Yapay zekâ altyapısına dev yatırımın karşılığını kim, ne zaman alacak?

Yapay zekâ altyapısına ayrılan kaynaklar, geçmişteki büyük teknoloji ve altyapı yatırımlarıyla kıyaslanacak ölçüde büyüyor. Ancak inşa edilen veri merkezlerinin ve satın alınan çiplerin sayısı, bu yatırımların yeterli kazanç sağlayacağını tek başına kanıtlamıyor. Yatırımın karşılığını vermesi için yapay zekâ hizmetlerinden kalıcı gelir elde edilmesi ve bu teknolojiyi kullanan şirketlerde kayda değer verimlilik artışları görülmesi gerekiyor. Şimdilik tablo karmaşık; üstelik en büyük rakamların çoğu gerçekleşmiş harcamaları değil, gelecek projeksiyonlarını anlatıyor.

Yatırımın ölçeği ne kadar büyük?

J.P. Morgan Asset Management’a göre büyük bulut şirketleri 2025’te sermaye yatırımlarına 400 milyar doların üzerinde harcama yaptı. Bu tutarın 2026’da 800 milyar dolara yaklaşması bekleniyor. Yıllık harcamadaki bu hızlı artış dikkat çekici; ancak bu rakam, onlarca yıla yayılan toplam yatırım projeksiyonuyla doğrudan karşılaştırılmamalı. 9

PwC’nin temel senaryosu, 2050’ye kadar dünya genelinde veri merkezlerine yapılacak sermaye harcamalarının toplam 31,6 trilyon dolara ulaşacağını öngörüyor. Bu, geleceğe yönelik bir tahmin; tamamlanmış yatırımların toplamı değil. Reuters’ın aktardığına göre PwC, enflasyon düzeltmesi yapıldığında dahi öngörülen yatırımı demiryolu ve dotcom dönemlerindekilerden daha büyük görüyor. 111

ABD için de yatırım hattı oldukça büyük. Ekonomist Stijn Van Nieuwerburgh, 2025-2032 döneminde yapay zekâ altyapısına yönelik yatırımların 10,3 trilyon dolara ulaşabileceğini; bunun dönemin her yılında ABD’nin gayrisafi yurt içi hasılasının (GSYH) ortalama yaklaşık yüzde 3,6’sına denk geleceğini tahmin ediyor. Bu da kesinleşmiş harcamaların toplamı değil, öngörülen yatırım ihtiyacı.

Yatırımı karşılamak için ne kadar gelir gerekir?

Bain’in 2025 tarihli analizine göre, 2030’da beklenen yapay zekâ işlem gücü talebini karşılayacak kapasiteyi finanse etmek için yılda yaklaşık 2 trilyon dolar gelir gerekiyor. Yapay zekânın sağlayabileceği tasarruflar hesaba katıldığında bile Bain, yıllık yaklaşık 800 milyar dolarlık bir fark öngörüyor. Bu rakamlar belirli varsayımlara dayanan bir senaryoyu anlatıyor; şimdiden gerçekleşmiş bir gelir açığını değil.

Bain’in değerlendirmesi, yatırım tezinin önündeki güçlüğe de işaret ediyor: Mevcut pazarlardaki verimlilik artışları tek başına yeterli olmayabilir. Açığı kapatabilecek ek gelirler, yapay zekâ destekli robotlar veya batarya ve yarı iletkenlerde kullanılacak yeni malzemelerin keşfi gibi yeni uygulamalardan ve pazarlardan gelebilir. Bunlar gelecekte değer yaratabilecek alanlar; garantili sonuçlar değil. 1

Bir başka önemli ayrım da altyapı kurulurken elde edilen gelirle, bu altyapıyı kullananların kazancını birbirine karıştırmamak. Çiplere, bulut hizmetlerine ve veri merkezi inşaatına yapılan harcamalar tedarikçilere gelir sağlıyor. Ancak bu gelirler tek başına, yapay zekâyı kullanan şirketlerin altyapı için bugünkü hızda ödeme yapmayı sürdürecek kadar fayda elde ettiğini göstermiyor.

