Ethereum'da 120 Milyon Dolarlık 'Vergi' Tartışması: Staking Ödüllerine Kesinti Önerisi Topluluğu İkiye Böldü

Ethereum ağı, doğrulayıcıların stake ödüllerinden ekosistem fonlaması için yılda yaklaşık 120 milyon dolar aktarılmasını öngören bir yönetişim önerisiyle çalkalanıyor. Eleştirmenler ise bu planın, paranın nereye gideceğini kontrol eden büyük stake havuzlarından oluşan bir kartel yaratabileceği uyarısında bulunuyor.

Doğrulayıcı Yönlendirilmiş Gelir (Validator Redirected Revenue) önerisi, Kleros'un kurucusu Clément Lesaege tarafından 21 Haziran 2026'da Ethereum Araştırma forumunda yayınlandı. Öneriye göre doğrulayıcılar, konsensüs katmanındaki stake ödüllerinin %0 ila %10'u arasında bir oranı, ortak altyapı ve kamusal malları yöneten belirlenmiş kuruluşlara yönlendirmek için sinyal verebilecek . Eğer doğrulayıcıların %51'lik bir süper çoğunluğu sıfırın üzerinde bir oranı onaylarsa, bu oran ağ genelinde tüm doğrulayıcılar için zorunlu hale geliyor; buna karşı oy verenler de dahil . Mevcut ETH fiyatlarında, zorunlu ~%5'lik bir oran yılda yaklaşık 120 milyon doların yönlendirilmesi anlamına geliyor .

Öneri Neden Var? Ethereum'un Fon Krizi

Öneri, Ethereum'un çekirdek geliştirme faaliyetleri için artan fon sıkıntısına doğrudan bir yanıt olarak ortaya çıktı. Eski Ethereum Vakfı (EF) çekirdek geliştirme koordinatörü Trent Van Epps, Haziran 2026'da Ethereum'un çekirdek geliştirme ekosisteminin 3-9 ay içinde bir fon sıkıntısıyla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu. İstemci ekiplerini, araştırmacıları ve koordinatörleri ayakta tutmak için yılda yaklaşık 30 milyon dolara ihtiyaç olduğunu tahmin ediyor .

Kriz birden fazla baskıdan kaynaklanıyor:

• Ethereum Vakfı'nın İstemci Teşvik Programı (CIP) — istemci ekiplerini staking yoluyla fonlayan 4 yıllık bir program — Nisan 2026'da sona erdi ve yerine yeni bir program konulamadı .
• EF, yıllık hazine harcamalarını 2030'a kadar ~%15'ten ~%5'e düşürmeyi hedefleyen bir "tasarruf" / "Çıkarma yönetişimi" (Subtraction governance) stratejisi uyguluyor .
• Katman-2 (Layer-2) çözümlerine kayan işlem ücretleri, daha önce kamusal malları destekleyen ana katman (base-layer) ücret gelirini azalttı .

Lesaege'in önerisi, kronik fon yetersizliğini bir koordinasyon başarısızlığı olarak çerçeveliyor: Herkes ortak iyileştirmelerden faydalanıyor, ancak diğerleri bedavacılık (free-rider) yaparken hiçbir aktör tek başına ödeme yapmak istemiyor . Öneri, fonlamayı protokolün bir parçası haline getirerek bu sorunu çözmeyi amaçlıyor.

Mekanizma Nasıl İşleyecek?

Tasarım, doğrulayıcıların belirleyeceği iki protokol seviyesi sinyali ekliyor :

1. Yönlendirme oranı: Her doğrulayıcı, stake ödüllerinin %0 ila %10'u arasında yönlendirmeye razı olduğu bir oranı sinyaller.
2. Alıcı adresleri: Doğrulayıcılar, yönlendirilen fonların hangi akıllı sözleşmelere veya kuruluşlara gideceğini belirler.

Doğrulayıcıların çoğunluğu sıfırın üzerinde bir oran sinyallerse, bu oran stake ödüllerinin azami %10'u ile sınırlı olmak üzere tüm doğrulayıcılar için zorunlu hale geliyor . Alıcılar bir dağıtım sözleşmesi aracılığıyla belirlenecek ve yürütme istemcileri (execution clients) sonuçları toplamak için King-of-the-Hill veya Condorcet kazananı gibi basit yöntemler kullanacak . Öneri henüz araştırma/forum aşamasında ve resmi bir EIP (Ethereum Improvement Proposal) olarak resmileştirilmiş değil; topluluk geri bildirimleri sonraki adımları belirleyecek .

Kartel Endişesi

Uzun süreli Ethereum geliştiricisi Lefteris Karapetsas (Rotki'nin kurucusu) öneriye kamuoyu önünde karşı çıktı ve bunun en büyük stakeçilerden oluşan bir kartel yaratma riski taşıdığını savunuyor . Endişe şu: Büyük stake havuzları — Lido, Coinbase, Binance ve diğerleri — yönlendirilen fonları kontrol ettikleri veya kayırdıkları kuruluşlara yönlendirmek için koordine olabilir, bu da Ethereum'un kamusal mal fonlamasını birkaç büyük oyuncunun etkisi altında merkezileştirebilir .

%51'lik bir doğrulayıcı çoğunluğu sıfırın üzerinde bir oranı herkes için zorunlu kılabildiğinden, daha küçük doğrulayıcılar ve bireysel stakeçiler (solo stakers), seçmedikleri alıcıları fonlamaya zorlanabilir . Eleştirmenler ayrıca mekanizmayı, kullanıcı düzeyinde açık bir onay olmadan stakeçilere uygulanan bir Ethereum "vergisi" olarak tanımlıyor . Diğer geliştiriciler, özellikle Banteg, önerinin Ethereum'un konsensüs katmanına siyaseti sokabileceği uyarısında bulundu .

Mevcut Durum ve Sonraki Adımlar

Öneri, Ethereum Araştırma forumunda erken, bağlayıcı olmayan bir aşamada. Yoğun bir topluluk tartışması başlattı — destekçiler kritik bir fon açığını çözdüğünü söylerken, muhalifler yönetişimin ele geçirilmesi ve kartel riski konusunda uyarıyor. Resmi bir EIP için henüz bir zaman çizelgesi yok . Sonuç, topluluğun, çekirdek geliştirmeyi finanse ederken gücün en büyük stakeçilerde toplanmasını engelleyen bir mekanizma tasarlayıp tasarlayamayacağına bağlı.