17 Ekim itibarıyla Rusya motorin ihracatına yeniden başladı. Ancak ilk bildirilen kargo ABD’ye değil, Fas’a gidiyor. Trump’ın açıkladığı daha büyük sevkiyat takvimi ise henüz gerçekleşmiş teslimatlar anlamına gelmiyor. Anlaşmanın piyasaya etkisi, Rusya’nın hasar gören rafinerilere rağmen ihracatı artırıp artıramayacağına bağlı.
14
17
Şu ana kadar ne sevk edildi?
LSEG verilerine dayanan haberlerde, 13 Ekim’de Baltık Denizi kıyısındaki Primorsk limanından yaklaşık 40 bin metrik ton çok düşük kükürtlü motorinin yüklendiği ve Fas’a doğru yola çıktığı bildirildi.
14 Bu kargo, Rusya’nın ihracat kısıtlamalarını kısmen gevşetmesinin ardından yüklemelerin yeniden başladığını gösteriyor.
Ancak mevcut haberler alıcıyı, boşaltma limanını veya Fas ötesindeki nihai varış noktasını doğrulamıyor. Bu nedenle söz konusu sevkiyatın ABD’ye gönderildiğini ya da belirli bir ABD alıcısına ait olduğunu söylemek için kanıt yok.
9
Rusya, 8 Temmuz’da motorin ihracatına kısıtlama getirmiş ve bu adımı birkaç kez uzatarak uygulamayı ekim sonuna kadar sürdürmüştü. Haberlerde, Ukrayna’nın rafinerilere yönelik saldırılarının ağırlaştırdığı iç yakıt sıkıntısı bu kısıtlamaların gerekçeleri arasında gösterildi. Moskova, kısıtlamaları 10 Ekim’den itibaren kısmen gevşetti.
18
19
20
17
Açıklanan miktar ve olası takvim
Trump, önce hemen 300 bin tondan fazla, kasımda 500 bin ton, sonrasında 1 milyon ton ve rafinerilerin durumuna bağlı olarak “kısa süre içinde” 3 milyon ton daha sevk edileceğini duyurdu. Açıklanan miktarların toplamı 4,8 milyon tonu aşıyor. Ancak bu yakıtın yalnızca ABD’ye değil, ABD ve küresel pazarlara yönelik olduğu belirtildi.
1
8
Bu rakamlar tamamlanmış sevkiyatlarla karıştırılmamalı. Rusya Başbakan Yardımcısı Alexander Novak, 15 Ekim’de ABD’ye teslimatların en az iki-üç hafta alacağını söyledi. Novak ayrıca Rus kurumlarıyla şirketlerin ABD’li muhataplarıyla tedarik düzenlemelerini sonuçlandırdığını belirtti. Bu tahmin, ABD’de motorinin hemen piyasaya çıkmasından ziyade en erken ekim sonu veya kasım başını işaret ediyor.
Novak, Rusya’nın yıl sonuna kadar aylık motorin ihracatını 3,5 milyon tona çıkarabileceğini de söyledi. Bu, küresel pazarlara yönelik bir öngörü; aynı miktarın her ay ABD’ye gönderileceği anlamına gelmiyor. Üstelik bu tahmin 13 Ekim’de yayımlanan haberlerde de yer aldığı için ilk kez 16 Ekim’de açıklandığı söylenemez.
4
Haberlere göre ABD Hazine Bakanlığı, Rus motorininin satışına 7 Nisan 2027’ye kadar izin veren geçici bir lisans çıkardı.
2
10 Ancak ticarete yasal izin verilmesi tek başına yakıtın üretilmesini, alım sözleşmelerinin tamamlanmasını, yüklenmesini veya teslim edilmesini garanti etmiyor.
Motorin piyasasına etkisi ne olabilir?
Anlaşmanın etkisini belirleyecek olan yalnızca ticarete izin verilmesi değil, piyasaya gerçekten ulaşan yakıt miktarı. Haberlerde Rusya’nın ihracat kısıtlamaları, rafinerilerdeki hasar ve yurt içindeki yakıt sıkıntısıyla ilişkilendiriliyor.
19 Kremlin, motorin akışının yeniden başlamasının petrol piyasalarının istikrarına katkı sağlayabileceğini, ancak tek başına piyasaları tamamen istikrara kavuşturmaya yetmeyeceğini söyledi.
17
Bu tablo, fiyatların hızla ve kesin biçimde düşmesinden çok, arz sıkılığında sınırlı bir hafiflemeyi olası kılıyor. Primorsk’tan yapılan yükleme ihracatın yeniden başladığını gösteriyor; tek bir kargo ise arzda kalıcı bir artışı veya fiyatlarda uzun süreli bir değişimi kanıtlamıyor.
17 İzlenmesi gereken temel göstergeler, yeni kargoların yüklenip yüklenmediği, ABD’ye gidecek teslimatların doğrulanıp doğrulanmadığı ve Rus rafinerilerinin üretiminin toparlanıp toparlanmadığı.
Siyasi tartışma
ABD’nin açıkladığı hedef, yakıt arzını artırarak kasım ara seçimleri öncesinde fiyatları düşürmekti.
6 Anlaşma eleştirileri de beraberinde getirdi: iki partiden bir grup senatör Trump’a anlaşmayı geri çekme çağrısı yaptı; Ukrayna da düzenlemeye karşı çıktı.
1
7
Şimdilik en net ayrım, vaat edilenlerle doğrulanabilenler arasında: Rusya motorin ihracatını yeniden başlattı, ancak Fas’a gittiği bildirilen kargo Trump’ın duyurduğu ABD sevkiyatlarının gerçekleştiğini göstermiyor. Anlaşmanın gerçek etkisi, yalnızca açıklamaya değil, düzenli sevkiyatlara ve arz ile fiyatlarda ölçülebilir değişimlere bağlı olacak.
14
17