Verimlilik artışı şimdiden görülüyor mu?

Yapay zekânın gelir yaratmaya başladığına dair işaretler var; fakat temkinli olmak için de nedenler bulunuyor. J.P. Morgan, bulut gelirlerinin hızlı büyüdüğünü bildiriyor. Öte yandan ABD’de iş gücü verimliliği son üç çeyrekte ortalama yaklaşık yüzde 1,3 arttı. Kurum, bu hızın yapay zekâ kaynaklı belirgin bir sıçramadan ziyade 2010’ların görece düşük verimlilik artışı ortamıyla uyumlu olduğunu belirtiyor. 915

Reuters’ın şirketlerin deneyimlerine ilişkin haberinde de birçok işletmenin yapay zekâ yatırımlarından anlamlı getiri elde etmekte zorlandığı aktarılıyor. Haberde aktarılan anketlerden birinde, ikinci çeyrekte görüşülen yöneticilerin yüzde 15’i yapay zekânın önceki yıl kâr marjlarını artırdığını söyledi. Başka bir ankette ise yöneticilerin yüzde 5’i yapay zekânın yaygın ölçekte değer sağladığını belirtti. Bunlar belirli dönemlerde yapılmış anketlerin sonuçları; bütün şirketleri kapsayan bir sayım değiller. Yine de büyük beklentiler ile bugüne kadar gösterilmiş getiriler arasındaki mesafeyi ortaya koyuyorlar.

Getiri için onlarca yıl beklemek mümkün mü?

Yapay zekânın faydasının gecikmesi mümkün; ancak bu ihtimal, bugünkü yatırımların sonunda mutlaka kârlı çıkacağı anlamına gelmiyor. Ekonomist Diane Coyle, geçmişte dönüştürücü teknolojilerin verimlilik üzerindeki etkilerinin ortaya çıkmasının yaklaşık 10 ila 50 yıl sürebildiğini belirtiyor. Bu tarihsel karşılaştırma, yeni teknolojileri yalnızca ilk dönem getirilerine bakarak değerlendirmemek için bir neden sunuyor; yapay zekânın etkisinin ne zaman görüleceğine dair kesin bir takvim değil. 8

Getiriler gecikse bile, yakın vadede yatırımların nasıl finanse edileceği önemini koruyor. Van Nieuwerburgh’un tahmini, ekonominin geneline yayılan faydalar kesinleşmeden önce büyük miktarda yatırım gerekebileceğini gösteriyor. Bain’in gelir açığı tahmini ise gelecekteki işlem gücü talebi, maliyetler ve tasarruflara ilişkin varsayımlara bağlı. Her iki rakam da yatırımın ölçeğini anlamaya yardımcı oluyor; tek başlarına başarı ya da başarısızlık hükmü vermiyor.

Sonuç: Büyük yatırım, henüz kanıtlanmış getiri değil

PwC’nin projeksiyonunda yapay zekâ altyapısına yapılacak toplam yatırım, demiryolu ve dotcom dönemlerindeki harcamaları aşacak ölçekte. Büyük bulut şirketlerinin yakın vadeli yatırımları da hızla yükseliyor. Bu taahhüdün karşılığını vermesi için yapay zekânın, altyapıyı satan şirketlerin kazancının ötesinde kalıcı gelir ve faydalar yaratması gerekiyor. Bu faydalar verimlilik artışlarından veya yeni pazarlardan gelebilir.

Şu anki kanıtlar, getirilerin yatırımın ölçeğine yetecek kadar büyük olup olmayacağını ya da ne zaman ortaya çıkacağını kesinleştirmiyor. Bulut gelirlerindeki artış olumlu bir işaret. Ancak yakın dönem verimlilik rakamları ve şirket anketleri, yatırım projeksiyonlarının ima ettiği ölçekte ekonomiye yayılan bir getiriyi henüz ortaya koymuyor. 915