325 milyon varil piyasaya çıktı: G7’nin dizel planında kritik soru

IEA üyesi ülkeler, 11 Mart’ta taahhüt edilen 400 milyon varilin yaklaşık 325 milyonunu 3 Ekim itibarıyla piyasaya sunmuştu. Bu, taahhüdün yüzde 80’den fazlasına karşılık geliyor; yaklaşık 75 milyon varil ise henüz tamamlanmamıştı.46

G7’nin yeni planı, Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) koordinasyonunda 100 milyon varile kadar petrol ve yakıt ürünü salımını içeriyor. Plan, özellikle dizeli öne çıkarıyor: salımın hemen başlaması ve dört ay sürmesi, ilk 20 gün içinde de kayda değer miktarda dizelin piyasaya sunulması öngörülüyor.

Ancak iki rakamı doğrudan toplamak için önemli bir bilgi eksik: G7, yeni 100 milyon varilin mart ayındaki taahhüdün kalan yaklaşık 75 milyon varilini içerip içermediğini açıklamadı.4

325 milyon varil neyi gösteriyor?

Bu rakam, martta duyurulan IEA ortak eylemi kapsamında bugüne kadar piyasaya sunulan petrol ve petrol ürünlerini gösteriyor. G7’nin ekim başında duyurduğu plan ise ayrı bir açıklamaydı. Dolayısıyla 325 milyon varili, G7’nin yeni planının gerçekleşmiş miktarı olarak okumamak gerekiyor.46

IEA’nın mart ayındaki değerlendirmesi, Orta Doğu’daki üretim ve ihracatta yaşanabilecek uzun süreli aksaklıkların özellikle dizel ve jet yakıtı piyasalarını hassas hâle getirebileceğine dikkat çekmişti. Başka bölgelerde üretimi artırma esnekliğinin sınırlı olması da baskıyı hafifletmeyi zorlaştırabilir.12

Dizelin öne alınması neden önemli?

G7, yeni salımın hemen başlayacağını ve dört aya yayılacağını duyurdu; ilk 20 gün içinde önemli miktarda dizel piyasaya sunulması planlanıyor. Dizel, rafineride işlenmesi gereken ham petrolden farklı olarak doğrudan kullanılabilen bir yakıt ürünü. Bu nedenle stoklardan hazır dizel çıkarmak, arz sıkışıklığına ham petrol salımından daha doğrudan yanıt verebilir.

Fransa’nın görüşmeler öncesinde Avrupa ülkelerinden 50 milyon varil dizel, IEA üyelerinden de 50 milyon varil ham petrol salınmasını önerdiği bildirildi. Ancak bu, G7’nin kesinleşmiş dağılımı değil; kamuoyuna açıklanan kararda bu 50’ye 50’lik paylaşım doğrulanmadı.

Rafineri ve ihracat adımları ne sağlayabilir?

G7, rafineri bakım takvimlerinin eşgüdümünü ve mümkün olan yerlerde rafineri kullanımının geçici olarak artırılmasını da önerdi. Amaç, rafineri kapasitelerinin aynı anda devre dışı kalmasını önlemek. Üyeler ayrıca aralarındaki enerji ve enerji ürünleri ticaretine kısıtlama getirmeme taahhüdünü yineledi ve önemli rafineri kapasitesine sahip ülkelerle iş birliğini teşvik etti.

Bu adımlar mevcut ham petrolün işlenmesini ve rafine ürünlerin ticaretini kolaylaştırabilir. Ancak rafinerilerin ham madde ve üretim kısıtlarını ortadan kaldırmaz; Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların veya diğer arz sorunlarının etkisini tek başına telafi edeceğini de garanti etmez.12

Stoklar ne zaman yerine konacak?

G7 açıklaması salımın süresini ve ilk dönemde dizele verilecek ağırlığı belirtiyor; ancak acil durum stoklarını yeniden doldurmak için somut bir alım takvimi ortaya koymuyor. Bu yüzden stokların ne zaman ve hangi hızla yenileneceği şimdilik açık değil.

Plan, dizel arzındaki sıkışıklığın çözüldüğünün kanıtı değil; piyasaya kısa vadede ek ürün sunmayı hedefleyen bir önlem. Sonuç, ne kadar dizel ve başka ürünün piyasaya çıkacağına, bunların ne hızla ulaşacağına ve rafineriyle ticaret adımlarının arz üzerindeki baskıyı ne ölçüde hafifleteceğine bağlı olacak.12