MeerKAT radyo teleskobuna bağlı MeerTRAP sistemi, 4 Mart 2024’te FRB 20240304B adı verilen kısa süreli bir radyo patlaması yakaladı. Sinyalin gökyüzündeki konumunun belirlenmesi, astronomlara kaynağın çevresini daha güçlü teleskoplarla inceleme olanağı verdi. James Webb Uzay Teleskobu’nun gözlemleri, patlamanın soluk bir cüce galaksiden geldiğini ortaya çıkardı.
1
2
4
Uzaklık nasıl belirlendi?
Hızlı radyo patlamaları, uzaydan gelen çok kısa radyo dalgası parlamalarıdır. Bunların kaynağını bulmak için sinyalin gökyüzündeki yerini mümkün olduğunca hassas biçimde belirlemek gerekir. MeerKAT’ın sağladığı konum bilgisi, Webb’in Yakın Kızılötesi Kamerası’nın (NIRCam) ilgili bölgede küçük ve etkin biçimde yıldız oluşturan bir galaksi saptamasını sağladı.
2
4
Galaksiyi bulmak, uzaklığını ölçmek için tek başına yeterli değildi. Webb’in tayfölçümünde oksijen ve azottan gelen ışık izleri incelendi. Bu ölçümler galaksinin kırmızıya kaymasını 2,148 olarak belirledi ve FRB 20240304B’nin evrenin erken dönemlerinden geldiğini doğruladı.
1
Kırmızıya kayma, uzak galaksilerden gelen ışığın evrenin genişlemesiyle dalga boyunun uzamasını ifade eder. Bu ölçüme göre patlama, evren yaklaşık 3 milyar yaşındayken gerçekleşti. Sinyalin Dünya’ya ulaşması yaklaşık 11 milyar yıl sürdü; FRB 20240304B de kaynak galaksisi belirlenmiş en uzak hızlı radyo patlaması olarak kayıtlara geçti.
1
4
6
7
Sinyalin geçtiği yol da önemli
Patlamanın Dünya’ya ulaşırken izlediği görüş hattı Başak Kümesi’nden (Virgo) ve öndeki bir galaksi grubundan geçiyor. Araştırmacılar bu hattı, galaksiler arasındaki maddeyi ve manyetik alanların yapısını incelemek için kullanıyor. Bu ön plan gözlemleri, Webb’in ev sahibi galaksinin kırmızıya kaymasını ölçen tayf analizinden ayrı bir bilgi sağlıyor.
4
Kaynağı ne olabilir?
FRB 20240304B’nin ev sahibi, düşük kütleli, parçalı yapıda ve yıldız oluşumunun sürdüğü bir cüce galaksi olarak tanımlanıyor.
2
4 Bu ortam, patlamanın genç bir magnetardan kaynaklanmış olabileceği fikriyle uyumlu. Magnetar, son derece güçlü manyetik alana sahip bir nötron yıldızıdır; büyük bir yıldızın süpernova olarak patlamasının ardından oluşabilir.
8
Bu, olası bir açıklama; patlamayı hangi nesnenin ürettiği doğrudan belirlenmiş değil. Hızlı radyo patlamalarının kökeni hâlâ tam olarak anlaşılmış değil.
Bu keşfin öne çıkan yanı, iki farklı gözlem türünün birlikte kullanılması: MeerKAT kısa radyo sinyalinin gökyüzündeki yerini belirledi, Webb ise sönük ev sahibi galaksiyi görüp uzaklığını ölçtü. Böylece milisaniyeler süren bir parlamanın izi, evrenin milyarlarca yıl önceki dönemine kadar sürülebildi.