Donald Trump, 18 Ekim Pazar günü Rusya’ya yönelik yeni yaptırımları erteleme kararını Ukrayna’daki savaşı bitirmeye dönük görüşmelerle açıkladı. Rusya’yı “müzakere masasından” uzaklaştıracak bir adım atmak istemediğini söyleyen Trump, görüşmelerde “büyük ilerleme” sağlandığını ve sürecin adı açıklanmayan rehine pazarlıklarını da içerdiğini öne sürdü. Hangi rehinelerden söz ettiğini belirtmedi.
17
21
Aynı açıklamalarda Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’yi Rusya’daki petrol rafinerilerini hedef almakla eleştirdi ve onun savaşı bitirmek istemediğini iddia etti.
20
Hangi yaptırımlar askıya alındı?
Trump, 16 Ekim Cuma günü imzaladığı başkanlık kararıyla, eylül ayında yasalaştırdığı Lindsey O. Graham Rusya ve İran’a Yaptırım Yasası kapsamındaki bazı yaptırımları, kısıtlamaları ve gümrük vergilerini uygulamaktan vazgeçti. Yasa, başkana ulusal çıkar gerekçesiyle muafiyet tanıma yetkisi veriyor; kararın Kongre’ye bildirilmesi ve gerekçesinin raporlanması gerekiyor.
1
Yasanın öngördüğü önlemler arasında Rus mallarına yönelik gümrük vergilerinin yüzde 500’e kadar yükseltilmesi ve Rus petrolü ile gazının büyük alıcılarından gelen ürünlere yüzde 100’e varan ek vergiler bulunuyordu. Rus yetkililere, finans kuruluşlarına ve başka kurumlara yönelik yaptırımlar da paketin parçasıydı. Trump’ın kararı, önlemlerin yürürlüğe girmesinden iki gün önce geldi.
7
10
Trump, muafiyetin “ABD’nin ulusal çıkarına” olduğunu belirtti. Pazar günü ise kararını, Rusya’yı barış görüşmelerinden uzaklaştırmama gerekçesiyle savundu. Rusya’nın İran’a çok az destek verdiğini ya da hiç vermediğini de söyledi.
1
Dizel anlaşması ve tepkiler
Yaptırım kararından önce Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’le Rus dizelinin ABD ve dünya pazarlarına sunulması konusunda bir anlaşma duyurmuştu. Yönetim, bu adımı yükselen yakıt fiyatlarıyla ilişkilendirirken, haberlerde enerji maliyetlerinin ara seçimler öncesinde Cumhuriyetçilere siyasi zarar verebileceğine dair kaygılara da dikkat çekildi.
3
Zelenski, Trump’ın yaptırım kararını “yanlış” bulduğunu söyledi ve destekçilerine askıya alınan yaptırımlar lehinde seslerini yükseltme çağrısı yaptı.
2
18 Aralarında altı Cumhuriyetçinin de bulunduğu 12 senatör ise Trump’tan Rus dizel anlaşmasını geri çekmesini istedi.
19 Cumhuriyetçi Temsilci Don Bacon da yaptırım muafiyetinin savaşı bitirmek yerine uzatabileceği eleştirisinde bulundu.
Enerji Bakanı Chris Wright, muafiyeti savunarak bunun Rusya’ya “ekonomik can simidi” olduğu yorumunu reddetti. Buna karşılık, eleştirmenler yaptırımların ertelenmesinin Moskova’nın savaş ekonomisine yarar sağlayabileceğini savunuyor.
2
3
Sahadaki tablo ve belirsiz kalan ayrıntılar
Trump’ın enerji altyapısına yönelik saldırıları durdurma yönündeki duyurusuna rağmen, haberlerde Rusya’nın Ukrayna’daki enerji tesislerine saldırılarını sürdürdüğü aktarıldı. Bu tablo, diplomatik açıklamalarla sahadaki gelişmeler arasındaki farkı yeniden gündeme getirdi.
9
Bununla birlikte, Trump’ın daha sonra imzalayabileceğini söylediği belgenin ne olduğu; Ukrayna’yı teslim olmaya zorladığı iddiasına ilişkin Savaş Araştırmaları Enstitüsü’nün değerlendirmesi; istihbarat paylaşımındaki kesinti ve yeniden başlama; Steve Witkoff ve Jared Kushner’la görüşmeler ya da Lavrov’un tutumu hakkındaki ayrıntılar, mevcut kaynak parçalarıyla doğrulanamıyor. Ukrayna’nın enerji saldırılarına ilişkin gerekçeleri ve bildirilen 1.000’den fazla İHA saldırısının kapsamı da bu kaynaklarda yeterince açıklanmıyor.
Özetle Trump, yaptırım muafiyetini müzakereleri koruma hamlesi olarak sunuyor. Zelenski ve bazı ABD’li siyasetçiler ise Rusya’ya sağlanan ekonomik rahatlamanın savaş sürerken Moskova’nın elini güçlendirebileceği uyarısında bulunuyor.
2
3
18