı resmen yeniden açtı ve ilk tanker geçişlerine izin verdi, ancak nakliye ve sigorta güveninin yeniden tesis edilmesi haftalar alacak. Bu arada Körfez ülkeleri, Suudi Arabistan'ın Petroline yükseltmesi, BAE'nin neredeyse %50'si tamamlanan Füceyre boru hattı ve Irak'ın ön koridor görüşmeleri gibi çok milyarlık boru hattı genişletmelerine devam ediyor; ateşkesi uzun vadeli ihracat rotası çeşitlendirmesini durdurmak için bir neden değil, geçici bir soluklanma olarak görüyor.