Ukrayna’daki askeri birliklerin kullandığı Starlink bağlantılarına getirilen kısıtlamalar, modern savaşta özel şirketlerin işlettiği iletişim altyapısının ne kadar kritik olabildiğini gösterdi. Kyiv, 14 Ekim gecesi başladığını bildirdiği kısıtlamaların drone operasyonlarını aksattığını; Starlink ve askeri kullanım için geliştirilen Starshield bağlantılarının ise 24 Ekim’de yeniden yüksek hızlarda çalışmaya başladığını açıkladı. Kısıtlamaları kimin talep ettiği ya da emrettiği konusunda kesin bir sonuca ulaşılmış değil.
18
19
47
160 km/s sınırı internet hızını değil, hareketi etkiledi
Ukrayna Devlet Başkanı Volodımır Zelenskiy’nin danışmanı Serhiy Beskrestnov, ülkenin yeni sınır konusunda önceden bilgilendirilmediğini söyledi. Ukraynalı yetkililerin aktardığına göre hareket hâlindeki Starlink terminalleri yaklaşık 100 mil/saat, yani 160 km/s hızın üzerinde bağlantı sorunu yaşıyordu. Buradaki rakam, internetin indirme hızını değil, terminalin bağlı olduğu ekipmanın hareket hızını ifade ediyor.
18
Ukrayna kaynakları, sınırın bazı askeri görevlerin aksamasına yol açtığını bildirdi. Kısıtlamaların hem Ukrayna’nın drone saldırılarını hem de Rus jet motorlu insansız hava araçlarını önlemeye yönelik faaliyetlerini zorlaştırdığı aktarıldı.
18
12
ABD Başkanı Donald Trump, Elon Musk’ın erişimi geri getirdiğini söylediğinde Ukrayna’dan gelen açıklamalar kısıtlamaların tamamen kalktığını henüz doğrulamıyordu. Kyiv, 24 Ekim’de Starlink ve Starshield’ın yeniden önceki hızlarda çalıştığını duyurdu. Savunma Bakanlığı, bağlantının 400 km/s’yi aşan hızlarda hareket eden ekipmanlarda da çalıştığını bildirdi.
2
16
Musk’ın açıklaması ve Starshield farkı
Musk, SpaceX’in hizmete kısıtlama getirdiğini kabul etti ve Ukrayna ordusunu Starlink’in kullanım koşullarını ihlal etmekle suçladı. Ukrayna’nın sistemi saldırı amaçlı drone operasyonlarında kullandığını söyleyerek bir “açığın” kapatıldığını belirtti.
19
Musk’ın açıklamalarında Starlink ile Starshield arasında da ayrım vardı. Starlink, SpaceX’in işlettiği ticari uydu internet hizmeti; Starshield ise Starlink teknolojisini kullanan ve ABD hükümetinin sahip olduğu ve kontrol ettiği askeri sistem olarak tanımlanıyor. Musk, Starshield üzerindeki kullanım ve hız kısıtlamaları konusunda karar yetkisinin ABD hükümetinde olduğunu söylemişti.
1
12
Ukraynalı danışmanlar ise Musk’ın saldırı drone’larıyla ilgili açıklamasına itiraz etti. Bazı haberlerde, Ukrayna’daki ticari Starlink terminallerine yönelik mevcut sınırlamaların bu tür kullanımı mümkün kılmadığı yönündeki itirazları aktarıldı. Ukrayna’da yetkisiz terminalleri engellemek için bir kayıt ve izin listesi uygulamasından da söz ediliyor. Ancak sağlanan kaynaklar, coğrafi kısıtlamalar ve Starshield cihazlarının izin listesine alınması dâhil, danışmanların ayrıntılı karşı argümanlarını bütünüyle doğrulamıyor.
Washington’ın rolü konusunda çelişkili açıklamalar
Zelenskiy, Ukraynalı yetkililerin SpaceX’in kararının ABD hükümetinden gelen bir mesajın ardından alındığına inandığını söyledi. Bu, Ukrayna tarafının değerlendirmesi; kesintilerin Washington tarafından istendiğini veya emredildiğini kanıtlayan bağımsız bir bulgu değil.
1
47
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise Ukrayna’nın Starlink’e erişimiyle ilgili kararların Beyaz Saray’dan ziyade SpaceX ve Musk’a ait olduğunu söyledi. ABD’li senatör Richard Blumenthal, Starshield erişiminin kaybı ve bunun Ukrayna’nın savunmasına etkisi hakkında inceleme başlattı.
17
20
The Wall Street Journal’ın haberine göre Trump, kısıtlamaların kaldırılması için Musk’ı aradı. Trump daha sonra erişimin geri geldiğini söyleyip Musk’ı işaret etti; ancak kendisiyle konuşup konuşmadığı sorusuna yanıt vermedi. Trump’ın kısıtlamaları bizzat emretmediğine ilişkin açıklamalar da haberlerde yer aldı, fakat mevcut bilgiler karar zincirini kesin biçimde ortaya koymuyor.
Petrol ve yakıt tartışmaları: Zamanlama, kanıt değil
Kısıtlamalar, Trump’ın Ukrayna’ya Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırıları durdurması için baskı yaptığı ve Rus dizeli alımına ilişkin bir anlaşmanın gündemde olduğu dönemde yaşandı. Bazı haberlerde bu gerilim, ABD’de seçimler öncesinde yakıt fiyatlarına ilişkin kaygılarla birlikte ele alındı. Ancak bu siyasi ve ekonomik başlıkların Starlink kısıtlamalarının nedeni olduğunu gösteren doğrulanmış bir kanıt sunulmuyor.
4
8
Aynı gece Rus saldırılarının yüz binlerce kişiyi elektriksiz bıraktığına ilişkin bir paylaşım da dolaşıma girdi. Bu sayı, sağlanan kaynaklar arasında güvenilir ve bağımsız biçimde doğrulanmış değil; bu nedenle kesinleşmiş bir veri gibi değerlendirilmemeli.
Eldeki en güçlü sonuç şu: Ukrayna, 160 km/s civarındaki hareket sınırının askeri faaliyetleri aksattığını bildirdi ve 24 Ekim’de bağlantıların normale döndüğünü açıkladı. SpaceX’in kısıtlama uyguladığını kabul etmesi, ABD hükümetinin bunu isteyip istemediği sorusunu tek başına yanıtlamıyor.
2
16
19
47